Van 'feestpaleis' tot 'maffia van Brugge': hoe schandalen knagen aan het prestige van het Europacollege

"Helle Thorning-Schmidt (oud-premier van Denemarken), Luc Coene (oud-gouverneur van de Nationale Bank), Nick Clegg (voormalig Brits toppoliticus), Guy Spitaels (voormalig Waals minister-president), Valerie Plame (ontmaskerd CIA-agente), STOP."

Voor wie ooit in 'De Slimste Mens' 5 bekende alumni van het Europacollege moet opsommen: hierboven al een eerste opgooi, geen dank. De lijst is uiteraard nog veel langer, want het postuniversitaire instituut in Brugge staat te boek als kweekvijver voor de Europese elite. 

Leen De Witte, Europakenner bij VRT NWS, bevestigt in podcast 'Het Kwartier' in elk geval het beeld van een prestigieus college. "Het vergelijkt zich graag met Engelse universiteiten als die van Oxford: zo'n beetje de old boys club waar heel veel hooggeplaatste mensen elkaar ontmoeten."

Het netwerk van de oud-studenten van het Europacollege is zo invloedrijk, zo bedeeld met sleutelposities in de maatschappij, dat oud-premier Jean-Luc Dehaene hen ooit grappend tooide met de stempel "maffia van Brugge". 

Al werd die boude vergelijking binnen het instituut maar matig gesmaakt. "Ik hoor die benaming niet graag, zelfs niet als geuzentitel", zei oud-rector van het Europacollege Paul Demaret ooit in Trends. "We zijn geen gesloten gezelschap. Wel vinden de oud-studenten elkaar makkelijker door hun open vorming en multiculturele ervaring."

Het Europacollege werd 76 jaar geleden, in 1949, opgericht door een groep burgers en beleidsverantwoordelijken onder leiding van pater Karel Verleye. Hij kreeg al snel de rugdekking van enkele Europese grootheden van dat moment, onder wie Winston Churchill, Paul-Henri Spaak en Alcide De Gasperi. 

Doel was een instituut te creëren waar universitairen van over heel Europa samen konden wonen en studeren, ter voorbereiding van een carrière die ten dienste zou staan van Europese samenwerking en integratie. De school, die een postgraduaat Europese Studies aanbood, nam haar intrek in het voormalige Jezuïetencollege in Brugge. 

Misschien wel hét historische hoogtepunt van het Europacollege was de beruchte 'Bruges Speech' van toenmalig Brits premier Margaret Thatcher, in 1988. Enigszins ironisch wel, want die toespraak staat te boek als de symbolische lancering van (dan al sluimerende) euroscepticisme. Tegelijk bevestigde Thatcher zo de invloed van een platform als het Europacollege.

Al decennialang studeren jaarlijks enkele honderden mensen af. Die zijn, voor ze tot de opleiding toegelaten worden, streng geselecteerd door een comité. Goedkoop is zo'n postgraduaat evenmin. Als je geen studiebeurs hebt gekregen (en de meeste studenten daar hebben er een), betaal je 30.000 euro voor een studiejaar. In die prijs zitten alle lessen vervat, maar ook een kamer met badkamer, wifi en poetsdienst en 3 maaltijden per dag.

Het Europacollege levert dan wel vol trots 'de eurocraten van morgen' af, de berichtgeving over het instituut was de voorbije jaren niet altijd even positief. Denk aan de coronaperiode, in 2020, toen de studenten van het college de hoofdrol speelden in ettelijke berichten over lockdownfeestjes. Als zij dan betrapt werden, betaalden ze vaak met de glimlach de boete van 250 euro en lachten ze de opgetrommelde agenten uit, tot wanhoop van de stad en de politie. 

De directie reageerde aanvankelijk nog beschermend, maar ook daar nam de ergernis bericht na bericht toe. Zeker toen het Europacollege door de buitenwereld stilaan 'feestpaleis van Brugge' werd gedoopt. "Deze studenten maken de naam en de faam van het college kapot", klonk het uiteindelijk. "Wij staan volledig achter strengere boetes en eventueel gevangenisstraffen. Wat moet, dat moet."

Niet goed voor de reputatie, dat kan wel kloppen, maar al bij al klein bier met de berichten die sinds 2019 de ronde deden over ongewenste intimiteiten en seksisme binnen het instituut. Vorig jaar ondernam rector ­Federica Mogherini actie: na verschillende klachten van gewezen studentes werd een van de professoren ontslagen wegens grensoverschrijdend gedrag.

Dan was er nog de ophef in 2019 over de Saudische centen die het college incasseerde. "Er was toen een brief gelekt van het Europacollega aan Europarlementsleden met de vraag: 'Doen jullie mee als 7 Saudische ambassadeurs op bezoek komen?'", vertelt Leen De Witte. "De bedoeling was om het dan ook te hebben over de relaties tussen de EU en de Saudische regering."

"Daar werden uiteindelijk wel veel vragen bij gesteld: wordt het Europacollege betaald door de Saudi's om dit te doen? Dat bleek ook effectief het geval te zijn, omdat het college geen eigen budget had om zoiets te organiseren. Het Europacollege liet toen wel weten dat het geen winst maakte, of privédotaties kreeg van de Saudi's." 

Gezien de bedenkelijke track record van Saudi-Arabië als het gaat over mensenrechten, veroorzaakte dat veel ophef, weet De Witte. "Het Europacollege is daardoor in een minder goed licht komen te staan."

En nu is er dus dat fraudeonderzoek, waarbij ook rector Mogherini zelf, nog niet zo heel lang geleden vicevoorzitter van de Europese Commissie, is opgepakt. Het onderzoek gaat over gesjoemel bij de aanbesteding rond de nieuwe Europese diplomatenschool, die een paar jaar geleden werd toegewezen aan het Europacollege. Mogherini zou mogelijk voorkennis gehad hebben over wat er nodig was om dat project binnen te halen.

"Er zijn ernstige vermoedens dat tijdens de aanbestedingsprocedure artikel 169 van het financieel reglement van de EU, over eerlijke mededinging, geschonden werd, en dat vertrouwelijke informatie over de aanbesteding werd gedeeld met een van de kandidaten", aldus het parket.

Het doet in elk geval vragen rijzen over die 'ijzersterke' reputatie van het Europacollege. "Je hoort hier en daar wel dat die toch wat tanend is", vertelt De Witte, "omdat er intussen ook heel wat andere instellingen zijn waar je een hoogwaardige diplomatenopleiding kunt volgen. Dit lijkt dus een strijd om zijn plek in die veranderende wereld overeind te houden."

Genoemd worden in een fraudeonderzoek, draagt daar alvast niet toe bij. "Dit is een nieuwe knauw." Binnen de Europese bubbel is de verontwaardiging dan ook enorm, stelt De Witte.

"Dit wordt echt een bom genoemd. Terwijl je ook zou kunnen zeggen dat er een groot verschil is tussen Europarlementsleden en lobbyisten die zich voor de kar van Qatar lieten spannen en met koffers geld het parlement uit wandelden. Hier gaat het uiteindelijk maar om een relatief klein bedrag."

De ophef gaat dan ook niet over het bedrag, wel over het feit dat Mogherini in de hoogste regionen van de Europese politiek heeft vertoefd, vult ze aan. 

"Europa wordt vaak verweten om met het vingertje te zwaaien en de strengste regels te maken. Ook het Europees parket is er destijds gekomen om mensen te straffen die foute dingen doen met Europees geld. Als dan net oud-leden van Europese Commissie zich daaraan bezondigen, is dat natuurlijk een stevige terugslag."