Duitsland zou dit jaar geen kerstmarkten organiseren door terreurdreiging. Dat bericht gaat rond op sociale media, maar het is onwaar. Het is maar een van de vele nepnieuwsberichten over kerstmarkten die, met Kerstmis in aantocht, wel vaker online verschijnen. Oude beelden, AI-video’s en loze geruchten bespelen je emoties om een beeld te creëren dat kerstmarkten en de tradities die ermee samenhangen, bedreigd worden. Hoe kan je die nepberichten herkennen?
Op sociale media circuleren sinds eind oktober erg veel nepnieuwsberichten over kerstmarkten, die bedreigd zouden zijn.
Hoewel er de laatste jaren een aantal aanslagen op kerstmarkten zijn geweest, wordt er nu gebruikgemaakt van AI-beelden, oude video's die met foute context gedeeld worden en volledig verzonnen nieuws om mensen angstig en verontwaardigd te maken.
Controleer dus zeker of berichten die inspelen op je emoties. In dit artikel vind je tips over hoe je dat doet.
Eind oktober verschijnt op sociale media een foto die een kleine kerstmarkt laat zien. Rondom staan een tiental politievoertuigen en veiligheidshekken. Het beeld gaat snel viraal en de teneur van de berichten is steeds hetzelfde: kerstmarkten worden bedreigd door terroristische aanslagen. Dat ze zo streng beveiligd moeten worden, zou de schuld zijn van migratie en moslims. Wie op de details van het beeld let, zoals gezichten en nummerplaten, ziet meteen dat het gemaakt is met artificiële intelligentie (AI).
Het verhaal dat Duitsland kerstmarkten annuleert , gaat al rond sinds eind oktober. Sindsdien verschijnen er regelmatig nepnieuwsberichten over Europese kerstmarkten op sociale media. AI-beelden, verzonnen verhalen of oude foto's met een foute context worden gedeeld. Rond deze tijd van het jaar is het niet zo moeilijk om online nepnieuws over kerstmarkten tegen te komen.
Deze slider toont nepnieuws over kerstmarkten dat rondgaat op sociale media
Uiteraard mag je je mening over kerstmarkten en tradities verkondigen en mag je anderen proberen te overtuigen van die mening. En het klopt ook dat er in de voorbije jaren aanslagen gepleegd zijn op Duitse kerstmarkten. Vorig jaar reed iemand met een auto in op een kerstmarkt in Maagdenburg. In 2016 was er een aanslag op een kerstmarkt in Berlijn. Vorige week werden in Duitsland nog vijf mannen opgepakt die ervan verdacht worden een aanslag op een kerstmarkt in Beieren te hebben beraamd.
Het is dus niet onlogisch dat mensen praten over de veiligheid op kerstmarkten. Maar VRT NWS vond sinds eind oktober tientallen veelgedeelde berichten over kerstmarkten die duidelijk nepnieuws zijn: oude beelden als nieuw voorstellen, AI-beelden als echt, video’s delen met een foute context of gewoonweg nieuws verzinnen. Daar zitten ook berichten over België bij, die internationaal gedeeld worden.
Internationaal nepnieuws over Brussel
Op 28 november ging Winterpret in Brussel open op het Beursplein. Dat was een vrijdag. Elke vrijdag om 18 uur wordt daar ook al een tijdje geprotesteerd voor de Palestijnen en Gaza. Een video van de betogers bij de kerstmarkt leidde tot heel wat verontwaardiging online .
Deze slider toont nepnieuws over de kerstmarkt in Brussel dat internationaal rondgaat.
Internationale influencers begonnen de beelden te delen met valse claims, alsof de actievoerders tegen de kerstmarkt aan het betogen waren. En alsof de echte beelden niet genoeg waren, begonnen sommigen AI-versies van de gebeurtenis te verspreiden.
De kerststal op de Brusselse Grote Markt leidde in België ook tot veel commotie. Internationaal leidde het ook tot nepnieuws. Zo ontkrachtten Italiaanse factcheckers berichten op sociale media die beweren dat het om een sharia-kerststal zou gaan. Wanneer het hoofd van Jezus uit de kerststal gestolen wordt, roepen sommige online dat hij “door moslims onthoofd is ”, terwijl er nog geen informatie over de daders is.
AI, oude beelden, of gewoon niet waar
Met Kerstmis in aantocht is de kans dus groot dat je online gelijkaardige berichten tegenkomt. Niet elk bericht over kerstmarkten is nepnieuws natuurlijk, maar als een bericht je heel angstig of verontwaardigd maakt, is het een goede reflex om het verhaal extra te controleren.
TIPS: hoe herken je nepberichten over kerstmarkten?
Het lijkt erop dat in de tijd tot Kerstmis er alleen maar meer nepnieuws over kerstmarkten rond zal gaan op sociale media. Hoe kan je dat nu zelf herkennen? We geven een paar tips:
Nepnieuws speelt in op je emoties: zie je een bericht voorbijkomen dat je angstig of verontwaardigd maakt? Wees dan wantrouwig en neem het niet zomaar aan voor waar.
Controleer het beeld met Google Lens: een omgekeerde zoekopdracht is de makkelijkste manier om snel informatie of achtergrond over een beeld te vinden. Laat Google dus zoeken op de afbeelding. Is het een video? Neem dan een schermopname uit het begin van de video om mee te zoeken.
Perfect beeld? Controleer de details: is een foto net te perfect voor het punt dat iemand op sociale media wil maken? Dan kan het AI zijn. AI-beelden zijn steeds moeilijker te herkennen, maar aan details zoals gezichten of tekst in beeld valt vaak nog wel te zien dat er iets niet klopt.
Zoek op trefwoorden: niet al het nepnieuws draait om beeld. Als je wil weten of Duitsland echt alle kerstmarkten heeft geannuleerd, volstaat het om “Deutschland Weihnachtsmarkt 2025” op te zoeken in Google. Meteen zal je ontdekken dat er tal van Duitse kerstmarkten zijn dit jaar.
Nepnieuws uit heel Europa
Het Verenigd Koninkrijk zou een belasting op kerstversiering heffen , maar daar is niets van aan. Op Guadeloupe reed een dronken bestuurder in op een menigte tijdens een kerstevenement, waarbij 19 mensen gewond raakten. Een tragische gebeurtenis maar dat werd op X al snel "een moslim reed in op een kerstmarkt en doodde 10 mensen. Dat nepnieuws werd ook door Elon Musk gedeeld , waardoor het meteen miljoenen mensen bereikte.
Moslims kop van jut
Bij verhalen over vandalisme op een kerstmarkt in het Duitse Erhbach wordt meteen beweerd dat de daders moslims zijn , hoewel de politie zegt nog niets over de identiteit van de daders te weten, net zoals in Brussel.
Uiteraard doen er ook veel AI-beelden de ronde van zwaar beveiligde kerstmarkten , maar ook van mensen die islamitische muziek spelen op een kerstmarkt .
Veel accounts delen ook beelden die zouden tonen hoe ‘moslims kerstmarkten bestormen ’, overnemen of ertegen betogen . Maar dat blijken dan oude beelden, of beelden die helemaal niet op een kerstmarkt zijn gemaakt. Veel video’s die protesterende moslims aan kerstmarkten moeten tonen, laten eigenlijk Syrische mensen zien die vierden dat het Assad-regime een jaar geleden viel of die protesteerden voor Gaza en niet ‘tegen’ een kerstmarkt.
Nepnieuws bij grote gebeurtenissen
Grote gebeurtenissen leiden telkens tot een opstoot van nepnieuws op sociale media. Toen een grootschalige stroomstoring Spanje en Portugal trof, doken vrijwel meteen foute beweringen en oude foto’s op, waarmee accounts hopen viraal te gaan.
Een stroomstoring valt niet te voorspellen, maar dat Kerstmis eraan komt, met bijhorende kerstmarkten, weet iedereen. Hoe dichter we bij Kerstmis komen, hoe meer nepnieuws er dan ook rond kerstmarkten te vinden zal zijn op sociale media.
Accounts die nepnieuws verspreiden, doen dat om geld te verdienen met kliks, maar het gebeurt ook om vanuit een politieke overtuiging sociale mediagebruikers te beïnvloeden. Sinds eind oktober lijkt nepnieuws er toch vooral op gericht het idee te verspreiden dat kerstmarkten en de tradities die rond Kerstmis hangen, dreigen te verdwijnen. De berichten spelen op angst en verontwaardiging, een gekend recept om viraal te gaan online.
Dit artikel kwam tot stand binnen het kader van het Prebunking at Scale-project, met steun van het European Fact-Checking Standards Network .