Oproerpolitie in Georgië zette mogelijk chemisch middel uit WO I in om betogingen neer te slaan, zegt BBC

Het antiregeringsprotest van eind vorig jaar, dat vandaag in mindere mate nog altijd voortgaat, was gericht tegen de beslissing van de regering om de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie op te schorten. Het doel om lid te worden van de EU staat in de grondwet verankerd en uit opiniepeilingen blijkt dat 80 procent van de bevolking voorstander is. Maar de toen pas aangetreden regering, geleid door de pro-Russische partij Georgische Droom, heeft andere plannen.

Bij het neerslaan van dat protest zou de oproerpolitie volgens de BBC een chemisch product hebben gebruikt dat veel schadelijker is dan traangas. Meerdere mensen getuigden over langdurige klachten.

Een van hen is Konstantine Chachoenasjvili, een kinderarts. Hij nam deel aan meerdere betogingen en zegt aan de BBC dat zijn huid aanvoelde alsof ze aan het branden was. Het gevoel er afwassen, hielp niet. Integendeel, het werd net erger.

De arts onderzocht daarop of andere betogers dezelfde klachten hadden. Hij deed een oproep op sociale media om een vragenlijst in te vullen. Van de bijna 350 mensen die contact met hem opnamen, had ongeveer de helft klachten die meer dan 30 dagen duurden: hoofdpijn, vermoeidheid, hoesten, kortademigheid en braken.

Het onderzoek van Chachoenasjvili is inmiddels door vakgenoten beoordeeld en wordt gepubliceerd in het internationale tijdschrift 'Toxicology Reports'.

Ook lokale journalisten, artsen en mensenrechtenorganisaties waren al tot de conclusie gekomen dat het water in het waterkanon destijds met een chemisch product moet zijn vermengd. Een oproep aan de regering om meer uitleg werd door het ministerie van Binnenlandse Zaken naast zich neergelegd.

De BBC ging zelf ook op onderzoek uit en sprak met wapenexperten, artsen en klokkenluiders binnen de Georgische oproerpolitie.

Een van die klokkenluiders moest in 2009 zelf een chemisch product testen. Hij raadde zijn oversten uiteindelijk af om het te gebruiken, vanwege de schadelijke effecten, maar zegt dat het toch gebruikt is. Op zijn minst tot 2022, toen hij ontslag nam en het land verliet. Collega's met wie hij in contact bleef, hebben hem verteld dat het product nog altijd gebruikt wordt. Om welk product het exact gaat, kan hij niet zeggen.

Op basis van interne documenten van de Georgische oproerpolitie kon de BBC naar eigen zeggen achterhalen dat het om broombenzylcyanide gaat, een chemisch middel dat het Franse leger "camite" noemde.

Het Franse leger gebruikte het middel tijdens de Eerste Wereldoorlog tegen het Duitse leger. Na de oorlog zette de Amerikaanse politie het nog in om rellen te bedwingen. Maar er wordt vermoed dat het ergens in de jaren 30 uit gebruik is genomen, wegens zorgen over de langdurige gevolgen ervan. In de plaats daarvan werd overgeschakeld op het minder schadelijke traangas.

De BBC legde die bevindingen voor aan professor Christoper Holstege, een wereldwijd vooraanstaand expert op het gebied van toxicologie en chemische wapens. Op basis van het onderzoek van de BBC, het onderzoek van de kinderarts, getuigenissen van slachtoffers en de klokkenluiders van de oproerpolitie gelooft hij dat het inderdaad om dat chemisch middel gaat. Gewoon traangas sluit hij uit.

"Als het inderdaad zo is dat deze stof weer wordt gebruikt, dan is dat buitengewoon gevaarlijk", zegt hij aan de BBC.

De Georgische overheid noemt het onderzoek van de BBC "absurd". Ze zegt dat de ordetroepen "binnen de grenzen van de wet en grondwet" hebben gehandeld tegen de "illegale acties van brute criminelen".

Alice Edwards, de speciale rapporteur voor foltering van de Verenigde Naties, noemt de bevindingen van de BBC "verontrustend". Edwards had de Georgische regering eerder ook al aangeschreven over beschuldigingen van politiegeweld en marteling tijdens de betogingen.

Volgens het internationaal recht mogen politiekorpsen chemische producten gebruiken om mensenmassa's in bedwang te houden, maar alleen als ze proportioneel worden gebruikt en slechts een kortdurend effect hebben.

Aangezien politiediensten nu over veiligere en meer conventionele middelen beschikken, zou een verouderd en krachtiger middel als camite als een chemisch wapen kunnen worden beschouwd, stellen wapenexperts met wie de BBC heeft gesproken.

VN-rapporteur Edwards wil nu wereldwijd strengere regels uitwerken voor het gebruik van chemische stoffen door de oproerpolitie.

Het antiregeringsprotest houdt overigens nog altijd aan in Georgië. Bijna elke dag wordt er geprotesteerd en eisen betogers dat de regering aftreedt. Maar de omvang van het protest is veel kleiner dan in de maanden november en december van vorig jaar.

Het EU-lidmaatschap lijkt intussen verder weg dan ooit. Volgens een recent rapport van de Europese Unie is Georgië enkel nog een kandidaat-lidstaat in naam.