Europa lanceert 'Clean Industrial Deal' voor goedkopere energie en sterkere (groene) industrie, reacties zijn gemengd

Een van de speerpunten van het plan is goedkopere energie. Europese bedrijven kreunen onder de hoge energieprijzen sinds de oorlog in Oekraïne. Europa is nog te veel afhankelijk van (duur) gas van elders. In 2023 was de EU voor ongeveer 90 procent afhankelijk van import. 

Europa wil de rekening voor bedrijven en gezinnen verminderen met 45 miljard euro dit jaar, geleidelijk oplopend tot 130 miljard in 2030 en 260 miljard euro tegen 2040. De Europese Unie moet door het actieplan ook beter gewapend zijn tegen mogelijke energiecrisissen. 

Wat kan helpen, is dat Europa minder (al dan niet vloeibaar) gas moet invoeren. Concreet wil de Europese Commissie investeringen in groene energie en infrastructuur versnellen. Groene projecten moeten ook sneller vergund kunnen worden. Om elektriciteit goedkoper te maken, wordt voorts ingezet op het verminderen van netwerkkosten en het verlagen van heffingen. Critici zien evenwel niet hoe dat allemaal het grote verschil zal maken op korte termijn. 

"Het actieplan focust op het versneld uitrollen van duurzame energie en elektrificatie. We moeten ook samenwerken met de juiste gasleveranciers. We moeten onze energiesystemen met elkaar verbinden en onze netwerken moderniseren", zegt Ursula von der Leyen.  

De Europese Commissie wil 100 miljard euro vrijmaken om cleantechbedrijven een duwtje in de rug te geven. "De vraag naar duurzame producten is gedaald, en sommige investeringen zijn naar andere regio's verhuisd. We beseffen dat er nog te veel obstakels zijn voor Europese bedrijven, gaande van hoge energieprijzen tot te veel regels", zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. 

Daarom wordt ook een heel pakket maatregelen aangekondigd om de administratie voor bedrijven te vereenvoudigen, het zogenoemde Omnibus-pakket. Europa wil de administratieve last met een kwart doen dalen. Die maatregelen, die voor de eerste helft van dit jaar zijn, zouden bedrijven tot 40 miljard kunnen doen besparen. Zo moet de regelgeving om staatssteun te ontvangen eenvoudiger worden. 

Tegelijk wordt de zorgplichtwet of zogenoemde antiwegkijkwet versoepeld. Die stelt dat bedrijven moeten nagaan hoe een product precies tot stand is gekomen, en of dat wel volgens de regels van de kunst is gebeurd, bijvoorbeeld qua werkomstandigheden, mensenrechten, duurzaamheid of impact op het milieu. 

Onder meer de Bond Beter Leefmilieu is over dat laatste erg ontgoocheld. "De hervormingen van vandaag maken deze wetgeving tandeloos", klinkt het. De BBL is wel tevreden over de maatregelen voor de cleantechsector en de circulaire economie. De Green Deal blijft overeind, en dat is belangrijk, zegt Tycho Van Haewaert. 

Tot slot wordt ook de koolstoftaks aan de grens bijgesteld (Carbon Border Adjustment Mechanism of CBAM). Onder CBAM moet een heffing worden betaald aan de Europese grens als er producten worden ingevoerd waarbij veel CO2 is vrijgekomen, bijvoorbeeld uit landen waar de klimaatregelgeving minder streng is dan in Europa - denk aan staal uit China. 

CBAM zou nu enkel gaan gelden voor bedrijven die meer dan 50 ton per jaar invoeren. Daardoor zou "de grote meerderheid" van bedrijven die eronder zouden gaan vallen, buiten schot blijven. Zij zouden maar voor 1 procent van de uitstoot verantwoordelijk zijn tegenover de rest, zegt de Commissie. 

Maar de bedrijfsleiders reageren niet unaniem positief op Von der Leyens voorstellen. Geert Van Poelvoorde van ArcelorMittal - dat een grote staalfabriek heeft in de Gentse industriezone - vindt de Clean Industrial Deal nog veel te vaag.

"We gaan naar iets concreters moeten gaan. De grote problemen zijn handel en de CO2-bescherming aan de grenzen, en we moeten de import verminderen in Europa. Die zaken zijn vermeld, maar het is niet duidelijk hoe de wetgeving bijvoorbeeld concreet zal veranderen." 

Yves Verschueren, gedelegeerd bestuurder van Essenscia (dat onder meer de chemische industrie vertegenwoordigt) is positiever. Ja, dit plan zal de Europese industrie zal helpen, zegt hij, ook al weten we nog niet helemaal concreet wat de actieplannen zijn:  "Wat we vandaag duidelijk hebben gehoord, is de richting die Europa kiest, om de industrie weer competitief te maken, om te kunnen concurreren met de rest van de wereld. Dat geeft ons vertrouwen en uitzicht, en dat is wat we nodig hebben." 

Chemiereus Ineos, die na veel vijven en zessen dan toch een vergunning kreeg voor het bouwen van een ethaankraker in de Antwerpse haven, vindt de plannen maar niks. "We zien niet de maatregelen die echt nodig zijn om de achteruitgang van de Europese industrie te stoppen". 

De chemische industrie in Europa is volgens Ineos bedreigd met uitsterven door de hoge energieprijzen en de koolstoftaks. "In plaats van te kunnen investeren in de toekomst, is het vechten om te overleven." Ineos noemt "het concept van decarbonisatie door industrialisatie" "idioot". Met andere woorden: het reduceren van de uitstoot van CO2 via de industrie vinden ze niet echt een geweldige strategie. 

De baas van energiegigant TotalEnergies, Patrick Pouyanne, denkt evenmin dat de voorgestelde plannen het tij kunnen keren. "We hebben een machine gecreëerd in Brussel", verwijst hij naar de administratieve last. "Ik weet niet of we moeten gaan werken zoals Elon Musk, maar we hebben te veel ambtenaren die regels opstellen. Is Europa echt in staat om zijn eigen model helemaal opnieuw uit te denken?", vraagt hij zich af. 

De Amerikaanse bedrijfsleider Peter Huntsman is allesbehalve overtuigd van het plan. Zijn internationale bedrijf Huntsman, met ook een afdeling in het Antwerpse havengebied, zette groot in op België. Het telde er op een bepaald moment 800 werknemers. Nu zijn er nog 150 van over, zegt hij. 

"We zijn al 3 jaar geld aan het verliezen in Europa door de hoge energie- en grondstoffenprijzen. Dat geldt niet enkel voor de chemische sector, maar ook voor de automobielsector en de technologische sector. Ik denk niet dat het plan een antwoord biedt op fundamentele vragen, zoals hoe België de concurrentie kan aangaan met China, de VS en de groeiende industrie in het Midden-Oosten." 

Bij de verlaging van de energieprijs heeft hij zijn vragen: er wordt vooral ingezet op lagere taksen en heffingen, maar de elektriciteit zelf blijft duur, zegt hij: "Zelfs zonder de heffingen is energie zelf hier 5 keer duurder dan wat ik in Texas betaal, en 6 keer duurder dan in China." 

"Het is goed dat er nu een visie is, dat er een richting wordt aangegeven. Maar nu moet die worden omgezet in concrete acties", reageerde Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) na de voorstelling.

De Commissie houdt expliciet vast aan de klimaatdoelstellingen voor 2040 en 2050, maar volgens de minister-president komt er nu meer aandacht voor de welvaart. "Want als onze bedrijven verhuizen, verliezen we zowel de welvaart als de ambitieuze klimaatdoelstellingen. In het buitenland gaan ze immers nooit aan dezelfde normen produceren."

Ook premier Bart De Wever (N-VA) klinkt positief. "Vorig jaar heerste hier bijna een begrafenissfeer. Vandaag was de sfeer nog steeds kritisch, maar dan omdat het sneller en concreter moet."

"Wat we vandaag voorgesteld kregen, is een strategisch kader. Ik hoop dat we nu snel meer duidelijkheid krijgen over wat, wanneer en hoe. De chemiesector zit in de ergste crisis sinds hij hier ontstaan is in de jaren 60. De nood is zeer groot, Europa moet een omgeving creëren waarin die bedrijven competitief kunnen zijn, en die is er vandaag niet."

De Wever is tevreden met het voornemen om de regulering af te bouwen. "Het besef dat die te ver is doorgeschoten, wordt nu breed gedragen, dat heeft mevrouw von der Leyen ook ruiterlijk erkend", zei hij.