Dwangsom van 25.000 euro boven hoofd van Xander De Rycke: hoe moppen over clickbaitsites een juridische strijd werden

Comedian Xander De Rycke stond afgelopen weekend 2 keer in een volle AFAS Dome voor zijn 10e en voorlopig laatste 'Houdt het voor bekeken'-mediaconference. Daarin geeft hij niet alleen zijn mening over het beste en slechtste wat hij op het scherm zag, maar ook over wat er allemaal verschijnt op nieuwswebsites.

Zo legt hij onder meer het businessmodel van clickbaitsites bloot. Dat doet hij, omdat hij plots in een tiental artikels is verschenen op zulke sites, terwijl hij in die periode maar 1 interview heeft gegeven aan Humo. En hij is niet de enige bekende Vlaming die zoiets meemaakt.

Hij ging op zoek naar meer informatie over de bedrijven achter zulke sites en dankzij het eindwerk van 2 studenten Journalistiek vond hij 2 bedrijven uit de Kempen. Ook VRT NWS bracht eerder al het onderzoekswerk van de 2 studenten.

Tijdens de show hangt een schadeclaim boven zijn hoofd, zo vertelt de Rycke aan het publiek. Als hij de eigenaar van een van die bedrijven, Showcomm, bij naam noemt, of een foto toont van de man, moet hij een dwangsom van 25.000 euro betalen. 

Showcomm is het bedrijf achter websites zoals Showbizzsite.be en Entertainment-today.be en levert ook nieuwscontent voor Microsoft (MSN). Ze gebruiken inhoud van andere websites om een stroom aan nieuwe artikels te maken. Met suggestieve en opvallende titels proberen ze zoveel mogelijk kliks en advertentieopbrengsten binnen te halen. 

De juridische strijd gaat van start in oktober. Na een repetitie voor een beperkt testpubliek ontvangt De Rycke een document van een 20-tal pagina's van de advocaat van Showcomm. Daarin eist de eigenaar een schadevergoeding voor elke keer dat De Rycke zijn naam en die van zijn bedrijf noemt tijdens de shows.

De comedian wordt gedagvaard voor de rechtbank van Turnhout. De tegenpartij stuurt zelfs een deurwaarder naar zijn show in Zottegem om bewijsmateriaal te verzamelen, al kan die niet binnen in de uitverkochte zaal.

De Rycke spreekt tegenover VRT NWS van preventieve censuur. "Ze hadden natuurlijk gehoopt dat ik gewoon zou plooien en dat hele stuk zou schrappen", zegt hij. 

Dat doet De Rycke niet. Hij gaat er wel mee akkoord om de naam en foto niet te tonen en legt dat voor aan de rechtbank in een verklaring op eer. De rechter legt vervolgens een 'voorlopige beperking' op. Als hij toch naam of foto toont, moet hij een dwangsom betalen van 25.000 euro per keer, met een plafond van 125.000 euro. De naam van het bedrijf noemen mag wel. 

"De hele zaak was een gigantische beknotting op het maakproces van de show", vertelt De Rycke. "Ik heb preventief stukken niet gespeeld of getest tot aan het Sportpaleis de avond zelf, omdat ik vreesde dat ik stukken zou moeten schrappen. Ik wou ook niet dat de tegenpartij zaken zou beginnen verzamelen of andere partijen zou aanspreken."

Een uitspraak ten gronde is er nog niet. De zaak moet -in principe- nog behandeld worden. De Rycke bekijkt zijn opties als dat gebeurt. "Die beperkingen zijn vreemd en overbodig, want ik heb het niet gedaan. Het gaat ook niet gebeuren, want de shows zijn voorbij. Maar het is een heel vreemd precedent dat daar nu ligt."

"Ik weet dat er limieten zijn aan vrije meningsuiting. Maar het is niet fijn om een show te maken waarin je kritiek uit en je hebt iets boven je hoofd hangen dat ervoor zorgt dat alle vormen van kritiek tegen jou kunnen gebruikt worden in een rechtszaak."

Waarom vond hij het belangrijk om het stuk te spelen? "In de eerste plaats om ermee te lachen, want het is gewoon grappig", zegt De Rycke. "Maar ook om te tonen: dit is groter dan je denkt. En het brengt ook wel meer schade toe dan je denkt. Het is een blamage aan goede journalistiek en een blamage aan showbizzverslaggeving."

"De kracht zit erin om te tonen dat honderden Facebookpagina's teruggaan tot 20 sites die uiteindelijk gerund worden door één bedrijf. Er is op zich geen meerwaarde om zijn naam en zijn foto te tonen. Het problematische is dat ik preventief afgeblokt ben, zelfs bij de gedachte dat ik het zou doen. En dat is heel vreemd."

De ondernemingsrechtbank van Turnhout benadrukt in een persbericht, naar aanleiding van berichten in de media, dat het niet klopt dat de rechter Showcomm gelijk heeft gegeven, of dat er censuur is opgelegd. "Er is geen algemeen verbod, noch een inhoudelijke beoordeling van het materiaal", klinkt het. "De inhoudelijke kritiek, satire of thematiek wordt niet verboden."

Volgens expert privacywetgeving Kris Seyen zijn er in deze juridische kwestie 2 grondrechten die met elkaar botsen. "Het gaat enerzijds over het recht op vrije meningsuiting en anderzijds over het recht op bescherming van je privacy", zegt hij.

Seyen benadrukt dat hij niet van het hele dossier op de hoogte is. Maar met de info die bekend is, toont hij wel begrip voor de maatregel van de rechter. "Dat topic in de show gaat over wat dat bedrijf doet, niet over de persoon achter dat bedrijf. Dan zie ik ook de meerwaarde niet om zijn naam te noemen." Hij stelt zich wel vragen bij het hoge bedrag van de schadeclaim.

"Je kan de naam van de bedrijfsleider inderdaad makkelijk terugvinden online. Maar dat is nog iets anders dan zijn naam en foto tonen op een podium in de AFAS Dome. Heb je die megafoon nodig en wat brengt dat bij aan je comedyshow? In dat geval is de schade veel groter dan de meerwaarde die eraan verbonden is."