"Mensen weten niet wat hun rechten zijn of zijn bang geviseerd te worden door de rest van de samenleving", dat zegt Henk van Hootegem van het interfederaal Steunpunt tot bestrijding van armoede. De helft van de mensen die recht heeft op een leefloon neemt het om die redenen niet op. "De regering zet vanuit wantrouwen hard in op controle. De groep fraudeurs is veel kleiner dan de groep die wel recht heeft, maar die rechten niet opneemt."
"Mensen weten niet wat hun rechten zijn of zijn bang geviseerd te worden": helft van mensen met recht op leefloon neemt steun niet op
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Steeds meer mensen in armoede nemen geen steun op door het maatschappelijk stigma en de complexe procedures voor een leefloon, blijkt uit een rapport van het Federaal Steunpunt voor Mensen in Armoede.
"De groep mensen die hun rechten niet opneemt, is veel groter dan het aantal fraudeurs", zegt Henk van Hootegem, coördinator van het Steunpunt.
OCMW's krijgen meer taken en verantwoordelijkheden, maar kampen met hoge werkdruk en te weinig middelen, wat de dienstverlening onder druk zet.
"Al enkele jaren zien we een duidelijke evolutie naar meer controle op mensen, gevoed door wantrouwen. Alsof een groot deel van de bevolking onterecht rechten zou opnemen", zegt coördinator Henk van Hootegem van het interfederaal Steunpunt tot bestrijding van armoede.
"Die tendens zien we ook breder in de samenleving. Denk aan recente reportages die een eenzijdig en stigmatiserend beeld schetsen van mensen die ondersteuning vragen."
Van Hootegem verwijst daarmee naar de spraakmakende documentaire van de Waalse journalist Christophe Deborsu. De documentaire, 'Werkloos, allemaal fraudeurs?', deed veel stof opwaaien in Wallonië en leidde ook in Vlaanderen tot discussie. Verschillende werkloze inwoners van Verviers die leven van een bepaalde uitkering komen erin aan het woord. De documentaire schetste geen fraai beeld van de mensen.
Bekijk een aantal fragmenten uit de documentaire:
Terwijl volgens Van Hootegem het wantrouwen voor rechthebbenden alleen maar toeneemt, is de werkelijke problematiek net het niet-opnemen van rechten, zegt hij. "Heel wat mensen weten niet wat hun rechten zijn, omdat het systeem ingewikkeld is, maar ook omdat ze bang zijn geviseerd te worden."
Sterker nog: die problematiek zou volgens het Steunpunt vele malen groter zijn dan het aantal situaties waarin steun onterecht wordt toegekend. "In sommige gevallen gaat het om 40 tot 60 procent van de mensen die recht hebben op iets, die dat niet opnemen", zegt Van Hootegem. De helft van de mensen die recht heeft op een leefloon, neemt dat niet op.
Publieke dienstverlening onder druk
Door toenemende werkdruk en dalende werkingsmiddelen staat de dienstverlening van heel wat publieke instellingen voor kwetsbare mensen onder druk. Dat is nog een andere belangrijke conclusie uit het tweejaarlijkse rapport van het Steunpunt.
"Terwijl die dienstverlening net belangrijker is door hervormingen zoals de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd", legt van Hootegem uit. Het aantal mensen dat een beroep moet doen op het leefloon stijgt sterk, wat de werklast voor onder meer de OCMW’s aanzienlijk verhoogt. Tegelijk krijgen ze er door de recente hervormingen ook meer taken bij.
OCMW's krijgen meer verantwoordelijkheden en opdrachten, maar zonder de nodige extra middelen of personeel
Henk van Hootegem, coördinator Interfederaal Steunpunt tot bestrijding van armoede
Daarnaast zijn er besparingen bij de publieke diensten. "Ze krijgen meer werk, maar zonder de nodige extra middelen of personeel", zegt Van Hootegem. "Uit een studie van de KU Leuven blijkt dat bij 130 OCMW’s het gemiddeld aantal dossiers per voltijdsequivalent (VTE) 52 bedroeg, met uitschieters tot wel 200 dossiers per VTE", benadrukt hij.
180.000 mensen verliezen uitkering tegen 2027
De verhoogde werkdruk en besparingen hebben volgens het Steunpunt onvermijdelijk negatieve gevolgen op de dienstverlening. "Er is steeds minder tijd om intakegesprekken te voeren met rechthebbenden en om ze goed te begeleiden naar bijvoorbeeld een job", zegt hij.
Er wordt voorspeld dat er ongeveer 180.000 mensen hun uitkering zullen verliezen de komende jaren. Eerder dit jaar kregen al tienduizenden mensen een brief van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) met precies die boodschap.
"De cruciale vraag is welke garanties er nog zijn voor deze mensen: op werk, op sociale bescherming en op degelijke begeleiding?", vraagt Van Hootegem zich af. "Verwacht wordt dat ongeveer een derde een job zal vinden, een derde bij het OCMW zal aankloppen, maar ook een derde volledig door de mazen van het net dreigt te vallen."
Tegelijk staan ook lokale organisaties, die vaak een essentiële brug vormen naar publieke diensten, onder druk door besparingen en het wegvallen van jobs en middelen. "Dat terwijl betrokken personen net proactief en drempelloos bereikt zouden moeten worden."
Daarom vraagt het Steunpunt meer investeringen in publieke diensten. "We pleiten voor een benadering die vertrekt vanuit vertrouwen en meer transparantie in procedures. Ook de toenemende digitalisering moet zorgvuldig gebeuren, met aandacht voor volwaardige en toegankelijke ondersteuning voor iedereen."
