Vandaag bezoeken alle stafhouders van het land de gevangenissen. Met dit bezoek vragen de advocaten op hun beurt aandacht voor de schrijnende situatie in de Belgische gevangenissen. Het blijft wachten op politieke beslissingen.
Advocaten bezoeken vandaag overbevolkte gevangenissen: "Kloof tussen recht en praktijk is onaanvaardbaar"
Dirk Leestmans
Gepubliceerd:
Deze week raakte bekend dat de overbevolking een nieuw record brak. De teller van de totale gevangenisbevolking stond maandag op 13.613 (op een capaciteit van 11.048). Het aantal grondslapers bedraagt 600.
De advocaten spreken over de gevangenis in termen van een humanitaire crisis. Zij willen zich met hun bezoek vergewissen van de toestand, maar ook bewijzen verzamelen. Begin volgend jaar zullen zij hierover een rapport publiceren.
“Deze actie illustreert de rol van de advocatuur als spreekbuis van de grondrechten van elke mens, ook achter gevangenismuren.” Dat zegt Peter Callens, voorzitter van Advocaat.be, de overkoepelende organisatie van alle 8 balies in Vlaanderen. De advocaten bestempelen de situatie in de gevangenis als zeer ernstig.
Zij verwijzen daarbij onder meer naar de gevaarlijke werkomstandigheden voor het gevangenispersoneel, maar ook naar de afwezigheid van een humane behandeling voor de gedetineerden.
De advocaten klagen ook de gebrekkige gezondheidszorg aan. “Hoewel de wet én het Europees mensenrechtenverdrag gevangenen een gelijkwaardige gezondheidszorg en een menswaardige behandeling garanderen, blijft de werkelijkheid dus mijlenver achter. De kloof tussen recht en praktijk is onmiskenbaar en onaanvaardbaar,” zo staat te lezen in het persbericht.
Met een recidivecijfer van 70 % wordt volgens hen ook het falen van de re-integratie aangetoond.
Of de advocaten veel nieuws gaan kunnen melden, valt te betwijfelen. De dramatische situatie is bekend. Begin deze week zei Mathilde Steenbergen, directrice van het gevangeniswezen, nog zeer expliciet dat de situatie onhoudbaar is.
De voorbije maanden trokken ook de gevangenisdirecteurs zelf een paar keer aan de alarmbel. Zij dreigden er mee de deuren van hun instelling gesloten te houden. Per nieuwe gedetineerde zouden er twee andere gedetineerden moeten vertrekken. De aankondiging van deze actie kreeg ruim weerklank in de pers.
Maar na juridisch advies werd besloten de actie af te blazen. De gevangenisdirecteurs zouden met deze actie, zo oordeelden diverse geconsulteerde juristen, de wet overtreden. Zij worden immers verondersteld hun wettelijke taak -gedetineerden opsluiten- uit te voeren. Dat niet doen, stelt elke directeur bloot aan vervolging. En dat risico -waarvoor ze ook persoonlijk aansprakelijk zouden kunnen gesteld worden- wilden ze niet nemen.
Politieke beslissing blijft uit
“Hoewel we eigenlijk nu ook al de wet overtreden,” zo zeiden een aantal mensen van het Gevangeniswezen. “Door de wijze waarop we mensen stapelen, schenden we dagelijks het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.”
Ondanks de herhaalde noodkreten vanuit diverse hoeken, ook de gevangenisvakbonden blijven druk uitoefenen, blijft een politieke beslissing uit. In augustus van dit jaar werd weliswaar een noodwet gestemd maar die heeft nauwelijks impact, integendeel. Het aantal gedetineerden én grondslapers blijft alsmaar toenemen.
Daarom ligt er een aanpassing van de noodwet op de tafel van het kernkabinet. Die aanpassing zou vooral betrekking hebben op het vervroegd vrijlaten van gedetineerden die veroordeeld zijn tot een straf van 10 jaar. Minister van Justitie Verlinden (CD&V) stelde voor dat deze groep op 1 jaar voor hun strafeinde de gevangenis al zou verlaten. Met de huidige noodwet is dat zes maanden.
Met dat voorstel zou het probleem van de grondslapers grotendeels opgelost geraken.
Maar er is geen politieke consensus over deze maatregel. Het voorstel stond al herhaaldelijk op de agenda. Zo ook bv. op het kernkabinet van vorige vrijdag. Eens te meer werd het agendapunt uitgesteld.
Volgens onze informatie zouden vooral de Franstalige liberalen dwarsliggen. Premier De Wever (N-VA) voert deze week over de kwestie bilaterale gesprekken en het is de bedoeling ook deze week nog tot een compromis te komen. Dat compromis zou bv. kunnen zijn om de nieuwe noodmaatregel nog selectiever toe te passen.
Nu al gelden de maatregelen van de noodwet niet voor veroordeelden van seksuele delicten en voor veroordeelden van terrorisme. Die categorie zou kunnen uitgebreid worden tot plegers van fysiek geweld.
De Franstalige liberalen zouden hiervoor vragende partij zijn. Anderzijds zal de impact van de nieuwe noodmaatregel natuurlijk kleiner worden naargelang er meer categorieën uitgesloten worden.
