In totaal slapen vandaag 600 gedetineerden op de grond, het hoogste aantal dat ooit in België werd geregistreerd. Het Belgische gevangeniswezen trekt opnieuw aan de alarmbel en spreekt van een situatie die niet langer beheersbaar is. "Voor Kerstmis moeten er noodmaatregelen genomen worden."
"Ongezien en onaanvaardbaar": gevangenissen tellen recordaantal van 600 grondslapers
De totale gevangenispopulatie bedraagt ondertussen 13.613 personen, een niveau dat volgens de administratie "ongezien" is. Ter vergelijking: op 9 december 2024 waren dat er nog 12.764. De officiële capaciteit is 11.048 plaatsen.
"Die 600 grondslapers komt neer op 2 gevangenissen die we tekort hebben puur en alleen om deze mensen op te vangen", zegt Mathilde Steenbergen, directeur-generaal van het gevangeniswezen. "Dat komt bovenop de overbevolking die al standaard te hoog is."
Samenloop van factoren
Volgens de administratie is de snelle stijging van de cijfers het gevolg van een samenloop van factoren: de uitstroom verloopt bijzonder traag en er is een sterke toename van het aantal beklaagden in voorhechtenis, van het aantal geïnterneerden en van het aantal mensen zonder papieren dat in detentie terechtkomt. Die combinatie duwt de instellingen naar hun limieten.
Ook in de gevangenis van Haren neemt de druk verder toe. Ondanks de recente toevoeging van 43 bedden liggen er vandaag 34 mensen op de grond. Volgens de administratie illustreert dit hoe snel elke buffercapaciteit wordt opgeslorpt. "De extreme overbevolking en het groeiende aantal van 600 grondslapers onderstrepen de noodzaak voor onmiddellijke structurele maatregelen", aldus het gevangeniswezen.
"Die noodmaatregelen zijn nodig voor Kerstmis, anders komen we de feestdagen niet door, zowel de gedetineerden als het personeel", zegt Steenbergen.
Te lange straffen
Volgens het gevangeniswezen is de situatie in de Belgische gevangenissen onhoudbaar geworden. De administratie heeft de voorbije weken herhaaldelijk gevraagd om maatregelen die de druk op het gevangenissysteem kunnen verlichten, zoals de herinvoer van het verlengd penitentiair verlof. Maar tot nog toe lijkt daar weinig beweging in te komen.
Steenbergen voegt eraan toe dat de straffen in ons land gewoon te lang zijn. "We zijn kampioen in de duur van straffen, en ze worden steeds langer. Ik stel mij oprecht de vraag waarom het zo moeilijk is om daar iets aan te doen. Dat kost enorm veel aan de samenleving."
In augustus trad een noodwet in werking met maatregelen tegen de overbevolking in de gevangenissen, maar voorlopig haalt die weinig uit. Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) werkt aan bijkomende maatregelen.
Mathilde Steenbergen: "We verspillen belastinggeld aan oplossingen waarvan we wetenschappelijk weten dat ze niet werken"
Vakbonden: "Situatie in gevangenissen is onhoudbaar"
Ook de gevangenisvakbonden noemen de situatie onhoudbaar. Alain Blancke van vakbond ACV zegt dat het systeem een kritiek punt heeft bereikt en dat het personeel de omstandigheden "niet langer kan bolwerken".
Hij vraagt dat de regering deze week nog maatregelen neemt die op zeer korte termijn een kentering kunnen realiseren. "De situatie is niet werkbaar, niet voor het personeel en niet voor de gedetineerden," zegt hij. De bonden benadrukken dat het materieel onmogelijk is om de huidige overbevolking intern op te vangen.
Verlinden: "Voorstellen voorgelegd, maar nog geen akkoord"
Minister Verlinden erkent dat de situatie ernstig is. Volgens haar wordt het dossier "bijna dagelijks" binnen de regering besproken. "De gesprekken moeten zo snel mogelijk uitmonden in een gedragen akkoord over de maatregelen die zullen moeten worden genomen", klinkt het. "We zien immers dat er meer beklaagden en veroordeelden instromen en blijven in de gevangenissen dan voorheen, door de langere straffen en de gerichte acties van politie en justitie."
Het kabinet benadrukt dat er vanuit Justitie structurele voorstellen werden voorgelegd om de problematiek van de overbevolking aan te pakken. Die voorstellen omvatten onder meer structurele investeringen, maatregelen om de uitstroom te verbeteren en een brede aanpak die samen met alle betrokken diensten zoals Volksgezondheid, Asiel en Migratie en de Regie der Gebouwen wordt voorbereid.
Meeste grondslapers in gevangenis van Antwerpen
De regionale verdeling toont hoe breed het probleem zich stelt. In de Vlaamse gevangenissen verblijven 346 grondslapers, verspreid over 10 inrichtingen. In Antwerpen liggen 72 mensen op de grond, in Dendermonde 55, in Gent 37 en in Hasselt 45, onder wie 4 vrouwen. Ieper telt 36 grondslapers, Oudenaarde 30, Brugge 29, Turnhout 20, Leuven-Hulp 13 en Mechelen 9.
In Wallonië gaat het om 220 grondslapers, verdeeld over 9 instellingen. Leuze noteert 39 grondslapers. In Marche liggen 37 mensen op de grond, onder wie 4 vrouwen. Bergen telt 32 grondslapers, onder wie 6 vrouwen. In Nijvel verblijven 29 grondslapers, in Doornik en Namen telkens 26, in Arlon 16, in Jamioulx 10 en in Lantin 5.
In het Brusselse, in de gevangenis van Haren dus, liggen tot slot 34 gedetineerden op de grond.
