Deze week hebben Israël en Libanon voor het eerst in decennia rechtstreeks met elkaar gesproken. Hoewel de bijeenkomst historisch is, heeft de Libanese premier Nawaf Salam duidelijk gemaakt dat zijn land nog ver verwijderd is van vrede, diplomatieke normalisering of economische samenwerking met Israël.
Libanon en Israël praten voor het eerst in decennia met elkaar, maar normalisering blijft ver weg
Mats Switsers
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Israël en Libanon hebben deze week voor het eerst in decennia rechtstreeks met elkaar gesproken, met ook civiele vertegenwoordigers aan tafel.
Het overleg is onderdeel van een door de VS bemiddeld staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah, maar de situatie aan de grens blijft gespannen.
De Libanese premier Nawaf Salam benadrukt dat "normale betrekkingen met Israël nog ver weg zijn" en houdt vast aan het Arabische vredesplan van 2002.
Beide landen blijven verdeeld over de ontwapening van Hezbollah en de bezetting van Zuid-Libanon, waardoor het staakt-het-vuren broos blijft.
Het overleg tussen de 2 vijandige landen wordt traditioneel uitsluitend door militairen gevoerd. Uitzonderlijk zitten nu ook civiele vertegenwoordigers aan tafel: Simon Karam, een Libanese advocaat en voormalig ambassadeur in de VS, en Uri Resnick, de adjunct-directeur Buitenlands Beleid van de Israëlische Nationale Veiligheidsraad.
Het overleg maakt deel uit van het door de VS bemiddelde staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah, dat een jaar geleden een einde maakte aan de meest recente oorlog tussen beide partijen. Naast Israël en Libanon nemen ook de VS, Frankrijk en de VN-vredesmacht UNIFIL deel aan het overleg.
Het gaat om een eerste voorzichtige kennismaking. Het is nog heel pril, heel voorzichtig. Ze proberen nu vooral het ijs te breken
Libanon-correspondente Daisy Mohr
Hoewel de gesprekken gezien worden als een historische doorbraak, is de Libanese premier duidelijk: normale internationale betrekkingen blijven nog steeds "ver weg".
Volgens Daisy Mohr, Libanon-correspondente ter plaatse, gaat het om een "eerste voorzichtige kennismaking". "Het is nog heel pril, heel voorzichtig. Ze proberen nu vooral het ijs te breken", vertelt ze in De Ochtend op Radio 1.
Een historisch moment met uiteenlopende verwachtingen
Dat Israël en Libanon voor het eerst in ruim 40 jaar op burgerlijk niveau met elkaar praten, wordt internationaal gezien als een symbolische stap richting mogelijke vrede. In Jeruzalem sprak premier Netanyahu van een "eerste poging om een basis te leggen voor diplomatieke relaties en economische samenwerking". Hij kondigde aan dat Israël een speciale gezant zal afvaardigen om dit traject verder op te volgen.
Nochtans gaf de Libanese premier Nawaf Salam een veel soberder beeld over de ontwikkelingen. Aan journalisten vertelde hij dat Libanon "nog mijlenver verwijderd is" van diplomatieke normalisering of economische samenwerking met Israël.
Salam benadrukte dat zijn land vasthoudt aan het Arabische vredesplan van 2002, waarin normalisering met Israël afhankelijk is van de oprichting van een Palestijnse staat, een voorstel waar de huidige Israëlische regering fel tegen gekant is. "Wie het nieuws volgt, weet dat we daar nog helemaal niet aan toe zijn", zei Salam.
"Hezbollah wil niet ontwapenen"
Het overleg vond plaats in het kader van de aanhoudende spanningen langs de grens. Sinds het staakt-het-vuren van november 2024 voert Israël bijna dagelijks aanvallen uit in Libanon, naar eigen zeggen om te voorkomen dat Hezbollah zijn militaire capaciteit opnieuw opbouwt.
"Maar Hezbollah wil niet ontwapenen en geeft dat heel duidelijk aan", vertelt Mohr. Volgens de Hezbollah-leiding hebben zij slechts 1 aanval uitgevoerd sinds het bestand met Israël inging.
Libanon blijft sterk verdeeld over de kwestie van Hezbollahs wapens. In augustus kondigde de Libanese regering nog een plan aan om alle wapens in het land te centraliseren onder staatsgezag tegen het einde van dit jaar. Van die deadline werd inmiddels al afstand genomen.
Wel zegt Salam dat fase 1 van het 5-delige plan, waarbij het Libanese leger het exclusieve wapenmonopolie moet krijgen in het gebied ten zuiden van de Litani-rivier, tegen het einde van het jaar haalbaar is, met uitzondering van enkele strategische punten die Israël nog bezet houdt.
De latere fases, die de rest van het land omvatten, hebben volgens Salam voorlopig geen tijdschema. Dat vooruitzicht baart de Israëlische regering, die voortdurend dreigt met militaire interventie zolang Hezbollah niet volledig wordt ontwapend, grote zorgen.
Hezbollah herhaalt dat ontwapening "onmogelijk" is zolang Israël niet al zijn bezette posities in Zuid-Libanon opgeeft en zijn aanvallen stopt. Voor Israël is de ontwapening van Hezbollah dan weer de grote voorwaarde voor verdere toegevingen.
Staakt-het-vuren met onduidelijke regels zorgt voor groeiende frustraties
Volgens Salam is Libanon bereid een mechanisme op te zetten om vermeende schendingen van het staakt-het-vuren te onderzoeken. Het akkoord verplicht Libanon om te voorkomen dat gewapende groepen Israël aanvallen, terwijl Israël wordt verplicht de aanvallen op Libanon te staken.
Het akkoord laat wel in het midden wat er precies onder wettelijke zelfverdediging valt. Daardoor neemt Israël de handhaving van de wapenstilstand de facto grotendeels in eigen handen.
Salam dringt er op aan dat Israël zijn verplichtingen nakomt door zich terug te trekken uit de bezette Libanese gebieden en de Libanese burgers vrij te laten die werden vastgezet.
Veel symboliek, maar geen doorbraak in zicht
Salam bevestigde dat Libanon een civiele vertegenwoordiger heeft aangesteld op verzoek van zowel de VS als Israël. Libanon is bereid om "met burgerlijke deelname te onderhandelen", aldus Salam, in de hoop dat dit de gespannen situatie langs de grens kan ontmijnen.
Hoewel de aanwezigheid van burgerambtenaren aan de onderhandelingstafel als een uitzonderlijke stap wordt gezien, lijkt de weg naar echte normalisering nog zeer lang.
"De schendingen van het staakt-het-vuren minder frequent maken is zeker een hoop die leeft, maar uit de gesprekken van gisteren valt niet af te leiden dat daar bevestiging voor is gegeven", vertelt Mohr.
Libanon-correspondente Daisy Mohr in De Ochtend
Sinds het begin van het staakt-het-vuren zijn volgens Libanon meer dan 300 mensen gedood door Israëlische bombardementen, waaronder zeker 127 burgers volgens de VN. Israël houdt vol dat het uitsluitend militaire doelwitten van Hezbollah treft.
Of het overleg van deze week zal leiden tot een verlenging van het bestand of een doorbraak in de onderlinge verhoudingen, blijft hoogst onzeker. De structuren voor overleg worden uitgebreid, maar het staakt-het-vuren ter plaatse blijft erg broos en het wederzijdse wantrouwen diepgeworteld.
