Unia en het Vlaams Mensenrechteninstituut zijn de eerste "trusted flaggers" van ons land. Dat betekent dat zij illegale berichten, zoals racistische of seksistische uitspraken, kunnen melden aan sociale media als Facebook, Instagram en TikTok. De platformen moeten die meldingen van trusted flaggers voorrang geven. Op die manier kunnen illegale berichten sneller verwijderd worden dan nu vaak gebeurt.
Zie je pestgedrag of racisme online? Via Unia en Vlaams Mensenrechteninstituut kan je berichten sneller laten verwijderen
Dorien Vanmeldert
Gepubliceerd:
In het kort:
Haatberichten, racistische opmerkingen of een video met seksistische uitspraken: sociale media lijken er niet altijd veel of snel iets aan te doen. Daarom zijn er in ons land, net zoals in de rest van Europa, voor het eerst "trusted flaggers" aangeduid. Unia en het Vlaams Mensenrechteninstituut kunnen vanuit die functie illegale berichten melden. De platformen moeten die dan prioritair behandelen. Beide instanties roepen burgers op om berichten aan hen te melden. Op die manier kunnen illegale foto's, video's of andere berichten sneller offline gehaald worden.
Een oproep tot geweld tegen joden, seksistische opmerkingen, discriminatie tegenover mensen met een handicap of de Holocaust ontkennen. Dergelijke berichten gaan in tegen de Belgische wetgeving en zijn in strijd met de richtlijnen van socialemediaplatformen. Desondanks circuleren ze er massaal op sociale media. Zo ontving 1 op 3 Belgische jongeren al eens online haatberichten.
Eerste trusted flaggers
Gebruikers kunnen zulke berichten zelf rapporteren bij de platformen, maar die reageren daar niet altijd op, of toch niet snel genoeg. Denk aan de expliciete beelden van de moord op de Amerikaanse activist Charlie Kirk, die ook veel kinderen en jongeren te zien kregen via sociale media.
Daarom zijn recent de eerste "trusted flaggers", of betrouwbare melders, van ons land aangeduid: Gelijkekansencentrum Unia en het Vlaams Mensenrechteninstituut. Dat betekent dat zij illegale online berichten kunnen melden aan platformen zoals Facebook of X en dat die meldingen voorrang moeten krijgen.
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Sneller verwijderen
"We merken al jaren een toename van haat en discriminatie op het internet", vertelt Els Keytsman De Ronne, directeur van Unia. "Als trusted flagger fungeren we als snellere meldlijn. Als burgers ons iets melden, kunnen wij contact opnemen met de sociale media. Door onze rol als flagger zal illegale haatspraak sneller van het internet verdwijnen. Net omdat de platformen onze meldingen prioritair moeten behandelen."
"Sociale media zeggen al eens dat ze niet alles kunnen controleren of modereren", zegt David Stevens, directeur van het Vlaams Mensenrechteninstituut. "Tegelijkertijd zien instanties zoals wij dat er veel illegale berichten op sociale media circuleren, maar wij kunnen vaak niet snel genoeg ingrijpen. Met de erkenning als trusted flagger weten socialemediaplatformen dat we niet zomaar berichten zullen melden. Onze meldingen zijn gebaseerd op een expertise."
Het is niet de bedoeling om massaal berichten offline te laten halen, enkel wat strafbaar is
David Stevens, VMRI
Trusted flaggers controleren zo mee of sociale media de Europese DSA-wetgeving naleven. Hun rol is ook vastgelegd in die wet. Niet alleen in ons land maar ook in de rest van Europa worden trusted flaggers geselecteerd. De DSA legt internetbedrijven strenge regels op rond privacy, online haatspraak en desinformatie.
Welke berichten kan je melden en hoe?
Zowel Unia als het Vlaams Mensenrechteninstituut zullen werken op basis van berichten (al dan niet met foto's en video's) die burgers hen melden. Voor ze zo’n bericht aan het platform rapporteren, gaan ze na of het effectief illegaal is. Is dat het geval, dan rapporteren ze het, bijvoorbeeld met het advies om het te verwijderen.
Via deze link vind je het meldformulier van Unia. "We raden aan om ook de link en een screenshot van het bericht toe te voegen", zegt Keytsman De Ronne. Via deze link vind je het meldpunt van het Vlaams Mensenrechteninstituut.
Als trusted flagger kunnen ze alleen berichten melden die binnen hun expertisegebied vallen.
Bij Unia kan je bijvoorbeeld meldingen maken over berichten die:
Aanzetten tot haat en geweld
Aanzetten tot discriminatie tegenover een persoon of groep… omwille van huidskleur, leeftijd, seksuele oriëntatie, geloof…
Racistisch zijn
De Holocaust of andere erkende genocides ontkennen, vergoelijken of verheerlijken
Bij het Vlaams Mensenrechteninstituut kan je berichten melden die bijvoorbeeld:
Aanzetten tot discriminatie tegenover leerlingen of leerkrachten
Aanzetten tot discriminatie op vlak van geslacht, leeftijd, seksuele oriëntatie, geloof, handicap… in context van bijvoorbeeld een Vlaamse school- of sportvereniging
Iemand seksueel intimideren (ook een vorm van discriminatie)
Pestgedrag bevatten tegenover bijvoorbeeld medeleerlingen of medestudenten
Bij Unia kan je dus terecht voor berichten in verband met discriminatie, illegale haatspraak en negationisme. Bij het Vlaams Mensenrechteninstituut kan je berichten melden die ingaan tegen de mensenrechten en regels rond non-discriminatie in Vlaamse bevoegdheidsdomeinen zoals Onderwijs, Wonen, Werk, Welzijn en Gezin, Cultuur, en Sport. Directeur David Stevens geeft het voorbeeld van een moeder die TikTok-video’s meldde waarin een leerkracht in de lerarenkamer opschept over fysiek geweld.
Wie niet goed weet bij welke flagger het best gemeld wordt, hoeft zich geen zorgen te maken. Ze zullen meldingen aan elkaar doorspelen als die beter passen bij de bevoegdheden van de ander.
Worden berichten automatisch verwijderd?
Nee, want platformen zijn volgens de DSA-wetgeving niet verplicht om het advies van de trusted flaggers te volgen. Toch lijkt het Unia en het Vlaams Mensenrechteninstituut best onrealistisch dat onlineplatformen hun analyses zullen tegenspreken.
Socialemediabedrijven kunnen uiteindelijk ook beboet worden door Europa
Els Keytsman De Ronne, Unia
"Trusted flaggers worden net gezien als betrouwbare partners. Ons advies moeten de platformen dus serieus nemen. Als ze niet ingaan op de vraag om iets strafbaar te verwijderen, kunnen wij in beroep gaan tegen die beslissing. Socialemediabedrijven kunnen uiteindelijk ook beboet worden door Europa", aldus Keytsman De Ronne van Unia.
Bij de intrede van de DSA-wetgeving heerste de vrees dat trusted flaggers censuur in de hand zullen werken. Daar gaan de 2 organisaties niet mee akkoord. "We zijn geen kliklijn of censuurmachine", zegt David Stevens van het VMRI. "Wij maken een juridische beoordeling over berichten. Vrije meningsuiting is ook een mensenrecht. Het is niet de bedoeling om massaal berichten offline te laten halen, enkel wat strafbaar is."
Wat met desinformatie?
Naast haatspraak en discriminatie wemelen sociale media ook van de valse en misleidende verhalen. Oftewel des- en misinformatie (bewust of onbewust verspreiden van foute informatie). Voorlopig valt dit niet onder het takenpakket van trusted flaggers, tenzij het nepnieuws gelinkt is met illegale inhoud.
Volgens de DSA is desinformatie op zichzelf niet altijd illegaal, mede omdat het niet altijd duidelijk is of iemand effectief bewust valse berichten verspreidt. Daarom moeten socialemediaplatformen in de eerste plaats werken met factcheckers. Slachtoffers van online oplichting kunnen dan weer terecht bij onder andere de politie en het meldpunt ConsumerConnect . Meer tips vind je hier.
Trusted flaggers moeten minstens 1 keer per jaar een verslag maken over hun meldingen en wat ermee gebeurde. Hoe groot hun impact is, zal dus nog moeten blijken.
