Ouders uit Duitsland, sympathie voor Pinochet en uitgesproken conservatief: José Antonio Kast is nieuwe president van Chili

Derde keer, goede keer voor José Antonio Kast. De radicaal-rechtse politicus deed afgelopen zondag voor de derde keer mee aan de presidentsverkiezingen. In 2017 haalde hij amper 8 procent van de stemmen, in 2021 werd hij verslagen in de tweede ronde. Gisteren versloeg hij de communistische kandidaat Jeannette Jara met een overtuigende 58 procent.

Kast (59) is de jongste zoon uit een gezin van 10 kinderen. Zijn Duitse ouders emigreerden na de Tweede Wereldoorlog naar Chili. Zelf heeft hij ook 9 kinderen.

Kast is een praktiserend katholiek en is advocaat van opleiding. Van 2002 tot 2018 zat hij 16 jaar in het Chileense parlement, grotendeels voor de rechtse partij Demócrata Independiente. In 2016 verliet hij die partij en richtte hij zijn eigen ultraconservatieve Republikeinse Partij op.

Met Kast krijgt Chili de meest rechtse president sinds het einde van de dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990). In de voorbije 35 jaar wisselden centrumlinkse en centrumrechtse regeringen elkaar af. Al doet Kast er zelf alles aan om de etiketten "extreem" en "ultra" van zich af te schudden.

"Sommigen zeggen dat ik extreem ben. En ik vraag ze dan altijd: extreem in welk opzicht?", zei hij in 2021, toen hij in de tweede ronde werd verslagen door huidig president Gabriel Boric.

Zijn overwinning vormt hoe dan ook een groot contrast met de tijdsgeest van 5 tot 6 jaar geleden, toen na het studentenprotest en de verkiezing van de progressieve president Boric Chili op weg leek naar een veel progressiever beleid.

Een van de eisen van de demonstranten was een herziening van de zeer liberale grondwet, die de rol van de overheid beperkt en het privé-initiatief in alle sectoren stimuleert. Volgens de demonstranten ligt die grondwet aan de basis van heel veel ongelijkheid in het land.

Twee pogingen van een grondwettelijke raad om de grondwet te herschrijven draaiden echter op niets uit. Twee keer werd de ontwerptekst weggestemd tijdens een referendum. De eerste keer omdat de voorgestelde grondwet te progressief was, de tweede keer omdat de tekst nog conservatiever bleek te zijn dan de huidige omstreden grondwet, die nog grotendeels uit de tijd van de dictatuur stamt.

Kast verzette zich net als een meerderheid van de kiezers tegen de eerste progressieve tekst. Zijn Republikeinse Partij had echter een meerderheid in de tweede grondwettelijke raad die de tweede tekst opstelde. Maar ook die werd uiteindelijk door de bevolking weggestemd.

Intussen zijn we 6 jaar verder en het beleid dat Kast nu naar voren schuift, doet denken aan dat van enkele andere Latijns-Amerikaanse presidenten en de Amerikaanse president Donald Trump. 

Zo belooft Kast met harde hand te zullen optreden tegen misdaad en immigratie. Het is geen geheim dat hij de mosterd haalt bij de Salvadoraanse president Nayib Bukele, die overigens zeer populair is bij een groot deel van de Chileense bevolking. Kast bracht ook al een bezoek aan diens beruchte megagevangenis voor "terroristen".

Kast wil naar het voorbeeld van Trump ook een soort grenshek bouwen aan de grens met Peru en Bolivia en irreguliere immigranten het land uitzetten. En naar het voorbeeld van de Argentijnse president Javier Milei wil hij het mes zetten in de overheidsuitgaven. Kast hoopt in anderhalf jaar 6 miljard dollar te besparen.

Hij pleit ook voor een noodregering, om maatregelen omtrent veiligheid, immigratie en de economie door te voeren. Maar dat betekent niet dat we een autoritair systeem installeren, zegt hij.

Dat imago zal hij desondanks meesleuren. Dat komt onder meer omdat hij zelf in het verleden al meermaals zijn sympathie voor de Pinochet-dictatuur liet blijken. Vooral het marktvriendelijke beleid uit die tijd, zegt hij, achter de mensenrechtenschendingen kan hij zich naar eigen zeggen niet scharen.

Toch zei hij bij zijn eerste presidentscampagne in 2017 dat Pinochet allicht op hem zou hebben gestemd, mocht hij nog in leven zijn geweest.

Kast stemde zelf in 1988 overigens voor het voortbestaan van het Pinochet-regime, toen die vraag aan de bevolking werd voorgelegd in een referendum.

Zijn oudere broer Miguel Kast was dan weer minister en voorzitter van de Chileense Nationale Bank tijdens het militaire bewind.

Daarnaast sleept Kast nog een ander omstreden verleden mee. Van zijn vader wordt namelijk beweerd dat hij op zijn 18e lid is geworden van de Duitse nazipartij NSDAP. 

Zelf zegt Kast dat zijn vader onder dwang in het Duitse leger is gegaan om een mogelijk militair proces en executie te voorkomen. "Wanneer het oorlog is en (militaire) dienst verplicht is, dan heeft een 17- of 18-jarige niet de mogelijkheid om te zeggen dat hij niet gaat. Want dan verschijnen ze de volgende dag voor de krijgsraad en worden ze doodgeschoten", zei hij daar enkele jaren geleden over op sociale media.

Tijdens de presidentscampagne van 2021 zei hij dat "onze familiegeschiedenis zover mogelijk van het nazisme afstaat".