Met maskers, knuppels en ongezien geweld zaaien kolonisten angst op Westelijke Jordaanoever: "Dit stopt alleen door druk van buitenaf"

19 oktober 2025: een 55-jarige Palestijnse vrouw wordt neergeknuppeld door een gemaskerde kolonist in Turmus Ayya. De aanval wordt gefilmd door een Amerikaanse journalist.

27 oktober 2025: 8 gemaskerde kolonisten vallen een Palestijnse boerderij binnen in Wadi Ejheish en doden 8 schapen. De aanval wordt gefilmd door bewakingscamera's.

17 november 2025: in al-Jab’ah bekogelt een groep kolonisten een auto waarin een baby van 1,5 jaar, een meisje van 4, hun moeder en oom zitten. Daarna zetten ze 2 wagens in lichterlaaie. Ook deze aanval wordt volledig gefilmd.

Het zijn slechts enkele van de honderden incidenten van geweld door Israëlische kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever de voorbije weken. Sinds de start van het geweld in Gaza ruim 2 jaar geleden, is ook op de Westelijke Jordaanoever het geweld fors toegenomen.

"Kolonisten krijgen er vrij spel", zegt de Israëlische Sarit Michaeli aan VRT NWS. Michaeli is internationaal directeur van de mensenrechtenorganisatie B'tselem. De Israëlische ngo documenteert al sinds 1989 mensenrechtenschendingen in de bezette gebieden. 

We ontmoeten haar in Brussel, waar ze met B'tselem deze week opnieuw een ronde doet bij de Europese vertegenwoordigers om aandacht te vragen voor de situatie in de Palestijnse gebieden. 

Nu de wapens in Gaza in theorie zwijgen, zijn de ogen op de Westbank gericht waar het geweld ongeziene proporties heeft aangenomen. Michaeli werkt al sinds 2004 voor B'tselem. Nooit eerder was het geweld "zo meedogenloos en brutaal, met een impact die hele gemeenschappen treft", zegt ze.

"Waar kolonisten vroeger met stenen gooiden, slaan ze nu mensen op klaarlichte dag in elkaar", zegt Michaeli. Zelf reist ze, net als enkele andere Israëlische activisten van B'tselem, bijna wekelijks van Tel Aviv naar de Westoever. Met hun aanwezigheid proberen ze te voorkomen dat kolonisten Palestijns eigendom aanvallen. 

"Vroeger had de aanwezigheid van Israëlische activisten een soort afschrikkend effect. Kolonisten wilden meestal geen problemen krijgen met andere Israëli’s. In tegenstelling tot de Palestijnse gemeenschappen op de Westelijke Jordaanoever, is het voor ons vaak makkelijker om te documenteren en klacht in te dienen bij geweld. Maar die buffer werkt vandaag niet meer", zegt Michaeli.

Het kolonistengeweld wordt almaar grimmiger, stelt ze vast. Een evolutie die ook te zien is in de data van de Verenigde Naties. Volgens de VN zijn van de 1.000 Palestijnen die sinds 7 oktober 2023 op de Westelijke Jordaanoever zijn gedood, er een 30-tal om het leven gekomen bij aanvallen door Israëlische kolonisten. Het voorbije jaar alleen al zijn meer dan 1.000 Palestijnen gewond geraakt bij zo'n aanvallen. Dat is meer dan het dubbele van het aantal gewonden bij kolonistenaanvallen in 2024.

In oktober ging het om een recordaantal incidenten. De Verenigde Naties registreerden 264 aanvallen door kolonisten, gemiddeld 8 per dag. Dat is het hoogste aantal aanvallen sinds de VN in 2006 begonnen is met tellen. 

Het volledige overzicht van de maand november is er nog niet, maar tussen 18 en 24 november alleen al documenteerde de VN 36 aanvallen door Israëlische kolonisten. Op minder dan een week tijd werden 2 families met in totaal 12 Palestijnen, onder wie 8 kinderen, ontheemd.

Het toegenomen geweld dwong de voorbije weken ook de politiek in Israël te reageren. President Isaac Herzog noemde de aanvallen "schokkend en ernstig", "een rode lijn" die overschreden werd door de acties van een "handvol daders". De Israëlische buitenlandminister Gideon Sa'ar stelde dat de acties van "enkele relschoppers" Israël en het "nederzettingenproject" op de Westelijke Jordaanoever schade berokkenen.

En ook de Israëlische premier Benjamin Netanyahu vond het geweld nu wel uit de hand lopen. Hij veroordeelde de aanvallen en liet weten hard te zullen optreden tegen geweld van kolonisten. Volgens hem gaat het om "een kleine, extremistische groep" die niet representatief is voor het overgrote deel van de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. 

Voor context: op de Westelijke Jordaanoever wonen zo'n 700.000 Israëlische kolonisten in nederzettingen, 144 om precies te zijn. Allemaal erkend door de Israëlische overheid, maar illegaal onder het internationaal recht. Volgens een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof, dat door Israël niet erkend wordt, dienen die nederzettingen (net als de bezetting an sich) onmiddellijk ontmanteld te worden.

Rondom die nederzettingen, verspreid over de Westoever, worden ook buitenpostboerderijen opgericht. Dat zijn kleine clusters van caravans en soms zelfs tenten, gesticht door Israëlische kolonisten - vaak op Palestijns eigendom - met de intentie om uit te groeien tot nieuwe nederzetting. De buitenposten zijn onder Israëlisch recht illegaal, maar worden onder de huidige extreemrechtse regering in toenemende mate retroactief gelegaliseerd.

Zo telt de Israëlische ngo Peace Now  momenteel 224 buitenposten op de Westoever, waarvan 68 dit jaar gesticht zijn. Veel gewelddadige kolonisten vallen van daaruit naburige Palestijnse gemeenschappen aan tot bewoners door aanhoudende pesterijen en intimidatie gedwongen worden te vertrekken. 

Het is een proces dat Michaeli de laatste jaren steeds vaker observeerde. "Ik noem dit het Smotrich-en-Ben-Gvir-effect (Bezalel Smotrich, minister voor Financiën, en Itamar Ben Gvir, minister voor Nationale Veiligheid, red.). Beiden zijn vanuit de kolonistenbeweging de politiek ingegaan en vertegenwoordigen die agenda vandaag nog steeds."

Bovendien steunen ze de kolonistenbeweging - hun achterban - vandaag financieel én materieel. Zo werden de voorbije zomer 29 terreinwagens en allerlei veiligheids- en logistiek materiaal uitgedeeld aan de kolonisten in deze buitenposten . Het pakket bestond onder meer uit schijnwerpers, nachtkijkers, drones, communicatiemateriaal, blusaanhangers, watertanks en generatoren.

Officieel doel? De “weerbaarheid” van de gemeenschappen te versterken en de Israëlische controle over het gebied te “verdiepen”, zo stelde Smotrich.

"Logisch dat het geweld op de Westelijke Jordaanoever deze proporties heeft aangenomen", zegt Michaeli. "Het gaat om vaak jonge kolonisten die vruchtbare landbouwgrond van Palestijnse gemeenschappen kunnen innemen, zonder gevolgen. Ze worden er zelfs door de overheid voor uitgerust."

Klachten van geweld door kolonisten zullen volgens de Israëlisch autoriteiten grondig onderzocht worden, klinkt het in Israëlische media. Maar volgens cijfers van de Israëlische mensenrechtenorganisatie Yesh Din bleef zo’n 94 procent van alle politieonderzoeken naar kolonistengeweld tussen 2005 en 2024 zonder aanklacht. Sinds 2005 leidde slechts 3 procent van die dossiers tot volledige of gedeeltelijke veroordelingen.

Etnische zuivering

Michaeli vreest dat het ergst mogelijke scenario zich aan het ontvouwen is op de Westelijke Jordaanoever. "Wat we nu zien, is de facto annexatie van Palestijns land. Tegelijkertijd pleiten kolonisten en sommige Israëlische politici al twee jaar openlijk om Palestijnse gemeenschappen op de Westoever ‘uit te wissen’, net zoals in Gaza."

"Smotrich heeft onlangs nogmaals herhaald dat hij er alles aan zal doen om de stichting van een Palestijnse staat te blokkeren", zegt Michaeli. Ze verwijst naar een uitspraak van de extreemrechtse minister 2 weken geleden in aanloop naar de stemming op de VN-Veiligheidsraad rond het Amerikaanse 20-puntenplan voor Gaza. Smotrich stelde toen dat het zijn "levensmissie is om de oprichting van een Palestijnse staat in het hart van ons land te voorkomen". 

"En hij slaagt erin", zegt Michaeli. "Palestijnse gemeenschappen houden het niet langer vol en worden steeds vaker met geweld gedwongen hun land te verlaten. Aan dit tempo zal er straks niets meer zijn om te erkennen. Dit is etnische zuivering en de wereld kijkt toe."

"Wij, de mensen in Israël die zich hiertegen proberen te verzetten, zijn niet in staat om het systeem te veranderen. Israël zal van binnenuit niet veranderen, ook niet als er verkiezingen komen."

Die staan in het najaar van 2026 gepland. Maar daar ziet Michaeli geen heil in. "Als op miraculeuze wijze Netanyahu en zijn extreemrechtse ministers het niet halen bij de volgende verkiezingen, dan zou dat uiteraard goed zijn. Maar voor de Palestijnse gebieden zou het niets veranderen, want ook onder vorige Israëlische regeringen werden de rechten van Palestijnen de voorbije decennia geschonden."

"Het systeem is gebroken", vindt ze. "Er bestaan intern geen mechanismen die daders ter verantwoording kunnen roepen, zeker niet in het huidige politieke klimaat. Verandering kan dus niet van binnenuit gebeuren; het moet van buitenaf komen."

Michaeli kijkt daarvoor onder meer naar Europa. "Om het genocidale geweld in Gaza te stoppen hebben we de internationale gemeenschap aangespoord om alle mogelijke maatregelen te nemen binnen het kader van het internationaal recht. Voor het geweld op de Westelijke Jordaanoever geldt precies hetzelfde. Israëlische politici en beleidsmakers moeten politieke, economische en diplomatieke consequenties voelen. Zonder deze druk zie ik niet hoe er iets zou kunnen veranderen."