"Iedereen die wel eens iets bestelt bij Chinese webwinkels als AliExpress, Temu of Shein moet voor zichzelf eens goed nadenken of dat nog wel te verantwoorden is." Dat zegt VRT NWS-journalist en Chinakenner Tom Van de Weghe. "Als westerse consument zijn we zo afhankelijk geworden van Chinese bedrijven dat die klok heel erg moeilijk terug te draaien valt. De producten zijn misschien een flink stuk goedkoper, maar we betalen allemaal de prijs op andere manieren."
Waarom we zo afhankelijk zijn van producten uit China: "Betalen allemaal de prijs met onze data, jobs en gezondheid"
Harald Scheerlinck
Gepubliceerd:
WinWin is het consumentenprogramma van VRT op Radio 2 en VRT 1. Xavier Taveirne maakt jouw leven met slimme tips en goed advies net iets betaalbaarder. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
De macht van de Chinese industrie in het westen wordt elke dag groter. Niet alleen dankzij de productie van bijvoorbeeld zonnepanelen of batterijen, maar even goed van kledij, huishoudspullen, speelgoed of gadgets. Webwinkels als Temu, AliExpress of Shein overspoelen ons land en de rest van Europa letterlijk iedere dag met tienduizenden pakketjes vol goedkope spullen. Elk jaar komen er zo'n 1 miljard Chinese postpakketten toe op de luchthaven van Luik. Tom Van de Weghe is Chinakenner bij VRT NWS en schreef onlangs het boek 'Terug naar China'.
"Het is een belangrijk deel van de Chinese strategie om onafhankelijk te worden van de rest van de wereld, maar de hele wereld tegelijkertijd afhankelijk te maken van Chinese producten", legt Van de Weghe uit.
"Tijdens de wereldwijde financiële crisis in 2008 dreigde het Chinese succesverhaal mee in te storten. China heeft daarom miljarden in zijn eigen economie gepompt en is massaal beginnen te produceren om alles draaiende te houden. In de hoop dat in de eerste plaats de Chinese consumenten dat allemaal zouden kopen, maar na een tijd zaten ze met grote overschotten. Die moesten dan gedumpt worden op buitenlandse markten zoals die van ons in Europa."
"Temu was een antwoord op de overproductie van goedkope dagelijkse producten. Shein op die van kledij. Die webwinkels zijn voor China de ideale manier om ons verslaafd te maken aan hun producten. In ruil krijgen ze ook onze persoonsgegevens en andere data in handen en die zijn goud waard voor bedrijven. Op basis van die data kunnen ze zelfs voorspellen op welke producten Europeanen dol zijn en daar al meteen op inspelen."
We hebben nog een paar jaar om als consument en als Europa onze productie weer in eigen handen te nemen. Al wordt dat echt enorm moeilijk
Tom Van de Weghe, Chinakenner VRT NWS
De lage prijs in combinatie met de gratis verzending trekt veel consumenten over de streep om in China te bestellen. Dat Chinese bedrijven zo massaal en vooral spotgoedkoop producten naar Europa en de rest van de wereld konden versturen, heeft het westen lang aan zichzelf te danken gehad, zegt Van de Weghe. "China stond sinds de jaren 1970 op de lijst met ontwikkelingslanden en voor die landen bestond er een VN-verdrag waarin stond dat de landen binnen de Universal Postal Union de kosten voor de verzending naar het buitenland op zich namen. Met andere woorden: bpost en andere westerse postbedrijven moesten Chinese pakketjes onder 2 kilogram zo goed als gratis bezorgen. Onder druk van de Amerikaanse president Trump zijn we daar in 2019 uiteindelijk mee gestopt, maar sindsdien subsidieert de Chinese overheid de export naar hier enorm. Waardoor die bedrijven nog steeds amper moeten betalen voor de verzendkosten."
Pakketjes worden duurder
Als je iets koopt bij een niet-Europese webwinkel en de waarde van je bestelling ligt lager dan 150 euro, dan betaal je daar vandaag geen invoerrechten op. Vanaf 2026 verandert dat en zal je per pakket sowieso 2 euro moeten neertellen. Een maatregel om vooral de toevloed uit China te proberen in te perken. Kort na die beslissing van de Belgische regering, kondigde ook de EU een taks aan van 3 euro per product met een waarde lager dan 150 euro. Of consumenten beide bedragen zullen moeten betalen of niet, is momenteel nog niet duidelijk.
"Die invoerrechten gaan alles een beetje duurder maken, maar zullen een pleister op de wonde zijn. De eerste maanden zal dat wel een effect hebben, maar op langere termijn zal dat de Chinese tsunami niet tegenhouden", voorspelt Van de Weghe.
We betalen de prijs met onze data, onze jobs en onze gezondheid
Tom Van de Weghe, Chinakenner VRT NWS
Veel producten die je rechtstreeks bij een Chinese webwinkel kunt bestellen, vind je ook bij Europese winkels terug, maar aan een veelvoud van de prijs. Worden die producten dan ook gewoon in dezelfde fabriek gemaakt? "Dat zal inderdaad vaak zo zijn, maar westerse bedrijven die tussenpersoon zijn, moeten betalen voor inspecties en veiligheidscontroles. Dat is een belangrijk verschil: er is meer controle op de kwaliteit. Maar die kosten worden doorgerekend in de verkoopprijs. Producten die Temu aanbiedt kunnen misschien uit dezelfde fabriek komen, maar wie weet is het materiaal dat gebruikt wordt veel minder veilig of zelfs giftig, en zijn de producten slecht voor onze gezondheid."
"We betalen sowieso de prijs voor die goedkopere producten op het einde van de rit. Denk maar aan al die webwinkels die de afgelopen jaren failliet zijn gegaan. Allemaal mensen die het hier in Europa correct willen doen, maar niet opgewassen zijn tegen de Chinese overmacht. We betalen de prijs met onze data, onze jobs en onze gezondheid."
Is China nog te stoppen?
Of de Chinese dominantie nog te stoppen valt, zal voor een groot stuk van de consumenten zelf afhangen, vindt de Chinakenner. "We moeten onszelf de vraag stellen: zijn wij bereid om meer te betalen voor producten die we vandaag in China heel goedkoop kunnen krijgen? Of willen we die producten misschien toch liever in Europa gaan produceren, maar dan tegen een hogere kostprijs?"
"We zijn vandaag meer dan ooit afhankelijk geworden van China. Die klok terugdraaien zal als consument, maar ook als Europa erg veel inspanningen vragen. Ik vrees zelfs dat het daarvoor al een beetje te laat is. We hebben nog een paar jaar om in te grijpen, maar daarna zal die kans helemaal verkeken zijn."
