496 grote Belgische bedrijven die staal-, ijzer-, aluminium-, cement- en kunstmest verwerken, zijn niet voorbereid op de Europese koolstofgrenstaks CBAM. Die gaat in op 1 januari. Maar 2 op de 3 Belgische bedrijven die eronder vallen, hebben het nodige papierwerk nog niet in orde. Daardoor dreigen producten die ze importeren volgend jaar geblokkeerd te worden aan de Europese buitengrenzen, en riskeren ze ook boetes.
2 op de 3 Belgische staal-, cement- en kunstmestbedrijven is niet klaar voor klimaat-grenstaks die op 1 januari ingaat
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
803 grote Belgische bedrijven moeten volgend jaar voldoen aan de nieuwe Europese koolstofgrenstaks CBAM. Die taks geldt voor producten met een hoge CO2-afdruk die van buiten de EU geïmporteerd worden.
Slechts 266 bedrijven zijn daar echter klaar voor.
496 Belgische bedrijven hebben zich nog niet eens aangemeld voor het systeem, terwijl de deadline op 1 januari afloopt.
Die bedrijven riskeren dat er in 2026 leveringen van staal, ijzer, aluminium, cement of kunstmest geblokkeerd blijven aan de buitengrens van de EU. Ze kunnen ook een boete krijgen.
Veel Belgische bedrijven kijken de kat uit de boom omdat de CBAM-regelgeving nog te onduidelijk is, zeggen de sectorfederatie Agoria en de ondernemingenkoepel VOKA.
803 grote Belgische bedrijven stappen op 1 januari niet alleen het nieuwe jaar in, maar ook een nieuwe wereld. Eentje waarin ze een nieuwe klimaattaks moeten betalen: CBAM (of carbon border adjustment mechanism).
Die geldt op basisproducten die ze importeren van buiten de Europese Unie en die een grote CO2-impact hebben: staal, ijzer, aluminium, cement en kunstmest. Alleen bedrijven die meer dan 50 ton importeren, vallen eronder.
De meeste van die bedrijven zijn echter nog niet klaar voor CBAM. 496 bedrijven zijn nog niet eens begonnen aan het proces om zich te registreren bij de bevoegde douanediensten. Dat blijkt uit een doorlichting van de dienst Klimaat van de federale overheidsdienst Volksgezondheid, die die bedrijven het voorbije jaar briefde over de CBAM-regelgeving. Nochtans zou die registratie ten laatste op 1 januari in orde gebracht moeten zijn.
307 bedrijven hebben wel al een aanvraag ingediend. Slechts 266 bedrijven hebben de registratie daadwerkelijk op zak. Nochtans zou die hele registratie slechts zo'n 20 minuten duren, zegt de FOD.
De overheidsdienst mag van de Europese Commissie geen bedrijfsnamen noemen. Maar het gaat om grote bedrijven in sectoren met spelers als EuroChem Antwerpen, Yara Tertre (allebei meststoffen) en ArcelorMittal Belgium (staal). Voor de duidelijkheid: dat zijn enkel voorbeelden. Het is niet duidelijk of zij al dan niet in orde zijn.
Er dreigen wel degelijk gevolgen voor de bedrijven die hun papierwerk op 1 januari niet geregeld hebben. Die zullen een boete moeten betalen van 100 euro per niet aangegeven ton CO2 die ze importeren van buiten de EU. Die boete vervangt de CBAM-taks niet, maar komt erbovenop. Daarnaast dreigen er ook leveringen geblokkeerd te raken aan de Europese buitengrenzen.
Daarom worden bedrijven die nu nog niet in orde zijn, opgeroepen om daar snel werk van te maken.
De kat uit de boom kijken
Waarom treuzelen zo veel Belgische bedrijven dan?
"We krijgen op dit moment heel wat vragen van onze bedrijven over wat ze moeten doen", legt Patrick Van den Bossche uit, van de sectorfederatie Agoria Vlaanderen. Hij schat dat "zo'n 50-tal" van de aangesloten metaalbedrijven onder CBAM valt.
"Sommige bedrijven kijken de kat nog wat uit de boom. Maar dat is ook normaal. Pas deze week is er duidelijkheid gekomen over hoe die bedrijven hun kosten zullen kunnen berekenen. Dat zijn heel complexe oefeningen"
"Maar afgelopen woensdag pas, 13 dagen voor CBAM van start gaat, heeft de Europese Commissie de omnibus gepubliceerd met de factoren die de CBAM-prijs zullen bepalen. Dat is zeer destructief."
VOKA roept ondernemingen die nog niet in orde zijn op om de eenvoudige procedure te doorlopen
Eric Laureys, VOKA
"CBAM is sinds zijn aankondiging voortdurend in verandering", beaamt Frank Beckx, CEO van VOKA. "Voor ondernemingen betekent dit dat zij compliance-processen moeten opzetten terwijl de spelregels worden bijgestuurd. Dat zorgt voor terughoudendheid en uitstel, zeker bij bedrijven die dit voor het eerst moeten organiseren."
Daar komt nog bij dat "bedrijven klem zitten tussen de Europese verplichtingen en de internationale realiteit", klinkt het. "CBAM legt de rapporteringsverantwoordelijkheid bij de Europese importeur, maar de cruciale data, de CO2-inhoud van producten, zit vaak bij niet-EU-leveranciers. Sommige leveranciers willen niet meewerken of beschikken eenvoudigweg niet over de nodige emissiedata."
Toch "werkt VOKA samen met de FOD en roept het ondernemingen die nog niet in orde zijn op om de eenvoudige procedure te doorlopen."
Agoria hoopt dan weer op extra oplossingen van de Europese Commissie die de concurrentiepositie van Europese staalbedrijven kan garanderen. Die blijft immers met verhoogde kosten zitten in vergelijking met niet-EU-concurrenten. "We vrezen dat de staalgebruikers de rekening zullen betalen en dat met hen de Europese staalmarkt nog verder zal krimpen."
CBAM moet markt gelijktrekken voor groene Europese basisproducten
Maar wat is CBAM nu precies?
In de Europese Unie moet de zware industrie nu al taksen betalen voor de CO2 die ze uitstoot, onder het ETS-systeem. Zo wil Europa die bedrijven aanzetten om te vergroenen. Fabrikanten van basisproducten die veel CO2 uitstoten, zoals staal of cement, rekenen die meerprijs door aan hun klanten. Maar daardoor dreigen die Europese producten wel weggeconcurreerd te worden. CBAM moet dat vermijden.
Een voorbeeld: de Europese autobouwers. Die sector zit in zwaar weer. Voor die autobouwers is Chinees staal vandaag goedkoper dan Europees staal, omdat daar minder milieuregels en geen klimaattaksen gelden. Maar voor de Europese staalindustrie is dat natuurlijk slecht nieuws.
Wil zo'n Europese autobouwer ook volgend jaar nog werken met Chinees staal, dan zal die vanaf 2026 moeten betalen voor de CO2-uitstoot die dat staal in China heeft veroorzaakt. Die taks zal samenhangen met de ETS-klimaattaks op vergelijkbare Europese producten. Het Europees en het Chinees staal worden dus even duur.
De eerste CBAM-factuur zal in september 2027 in de bus vallen van de 803 Belgische bedrijven. Dan zullen ze de taksen moeten betalen op de import die ze in 2026 hebben aangegeven. Het is die registratie die al op 1 januari begint, en waarvoor die bedrijven zich dus moeten klaarmaken.
Deze week nog stelde de Europese Commissie overigens voor om de CBAM-taks niet alleen te heffen op basisproducten, maar ook op 180 machines en apparaten waar veel staal en aluminium in verwerkt worden, zoals autoportieren en wasmachines. Dat moet vermijden dat fabrikanten de nieuwe taks omzeilen door buiten de EU te produceren en die afgewerkte producten vervolgens te importeren. Maar die uitbreiding is voorlopig nog niet van kracht.
Chinese industrie vergroenen
Naar alle verwachting zal CBAM uiteindelijk Europese producten duurder maken waar veel ijzer, staal, aluminium, kunstmest of cement voor nodig is. De kans is immers groot dat fabrikanten de meerprijs zullen doorrekenen aan de consument.
Zo berekende de sectororganisatie Agoria al dat de gemiddelde in Europa geproduceerde auto 2.000 euro duurder zal worden, en een warmtepomp 30 euro.
Al hoopt Europa ook dat bijvoorbeeld Chinese staalfabrikanten hun uitstoot zullen terugdringen, om zo de CBAM-factuur voor hun Europese handelspartners te drukken. Op die manier zouden de Europese klimaatambities, die nog steeds bij de meest vooruitstrevende ter wereld horen, ook in de rest van de wereld doordringen.
De opbrengst van de koolstofgrenstaks zal voor driekwart terugvloeien naar het EU-budget en voor een kwart naar de lidstaten. Die kunnen daar dan de klimaattransitie mee bekostigen.
En België, de heimat van die 803 bedrijven die de CBAM-taks zullen betalen? Dat zal voorlopig nog geen beroep kunnen doen op dat geld, omdat de verdeelsleutel tussen de gewesten nog niet afgeklopt is. Daarvoor moet er eerst een akkoord gevonden worden over hoe de verplichte Europese klimaatinspanningen verdeeld moeten worden, en die onderhandelingen zitten momenteel vast.
