Zes eeuwen achter slot en grendel en nu weer te bewonderen: de privébidkapel van het Adornesdomein in Brugge 

Achter een gotisch glas-in-loodraampje in de Jeruzalemkapel staat een kleurrijke plumeau. “Om die eeuwenoude spinnenwebben weg te halen,” lacht gravin Véronique de Limburg Stirum. Haar man Maximilien is een nazaat van Anselm Adornes, de 17e generatie om precies te zijn. De middeleeuwse Jeruzalemkapel en het hele domein zijn nog altijd in het bezit van een en dezelfde familie. 

Stap voor stap wordt de site gerestaureerd en opengesteld voor het publiek. Een huzarenstukje was de restauratie van het praalgraf van Anselm Adornes en zijn vrouw, enkele jaren geleden. Op dit moment wordt hard getimmerd aan de godshuizen, waar vanaf volgend jaar familiekunstschatten te zien zullen zijn in ideale museumcondities. En nu krijgt het publiek – voor het eerst sinds de 15e eeuw - een inkijk in een stukje Jeruzalemkapel dat altijd achter slot en grendel zat.

De gravin toont de weg. Van de begane grond van de Jeruzalemkerk - met de praalgraven, een gebeeldhouwd Golgotha-tafereel en een kopie van het graf van Christus  - gaat het 14 trappen omhoog naar de eerste verdieping. Nog enkele trapjes hoger, rechtsaf en we staan in een galerij die de verbinding met het woonhuis vormt. In die galerij leidt een nog smaller gangetje naar een privébidkapel.

En dan beland je in een piepkleine ruimte. “Een achthoek,” legt Veronique de Limburg Stirum uit. “Dit is echt voor 1 persoon. Hier is juist ruimte voor 1 stoel.” Enkele kleine raampjes bieden uitkijk op de kerk beneden. En als je een minuscuul deurtje opent, valt je blik diagonaal door een spleet, precies op het altaar.  

De muren van de privékapel zijn rijkelijk versierd en beschilderd in rode, gele, blauwe motieven. Er is een gekruisigde Christus te zien, tegen de achtergrond van Jeruzalem. En volop verwijzingen naar de familie Adornes: wolken en wielen, symbool van de heilige Catharina, hun favoriete heilige.

Een privéloge in een kerk, zo moet je dit zien. Makkelijk te bereiken vanuit de privévertrekken van de heer of vrouw des huizes. Mogelijk diende de kapel voor Anselm Adornes zelf, of voor zijn zoon Jan, die kanunnik was. “Er is maar één ander voorbeeld van dit soort structuur in Brugge, namelijk de privékapel van Gruuthuse in de Onze-Lieve-Vrouwkerk.” Uit dezelfde tijd als Adornes.

“Zie je die grote barst in het plafond? Dat was het probleem,” wijst Véronique de Limburg Stirum. De barst blijft zichtbaar, maar de kapel is gestabiliseerd. “Het dak is verwijderd en via een betonplaat en een verankeringssysteem is alles opgetild en weer vastgemaakt. Het was zeer delicaat om niets te breken of te beschadigen, maar het is gelukt. We zijn zeer tevreden.” Een pluim ook voor de vakmensen die dit tot een goed einde brachten: “Chapeau!”

De restauratie van de muurschilderingen en de raampjes staat nog op het programma. Bezoekers krijgen inkijk van achter een glazen wand. Via een QR-code krijg je wel detailbeelden te zien. En in de Jeruzalemkapel zelf lichten de kleurrijke muren van het kleine bidplaatsje op, doorheen de raampjes. Als een toverlantaarn.

Niet te missen in de gerestaureerde gaanderij is het recent aangekochte beeld van Sint-Catharina. Engels, 15e eeuws, gemaakt van albast. De heilige heeft bijzondere betekenis voor de Adornes-familie. Op hun bedevaart naar Jeruzalem hielden Anselm en zoon Jan halt in het Catharina-klooster in de Sinaïwoestijn. Waar een inscriptie in de muur nog altijd herinnert aan hun bezoek van bijna 600 jaar geleden!

Intussen wordt er ook elders op het Adornes-domein hard gewerkt. Het is work in progress. “Het pronkstuk is de Jeruzalemkapel, maar er is veel meer: het woonhuis, de godshuizen, het museum, de Pieterzalen, de vroegere koetshuizen waar we hedendaagse kunst tonen. Het is belangrijk om het domein te tonen als een geheel, zoals Adornes het geconcipieerd heeft, met alle verschillende functies." 

Wat drijft de familie De Limburg Stirum om dit allemaal te doen en te financieren, weliswaar met inbreng van Vlaamse subsidies?  “Dit is zo’n uitzonderlijke plek. Voor mij was het direct evident dat we dit moeten tonen en delen. Tot op zekere hoogte, want het is en blijft een privéhuis.” Om die reden is het Adornesdomein niet open op zondag.

De ongebruikelijke toren van de Jeruzalemkapel, met een koperen bol, een gouden zon en maan, is van ver te zien. Maar massa’s toeristen komen hier niet langs. Het Adornesdomein blijft een verborgen schat in het drukbezochte Brugge.  

“Dit ligt buiten het parcours en dat is een voordeel. Dit is een authentieke, rustige wijk van Brugge. Mensen die hier komen zeggen 'oef', het is hier zo kalm. Dat is een troef voor ons. Alles is hier kleinschalig.” Met als 'nieuwe' aanwinst: het kleinste bidkapelletje van de stad, na 6 eeuwen te bewonderen.

Wie was die Adornes die zijn naam gaf aan het domein? De van oorsprong Italiaanse familie Adornes zat in de handel in Brugge, de place to be in de 15e eeuw. Vader Pieter bouwde een eerste kapel, maar het was zijn zoon Anselm die er een kopie van de grafkerk van Christus van maakte. Dat deed hij na een avontuurlijke bedevaart naar Jeruzalem, waar een levendig verslag van bestaat.

Anselm Adornes was een rijke handelaar in aluin, belangrijk onderdeel van de wolververij. Hij was daarnaast ook politiek en diplomatiek actief. Maar dat kostte hem de kop. Hij werd in Schotland vermoord en daar begraven.

In het praalgraf in de Jeruzalemkapel in Brugge ligt enkel zijn hart, naast het lichaam van zijn vrouw, Margaretha van der Banck. Ze kregen 16 kinderen. Om te schetsen in welk milieu de familie verkeerde: Anselm bezat 2 schilderijtjes van Jan van Eyck, die hij bij testament aan zijn dochters overmaakte, voor hij op bedevaart vertrok. 

In het Adornesdomein kom je alles te weten over de geschiedenis van de Adornesfamilie en de brede context van de late middeleeuwen in Brugge.