Een op de drie jongeren slachtoffer van online geweld: "Ze moeten beter leren waar de grenzen liggen"

De onderzoekers vroegen aan 2.819 Belgische jongeren tussen 15 en 25 jaar hoe vaak online geweld voorkomt en hoe ze daarop reageren. Daarbij kwamen ze tot de vaststelling dat jongeren regelmatig zowel slachtoffer als dader zijn.

34 procent ontving al eens online haatspraak, van bijna 26 procent werd een intiem beeld zonder toestemming verspreid. 16 procent gaf aan niet te weten of hun naaktfoto ooit werd doorgestuurd of niet.

Jongeren met een andere nationaliteit of etnisch-culturele achtergrond kregen het vaker te verduren, net als jongeren uit de LGTBQI+-gemeenschap. "Vooral dat eerste verbaast ons. Zij zijn vaker én slachtoffer én degene die het doen. Het blijkt een groep te zijn waarop we ons meer moeten focussen, ze zijn kwetsbaar."

22,8 procent van de ondervraagde jongeren verstuurde ooit haatspraak, 34 procent gaf toe intieme beelden te hebben verzonden zonder toestemming van de afgebeelde persoon. Jongens waren bij dat laatste dubbel zo vaak de dader als meisjes.

"Al neemt dat niet weg dat jongens er eveneens slachtoffer van werden", benadrukt Van de Heyning. "Dat gaat misschien in tegen ons buikgevoel, maar alleen focussen op meisjes als slachtoffer zou verkeerd zijn."

Werden ze met online geweld geconfronteerd, dan wisten de meeste jongeren niet waar naartoe. Ze gaven aan dat ze zich eenzaam, boos of hulpeloos voelden, maar slechts 5 procent stapte naar de politie en nog minder zocht hulporganisaties op. Ze praatten er in de eerste plaats met vrienden over, pas daarna met ouders of leerkrachten. Een groot deel hield het voor zichzelf.

Van de Heyning raadt ouders aan om de materie bespreekbaar te maken. "Toon interesse in hun online leven, vraag op een onbewaakt moment – aan de keukentafel of tijdens een autorit – bijvoorbeeld welke apps ze gebruiken en of ze al met online geweld geconfronteerd werden. Zo weet je kind dat ze bij jou terechtkunnen indien nodig."

Er moet ook meer worden ingezet op mediawijsheid, zegt Van de Heyning. "Jongeren moeten leren waar de grenzen liggen, ze moeten er meer over nadenken. We legden de ondervraagde jongeren verschillende verhalen voor over online geweld, en zeven op de tien gaf aan dat ze die scenario's schadelijk vonden. Ze komen dus vaak wel tot de juiste beslissingen. Onderwijs speelt hierin een belangrijke rol."

De studie ging tot slot na wat er gebeurde als er toch een strafklacht werd ingediend. Daaruit blijkt dat de periode 2016-2021 maar 193 strafklachten voor online haatspraak werden neergelegd, en 423 strafklachten voor niet-consensuele verspreiding van naaktbeelden. Een zeer beperkt aantal dat in schril contrast staat met hoe vaak online geweld in realiteit voorkomt, zeggen de wetenschappers.

Van deze klachten werd bovendien het grote merendeel geseponeerd. Voor haatspraak eindigde amper een op de zes zaken voor de rechtbank, bij niet-consensuele verspreiding van beelden slechts vijf op de honderd.

"Het onderzoek toont aan dat niet alleen de drempel om klacht in te dienen heel hoog is, maar dat er ook te veel hindernissen zijn om een zaak voor de rechtbank te brengen. Uiteraard kan dat ertoe leiden dat slachtoffers nog minder geneigd zijn om naar de politie te stappen", besluit Van de Heyning.