Netbeheerders Elia en Fluvius hebben vandaag meer duidelijkheid gegeven over de nieuwe industriële aansluitingen op het elektriciteitsnet. Het aantal aanvragen is de voorbije jaren sterk gestegen, onder andere door de groei van datacenters en batterijparken. Daarom bevat nu al de helft van de nieuwe contracten voor zwaardere aansluitingen een flexibiliteitsclausule. Die laat de netbeheerder toe om een bepaald aandeel van de stroomvoorziening op te schorten als er een overschot of een tekort dreigt.
Nu 181 bedrijven moeten wachten op aansluiting op het hoogspanningsnet: hoe wordt bepaald wie elektriciteit krijgt?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Hoeveel dossiers staan er momenteel on hold?
Zoals VRT NWS eerder berichtte, zijn er momenteel 181 aanvragen voor aansluitingen op het hoogspanningsnet die nog in de onderzoeksfase zitten. Het gaat om bedrijven die een aansluiting hebben aangevraagd, maar die nog niet meteen ingewilligd kan worden omdat het elektriciteitsnet overbelast dreigt te raken. Zij krijgen dus nog geen stroom.
Het gaat, voor alle duidelijkheid, niet om particulieren. Nieuwe huizen en appartementen kunnen dus nog steeds zonder probleem aangesloten worden op het net.
Maar voor die bedrijven die in de wachtrij staan, "onderzoeken we of we die aansluitingen op het net alsnog op een flexibele manier kunnen voorzien", zeggen de netbeheerders Elia en Fluvius. "We vragen dan aan de klanten om ons iets meer tijd te geven. Dat zijn immers dossiers waarvan we weten dat er technisch een en ander nagekeken moet worden, bijvoorbeeld of er beveiligingen aan het net aangepast moeten worden."
De netbeheerders proberen binnen de 2 jaar duidelijkheid te geven. "Maar het is dus niet zo dat we die klanten weigeren, wel dat hun contract even on hold staat." Al kan ook die tijdelijke onzekerheid al een stevige streep door de rekening zijn, zo bleek uit het geval van het bedrijf Lootens in Nazareth.
Die flexibiliteit, wat is dat?
Fluvius, de beheerder van de laag- en middenspanningsnetten, heeft op dit moment 1.656 actieve dossiers liggen voor nieuwe industriële aansluitingen. 650 daarvan kunnen gewoon meteen gerealiseerd worden. De gebruiker krijgt dan gegarandeerd 24 uur op 24 stroom, zonder limieten.
Maar Fluvius kan ook een contact aanbieden waarin flexibiliteit voorzien is. Dat wil zeggen dat de netbeheerders klanten kunnen afschakelen wanneer dat nodig zou zijn. Dat gaat in de meeste gevallen niet om stroomtekorten, maar net om verzadiging te vermijden wanneer er te veel stroom geproduceerd wordt. 554 van de 1.656 dossiers zijn zogenaamde 'tech flex'-contracten voor windparken, zonnepanelen en (in de toekomst) batterijparken.
Daarnaast bestaan er ook "gewone" flexibele aansluitingen. Momenteel gaat het om 57 dossiers. Dan biedt de netbeheerder een contract aan met een bepaald percentage gegarandeerde stroom. De rest kan dan als dat nodig is afgeschakeld worden om stroomtekorten in de winter te voorkomen. Zo'n contract is vrijwillig: je kan het in principe weigeren. Al heb je in de praktijk weinig andere mogelijkheden dan het ondertekenen, als je elektriciteit wil.
En dan zijn er nog 210 dossiers die in geen van die categorieën vallen. Die zitten nog in de opstartfase.
Hoe wordt bepaald welk contract je krijgt?
De netbeheerders berekenen hoeveel aansluitingen ze kunnen voorzien op basis van de netcapaciteit die op een bepaalde plek voorhanden is. Voor die nieuwe aansluitingen geldt er een wachtrij met een 'first come, first served'-principe. Hoe eerder een bedrijf een aanvraag heeft ingediend, hoe meer zekerheid het krijgt.
Maar dat systeem werkt niet goed, zeggen de netbeheerders. Er worden immers ook heel wat aansluitingen aangevraagd voor projecten die uiteindelijk niet worden uitgevoerd. En er wordt ook gespeculeerd met elektriciteitsaansluitingen.
"Stel dat er nog 20 dossiers voor jou staan in de wachtrij", geven de netbeheerders als voorbeeld. "Wij zijn dan niet zeker welke van die dossiers wel degelijk zullen materialiseren. Maar we moeten er wel allemaal rekening mee houden. Dan moeten we soms vrij hoge flexibiliteit voorleggen aan klanten die verder in de rij staan."
Begrijp: dan kan het zijn dat je als bedrijfsleider een contract moet tekenen met een laag gegarandeerd aandeel elektriciteit.
Hoe komt het dat die nieuwe aansluitingen zo moeilijk liggen?
Omdat het aantal aanvragen voor aansluitingen op het elektriciteitsnet de voorbije jaren sterk is toegenomen. Fluvius spreekt van een verviervoudiging en Elia zelfs van een verzesvoudiging op 5 jaar tijd.
Voor dit jaar heeft Elia het over een "ongeziene explosie van aanvragen". 64 procent van die aanvragen kan enkel ingevuld worden met een flexibele aansluiting.
De oorzaak? De elektrificatie van onder ander het verkeer en de industrie. Daarbovenop komt de opkomst van datacenters en batterijparken. Zo lopen er nu al aanvragen voor 70 terrawattuur voor datacenters, of 8 keer het huidige toegezegde stroomverbruik. En voor batterijparken is de vraag zelfs vertienvoudigd.
Luc Pauwels: "Datacenters zouden in 2034 evenveel verbruiken als volledige verbruik in België nu"
En dan is er nog de speculatie waarover we het eerder hadden, "onrealistische aanvragen die de wachtrij blokkeren", volgens de netbeheerders.
Wat zou de situatie kunnen verbeteren?
De snelste manier om capaciteit vrij te maken, is af te stappen van het 'first come, first served'-principe in het toewijzen van de aansluitingen, zeggen de netbeheerders. Dan zouden de netbeheerders voorrang kunnen geven aan bepaalde dossiers, bijvoorbeeld projecten die een groot maatschappelijk nut hebben of voor veel werkgelegenheid kunnen zorgen.
Maar die keuze moet breed gedragen zijn, en het is niet aan de netbeheerders om die prioriteiten vast te leggen, zeggen ze. Daarvoor kijken ze naar de politiek en de regulatoren.
"Projecten zouden moeten beoordeeld worden op maturiteit, zodat uitvoeringsklare bedrijven sneller kunnen aansluiten en speculatieve of minder uitgewerkte projecten de wachtrij niet blokkeren", zegt Elia. "Nu denken we dat er heel wat projecten bij zitten die zoals op vakantie aan het zwembad, hun handdoekje komen leggen, maar waarschijnlijk nooit zullen komen zwemmen."
Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) gaf eerder vandaag al aan dat ze open staat voor een herziening van die regel.
