In Washington, in de Verenigde Staten, hebben de Congolese president Felix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame een 'historische' vredesdeal ondertekend waarmee een einde moet komen aan het decennialange conflict tussen de landen. Het akkoord werd bemiddeld door de Verenigde Staten en mee ondersteund door Qatar, maar de kans dat het op het terrein leidt tot vrede, lijkt erg klein.
Congo en Rwanda sluiten 'historische' vredesdeal, maar leidt het tot échte vrede? "Showdocument voor vitrine"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame hebben in Washington een vredesakkoord ondertekend om het conflict tussen hun landen te beëindigen.
Het akkoord werd bemiddeld door de Verenigde Staten en ondersteund door Qatar, maar volgens experten is de kans klein dat het tot echte vrede leidt.
"Het is vooral een showdocument voor de vitrine, want de grondoorzaken van het conflict worden niet aangepakt," zegt Stijn Vercruysse, Afrikakenner bij VRT NWS.
"Het moment van de waarheid voor vrede in het oosten van Congo." Dat staat er volgens de nieuwssite The Africa Report vandaag op het spel in Washington. In theorie, dan toch, want volgens experten zal van die vrede op het terrein niet veel te merken zijn.
Idealiter is de vredesdeal een akkoord tussen rivaliserende buurlanden en leiders, en brengt het een einde aan een decennialang en bloederig conflict in het oosten van Congo dat al aan miljoenen mensen het leven heeft gekost en enorme verwoesting heeft aangericht, maar in de praktijk is het voornamelijk een symbolische zet.
VS pikt graantje mee
Symbolisch is de ondertekening immers van groot belang: het toont dat beide landen na decennia van wantrouwen bereid zijn om gesprekken te voeren over vrede en om compromissen te sluiten. Congo en Rwanda zeggen hiermee dat ze openstaan voor een wapenstilstand, een terugtrekking van militairen en economische samenwerking.
De Amerikaanse president Donald Trump klopt zichzelf op de borst dat het vredesakkoord voornamelijk zijn verdienste is. Helemaal ongelijk heeft hij niet, want het akkoord is bemiddeld door de Verenigde Staten, maar Trump zou Trump niet zijn als ook de Verenigde Staten niet met een stuk van de koek zouden gaan lopen.
Vooral de mineralen in Congo hebben de aandacht van de VS getrokken. Het land is rijk aan zeldzame metalen die essentieel zijn voor moderne technologie, denk maar aan kobalt (voor batterijen), coltan (voor computerchips) en goud, tin en diamanten. Tot nu toe heeft vooral China die mijnen in handen, maar daar wil de VS nu een voet tussen de deur krijgen en China inhalen.
Washington hoopt via het akkoord miljarden aan investeringen veilig te stellen in de Congolese mijnbouw, maar veel van die projecten liggen in gebieden die momenteel onder controle staan van de M23-rebellen. Om Amerikaanse bedrijven toegang te geven tot die rijkdommen, is stabiliteit nodig en dus een vredesakkoord.
Het akkoord komt voor Congolese president Félix Tshisekedi op een cruciaal moment, nadat hij door het verlies van de Oost-Congolese steden Goma en Bukavu aan gezag heeft ingeboet. Ook de terugkeer van voormalig president Joseph Kabila, die volgens geruchten opnieuw een politieke rol ambieert, verhoogt de druk.
Voor Tshisekedi is het akkoord dus een binnenlandse overwinning, maar er wordt gespeculeerd dat er ook druk vanuit Washington is uitgeoefend.
Vrede op het terrein?
Het akkoord zal nauwelijks worden nageleefd, denkt Afrikakenner bij VRT NWS Stijn Vercruysse. "Het is vooral een showdocument voor de vitrine, want de grondoorzaken van het conflict worden niet aangepakt. Er is geen akkoord met M23, de rebellengroep wordt zelfs niet bij naam genoemd, en ook niet met Burundi en Oeganda, terwijl die landen eigen belangen hebben in Oost-Congo. Die regio is al jarenlang hun geopolitieke achtertuin."
Het is onduidelijk of M23 zich bij het akkoord zal neerleggen, vooral omdat directe gesprekken met de Congolese regering moeizaam verlopen.
Ook blijft onduidelijk of Rwanda daadwerkelijk zijn troepen uit het grensgebied zal terugtrekken, wat voor president Kagame een flinke concessie zou betekenen.
"Congo daarentegen moet wél de FDLR aanpakken, een rebellengroep van enkele duizenden strijders, voortgekomen uit Hutu-militieleden die verantwoordelijk waren voor de genocide in Rwanda. Kigali noemt hen al jaren zijn grootste bedreiging, terwijl ze in werkelijkheid nauwelijks nog een reële militaire dreiging vormen."
Zelfs als M23 formeel wordt ontbonden, blijven meer dan 100 andere gewapende groepen actief. Het is dus afwachten hoe de rebellen en de legers van Congo en Rwanda zich in de praktijk zullen gedragen na ondertekening van het akkoord.
De grote verliezer is opnieuw de gewone Congolees in Oost-Congo, die niets zal terugzien van de rijkdom onder zijn voeten
Stijn Vercruysse, Afrikakenner bij VRT NWS
De realiteit van de deal? "Geen echte vredesdeal, maar een transactionele afspraak", meent Vercruysse. "Op korte termijn levert het toegang tot grondstoffen op voor de VS, diplomatiek krediet voor Rwanda en meer veiligheid voor Tshisekedi doordat hij zijn elite kan blijven bedienen."
Wie profiteert hiervan? Vooral de Congolese elite, waar Tshisekedi politieke loyaliteit mee koopt, en Rwanda, dat via economische samenwerking controle houdt over strategische gebieden en grondstoffen kan blijven ontginnen en verkopen. En uiteraard de VS en de Amerikaanse bedrijven die toegang krijgen tot kostbare mineralen, al zal in de praktijk nog moeten blijken of het hen zal lukken.
"De grote verliezer is opnieuw de gewone Congolees in Oost-Congo, die niets zal terugzien van de rijkdom onder zijn voeten."
