De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft opgeroepen tot "terughoudendheid" na een escalatie van het geweld in Jemen. Separatisten in het zuiden van het land, gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), beschuldigen Saudi-Arabië van aanvallen op hun troepen in het gebied. Nochtans zijn de VAE en Saudi-Arabië bondgenoten tegen de Houthi-rebellen in het noorden. Wat is hier aan de hand?
Escalatie van geweld in Jemen, VS-buitenlandminister roept op tot "terughoudendheid"
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
"Wij roepen op tot terughoudendheid en het voortzetten van diplomatieke inspanningen om een duurzame oplossing te bereiken", schreef de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio gisteren in een verklaring. "Wij zijn onze partners, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, dankbaar voor hun diplomatieke leiderschap."
De reactie van Rubio volgt na een escalatie van het geweld in het zuiden van Jemen. Daar heeft de Jemenitische regering een beroep gedaan op de Saudische luchtmacht in de strijd tegen separatisten, die de voormalige staat Zuid-Jemen (1967-1990) willen herstellen. De separatistische groepering Southern Transitional Council (STC), die gesteund wordt door de Verenigde Arabische Emiraten, veroverde de afgelopen weken grote stukken grondgebied.
Separatisme
Tot 1990 bestond het huidige Jemen uit 2 aparte staten. In het noorden lag de Arabische Republiek Jemen, een eerder conservatieve staat met nauwe banden met Saudi-Arabië. In het zuiden bevond zich de Democratische Volksrepubliek Jemen, een socialistische staat met Aden als hoofdstad en steun van de Sovjet-Unie.
Na het einde van de Koude Oorlog smolten beide landen samen tot 1 staat: de Republiek Jemen. Die eenmaking verliep moeizaam en leidde in 1994 al tot een korte burgeroorlog, waarbij het noorden militair de bovenhand haalde. Veel Zuid-Jemenieten voelen zich sindsdien politiek en economisch achtergesteld.
De huidige zuidelijke beweging wil die eenmaking ongedaan maken en opnieuw een onafhankelijke staat Zuid-Jemen uitroepen, meer dan 30 jaar na de officiële fusie.
Escalatie van geweld
Eerder deze week riep Saudi-Arabië de door de Emiraten gesteunde separatisten in het zuiden van Jemen op zich terug te trekken uit gebieden die ze de afgelopen weken hadden ingenomen.
De separatisten konden 2 weken geleden onder leiding van STC 2 grote, olierijke provincies in het zuiden innemen: Hadramaut en al-Mahra, een provincie die grenst aan Oman. Die inname verliep vrijwel zonder weerstand van de strijdkrachten in Hadramaut die zich meteen hebben teruggetrokken.
Naast die gebieden controleert STC ook grote delen van de belangrijke havenstad Aden én Bab el-Mandeb, een van de belangrijkste zeestraten ter wereld. Langs die zeestraat vaart ongeveer 10 procent van alle schepen ter wereld, waaronder ook ladingen gas en olie bestemd voor Europa.
Verzoenende taal
Die verschuivingen op het terrein zijn niet onopgemerkt gebleven. Met steun van Saudi-Arabië werd de voorbije weken een diplomatiek tegenoffensief ingezet. De regionale coalitie die de Jemenitische regering steunt en onder leiding staat van het Arabische koninkrijk liet zo weten dat ze elke militaire actie gericht tegen de regering "onmiddelllijk" zal beantwoorden.
En zo lijkt het ook te zijn gegaan. Vorige week verzamelden zo’n 20.000 troepen van de door Saudi-Arabië gefinancierde militie het Nationaal Schild zich langs de Saudische grens. Gisteren meldden separatisten luchtaanvallen in de buurt van STC-posities in Wadi Nahab, in de provincie Hadramaut. Volgens de STC ging het om Saudische aanvallen, al bevestigde Riyad dat niet. Saudi-Arabië weigerde bovendien te reageren op vragen van het internationale persbureau Associated Press.
Tegelijkertijd klinkt ook verzoenende taal. Zo heeft de Saudische minister van Defensie Khalid Bin Salman, broer van kroonprins Mohammed Bin Salman (MDB), op X laten weten dat het land nog steeds hoopt dat de troepen van STC zich vredevol terugtrekken, zodat er een einde kan komen aan de escalaties.
“Saudi-Arabië is heel voorzichtig in haar communicatie”, zegt VRT NWS-journalist Majd Khalifeh. “De Saudi's spreken zeer verzoenende taal, ook om te vermijden dat de situatie verder escaleert naar een proxy-oorlog tussen de Saudi's en de Emirati's. Het is een bijzonder delicate situatie voor de regio: het gaat namelijk om 2 bondgenoten die nu tegenover elkaar staan.”
Proxies
Bondgenoten, proxies, noorden, zuiden, burgeroorlog. Om dat beter te begrijpen, gaan we even terug in de tijd.
In 2011, tijdens de Arabische Lente, komt de Jemenitische bevolking in opstand tegen de zittende regering. Na veel - en vaak bloedig - protest wordt president Ali Abdullah Saleh die al 30 jaar aan de macht is, gedwongen om op te stappen. Een plek die al snel wordt ingenomen door diens partijgenoot Abdrabbuh Mansour Hadi.
Tijdens die machtswisseling grijpen de Houthi’s, een machtige stam uit het noorden van het land, hun kans om hun invloed verder uit te breiden. Ze verdrijven de nieuwe president Hadi naar de zuidelijke stad Aden, veroveren de hoofdstad Sanaa en nemen zo de controle over grote delen in het noorden van het land.
In 2015 wordt de situatie nog complexer. Vanaf dan mengen ook regionale grootmachten zich in de burgeroorlog: enter de Saudi’s, de Emirati’s en de Iraniërs.
Die laatsten scharen zich achter de Houthi-rebellen, die net als Iran sjitisch zijn. Tegelijk probeert, onder leiding van het soennitische Saudi-Arabië en met hulp van de Verenigde Arabische Emiraten, een coalitie de door de Houthi’s verdreven internationaal erkende regering van president Hadi opnieuw aan de macht te brengen. Gevolg: een proxy-oorlog tussen Saudi-Arabië en Iran op Jemenitisch grondgebied.
Onder meer door die complexe achtergrond worden Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten doorgaans gezien als bondgenoten. Maar de opmars van de Southern Transitional Council (STC) in het zuiden, met steun van de VAE, heeft die verhouding op scherp gezet.
De STC maakte de voorbije 3 jaar nochtans deel uit van de internationaal erkende regering, die dus strijdt tegen de Houthi’s, al was dat wel steeds een ongemakkelijke positie. De beweging heeft er immers nooit een geheim van gemaakt dat ze streeft naar een onafhankelijk Zuid-Jemen.
Wat de precieze beweegredenen zijn van beide landen, is niet altijd even helder. Duidelijk is wel dat zowel de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saudi-Arabië beide belangen hebben in het conflict. "De VAE zien de STC als een toekomstige bondgenoot en hebben de voorbije jaren stevig in hen geïnvesteerd, ook militair”, zei Khalifeh eerder deze week. “Saudi-Arabië daarentegen hamert op de eenheid van Jemen. Het wil een stabiel buurland en vreest dat een opdeling nieuwe instabiliteit kan brengen."
"Wat we nu zien is een driehoekig conflict. Het ironische is dat Houthi’s en de regering het op dit punt eens lijken te zijn: ze willen géén splitsing van Jemen", aldus Khalifeh.
Bovendien lopen de spanningen tussen de 2 Arabische landen niet alleen op in Jemen. Ook in Soedan zijn Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten verwikkeld in een proxy-oorlog, waarin ze elk rivaliserende partijen steunen. Saudi-Arabië schaart zich achter het regeringsleger, de Sudanese Armed Forces (SAF), terwijl de VAE de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) ondersteunen, de andere strijdende partij in het conflict.
