De EU gaat geen Russisch, maar eigen Europees geld gebruiken om Oekraïne te steunen. Daarvoor gaat ze een lening van 90 miljard euro aan. Hoe werkt dat precies? En is het gebruik van de bevroren Russische tegoeden nu definitief van tafel?
Niet met Russisch geld, maar door zelf schulden te maken: hoe werkt Europese lening van 90 miljard aan Oekraïne precies?
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Oekraïne krijgt van de EU een renteloze lening van 90 miljard euro om de komende 2 jaar zijn oorlog tegen Rusland mee te kunnen financieren. Dat hebben de lidstaten beslist.
Lang leek het erop dat Europa voor die lening de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear zou gebruiken. Onder meer Europese grootmacht Duitsland was een grote pleitbezorger van dat plan. Maar de lidstaten vonden daarover deze nacht geen consensus. Voorlopig is het te risicovol om het geld van de Russen te gebruiken.
Hoe leent de EU geld?
In plaats daarvan gaat de EU dat geld lenen en gaat ze dus gezamenlijk schulden aan. Europees gebeurt dat via het uitgeven van obligaties. Op die manier kan het geld ophalen bij banken, maar ook pensioenfondsen of verzekeringsmaatschappijen.
Als onderpand voor de lening gebruikt de EU de zogenoemde 'headroom', geld dat al voor de Europese begroting voorzien is, maar uiteindelijk niet gebruikt wordt. Die 50 miljard euro fungeert als ultieme garantie voor de schuldeisers.
Unanimiteit? Niet iedereen doet mee
Niet iedereen is het met die gezamenlijke lening eens. Tsjechië, Hongarije en Slovakije willen niet weten van dat plan. Voor het maken van schulden is er eigenlijk unanimiteit nodig onder de lidstaten. Het was één van de redenen waarom die piste eigenlijk plan B was, na het plan A met de Russische tegoeden.
De landen hebben vannacht een mouw gepast aan die vereiste van unanimiteit. Ze roepen artikel 20 van het verdrag van de Europese Unie in, dat gaat over 'enhanced cooperation' of 'nauwere samenwerking'. Die laat toe dat sommige landen verder kunnen gaan dan andere.
Tsjechië, Hongarije en Slovakije zijn akkoord - officieel is de unanimiteit er dus - maar ze moeten niet meedoen. Zij hebben geen "financiële verplichtingen", staat letterlijk in de teksten van de top.
Artikel 20 is al enkele keren gebruikt in de geschiedenis van de EU, maar nooit voor zo'n cruciaal dossier. Mogelijk is dit een precedent: gaan de lidstaten nu ook in andere moeilijke kwesties met artikel 20 een doorbraak forceren.
3 miljard euro rente
Want bij zo'n gezamenlijke lening horen vanzelfsprekend financiële verplichtingen. Op een lening moet rente betaald worden - volgens schattingen van de Europese Commissie 3 miljard euro per jaar vanaf 2028 - en uiteindelijk moet de lening ook terugbetaald worden.
De EU organiseert de lening, maar uiteindelijk komt al het geld van de EU van de lidstaten. Zij - en dus de belastingbetaler - betalen de kosten gelinkt aan de lening.
Ook grote EU-lening tijdens coronacrisis
Voor veel lidstaten gebeurt dat gezamenlijk lenen met lange tanden. Vooral landen met gezonde overheidsfinanciën zoals Duitsland - daarom zagen ze liever de Russische tegoeden gebruikt - en Nederland hebben zich er in het verleden tegen verzet.
Eén keer eerder maakten de Europese landen samen op grote schaal schulden: voor het herstelfonds na de coronacrisis. Toen ging het om meer dan 700 miljard euro, een veelvoud van de 90 miljard voor Oekraïne.
Over hoe de lidstaten die coronalening op termijn gaan terugbetalen is nog steeds discussie. Het zou kunnen dat daarvoor nieuwe Europese belastingen komen of lidstaten hun bijdrage aan de EU moeten verhogen.
Discussie Russische tegoeden komt zeker terug
Ook bij de lening die de landen aangaan voor Oekraïne zal die discussie opnieuw de kop opsteken. Daarvoor komen de Russische bevroren tegoeden waarschijnlijk terug in beeld.
Deze nacht is afgesproken dat Oekraïne de renteloze lening enkel moet terugbetalen wanneer het herstelbetaling ontvangt van Rusland. De EU kan met dat geld dan haar eigen lening terugbetalen. Maar de kans dat Rusland Oekraïne ooit voor de schade zal vergoeden is bijna onbestaande.
In de conclusies van de Europese top is daarom ook expliciet opgenomen dat de EU het recht behoudt om eventueel ook de Russische bevroren tegoeden te gebruiken om haar lening terug te betalen.
Mogelijk komt het gebruik van de bevroren Russische tegoeden al veel vroeger opnieuw op tafel. In de officiële conclusies van de top staat expliciet dat alle technische en juridische aspecten van die piste verder onderzocht moeten worden. De lening zoals gisteren beslist, is een voorlopige oplossing.
Als de oorlog in Oekraïne blijft duren moet de EU hoe dan ook op zoek naar een duurzamere manier om het land te steunen. Deze voorlopige oplossing geldt slechts voor twee jaar. Om die permanent te maken moet daarover opnieuw gestemd worden, met echte unanimiteit.
