De Oekraïense president Zelensky heeft het ontslag van Andri Jermak, zijn voormalige stafchef en rechterhand, aanvaard. Daarmee komt een einde aan de indrukwekkende carrière van Jermak, die in korte tijd uitgroeide tot een van de machtigste mensen in Oekraïne, al was hij lang niet door iedereen geliefd. Wie is de voormalige advocaat van de president, bij wie de anticorruptiedienst vandaag een huiszoeking deed?
Van rechterhand van Zelensky tot verdachte in corruptieonderzoek: wie is Andri Jermak en waarom neemt hij ontslag?
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
Andri Jermak heeft ontslag genomen als stafchef van president Zelensky. Hij werd gezien als een van de machtigste, maar minst populaire figuren in Oekraïne.
De Oekraïense anticorruptiedienst voerde vandaag een huiszoeking uit bij Jermak, die wordt genoemd in grote corruptieschandalen rond het energieagentschap Energoatom.
"Zelensky vertrouwt Jermak in die mate dat hij waarschijnlijk niemand anders vertrouwt," zegt Olena Prokopenko, onderzoeker bij de denktank German Marshall Fund.
Jermak heeft als stafchef een verregaande invloed op het politieke beleid van het land. Tegelijk komen delen van zijn entourage geregeld in opspraak in corruptieschandalen.
Overal waar Zelensky gaat, volgt Jermak in zijn spoor. De presidentiële stafchef met zijn kenmerkende rijzige figuur vergezelt de president van Oekraïne naar allerlei belangrijke buitenlandse meetings. "In zekere zin is hij de facto de premier, de minister van Buitenlandse Zaken én de stafchef", zei de voormalige Amerikaanse ambassadeur in Rusland Michael McFaul eerder aan The Washington Post.
Toch komt hij nu mee in opspraak in een groot corruptiedossier, vanmorgen vond bij hem een huiszoeking plaats. De burgers van Oekraïne lusten Jermak al langer niet, vooral omdat hij zeer machtig is, maar nooit verkozen is. Bovendien is zijn entourage de voorbije jaren geregeld betrokken geweest bij corruptiezaken.
Al tijdens de eerste uren van de oorlog was Andri Jermak steeds aan de zijde van de president.
Afgelopen zomer doken tijdens de eerste en tot nog toe enige straatprotesten sinds de start van de oorlog bordjes op met 'Jermak buiten'. Die protesten vonden plaats naar aanleiding van een poging van Zelensky om via het parlement een wet door te voeren die van het hoofd van de anticorruptiediensten een politiek benoemde rol zou maken. Daardoor zouden die diensten in grote mate hun onafhankelijkheid verliezen.
Wat het er niet beter op maakt: volgens bronnen in Oekraïense media zou het Jermak zijn geweest die de belangrijkste aansteker was van die omstreden wetswijziging. Dat maakt hem momenteel een van de minst populaire publieke figuren in het land.
Van Zelensky's advocaat tot politieke vertrouweling
Jermak had voor zijn aantreden geen enkele politieke ervaring, maar kende de president wel al langer. Hij runde een advocatenkantoor dat juridische diensten verleende aan Zelensky's filmproductiebedrijf, Kvartal 95, toen Zelensky beroemd raakte door zijn rol als toevallige president in de populaire tv-komedie 'Dienaar van het volk'.
In 2019, kort na zijn aantreden als president, stelde Zelensky Jermak aan in de rol als buitenlandadviseur. Jermak haalde toen een politieke winst binnen toen hij erin slaagde de terugkeer van 45 Oekraïense krijgsgevangenen te onderhandelen met Rusland. Een jaar later werd hij benoemd als stafchef.
Sindsdien lijkt het duo volgens analisten haast symbiotisch verbonden. De anekdote wil dat Jermak en Zelensky kort na de start van de oorlog samen wijn zouden hebben gedronken op Zelensky's kantoor om de stress van de situatie te temperen.
"Zelensky vertrouwt Jermak zoals hij waarschijnlijk niemand anders vertrouwt. Jermak is zijn enige vertrouweling en betrouwbare bondgenoot in het Oekraïense politieke landschap", zegt Olena Prokopenko, onderzoeker bij de denktank German Marshall Fund, aan Radio Free Europe.
Jermak heeft het imago de koele 'fixer' van Zelensky te zijn, die vooral achter de schermen advies geeft en vanuit de schaduw de agenda van de president uitvoert. "In zekere zin vangt zijn persoon ook de kritiek op Zelensky's beleid op die anders volledig op de president zou komen te liggen", vertelt Oekraïens journalist Oleg Sukhov van The Kyiv Independent aan VRT NWS.
Kritiek op machtsconcentratie
Hoewel hij nooit verkozen werd, groeide Jermak als kabinetschef uit tot de tweede man in het land. Hij verwierf in korte tijd grote invloed op het binnenlands bestuur. Tal van overheidsdiensten en zelfs delen van het rechtshandhavingsapparaat vallen effectief onder zijn bevoegdheid.
Hij heeft ook veel invloed op de aanstelling van regeringsleden. Te veel, vinden zijn critici. In juli vond een herschikking van het kabinet plaats en werd Denys Shmyhal vervangen als premier door Yulia Svyrydenko. Volgens insiders zou Svyrydenko meer op één lijn hebben gestaan met Jermak, schreef The Kyiv Independent eerder daarover. "Alles wordt gecontroleerd door het kabinet van de president", vertelde een oppositielid aan de Oekraïense nieuwssite. "Het kabinet van de president beslist alles, niet het parlement of de regering."
Volgens een opiniepeiling van het Razumkov Centrum uit maart vertrouwt slechts 17,5 procent van de Oekraïense bevolking Jermak, terwijl 67 procent hem wantrouwt. Ook buiten Oekraïne geniet hij weinig sympathie, met name in Washington.
"Zowat heel de politieke klasse in Oekraïne wil Jermak buiten", zei professor politieke wetenschappen Ivan Gomza eerder daarover aan VRT NWS. "Parlementsleden over partijgrenzen heen sturen daarop aan."
Betrokken bij corruptie?
De voorbije weken is Oekraïne in de greep van wat experts een van de grootste corruptieschandalen in de moderne geschiedenis van het land noemen. Velen verdenken Jermak ervan betrokken te zijn, of op zijn minst de misstanden oogluikend te hebben toegestaan.
In de gepubliceerde opnames van het Oekraïense anticorruptiebureau NABU wordt door andere verdachten vaak verwezen naar een onbekende persoon met de codenaam 'Ali Baba'. Ali Baba zou een hooggeplaatste functionaris zijn die de criminele organisatie bijstond. Velen denken dat het over Jermak gaat.
Waarover gaat dit corruptieschandaal?
Eerder deze maand namen 2 Oekraïense ministers ontslag nadat ze waren opgedoken in een corruptieonderzoek naar fraude bij de nationale kernenergienetbeheerder Energoatom.
Volgens het Oekraïense anticorruptiebureau NABU zou een criminele organisatie – door de onderzoeker ‘operatie Midas’ genoemd – invloed hebben uitgeoefend op aanbestedingen en contracten van het energieagentschap, en daarvoor in ruil zo'n 100 miljoen dollar hebben ontvangen. NABU maakte honderden opnames, die dat moeten aantonen, publiek.
In totaal werden 7 mensen in verdenking gesteld. De vermoedelijke spilfiguur, een oude zakenpartner van Zelensky, ontvluchtte het land. Hoewel Zelensky zich onmiddellijk distantieerde van de operatie en de verdachte ministers liet ontslaan, vinden critici het haast onmogelijk dat de president zelf, of tenminste hooggeplaatste leden van zijn entourage, niet zouden hebben afgeweten van de criminele praktijken bij Energoatom.
NABU bleef de afgelopen dagen het onderzoek in delen publiceren, onder meer via YouTube. Het kondigde zelf aan dat het nog een 'grote onthulling' in petto heeft.
De verdenkingen komen in ieder geval niet uit het niets: corruptie, illegale verrijking en mogelijke omkoping zijn al jaren terugkerende problemen rond Jermaks kantoor. Zo werd zijn voormalige vicekabinetschef, Andriy Smyrnov, aangeklaagd voor illegale verrijking, witwassen en omkoping. Ook twee andere voormalige bestuurscollega’s kwamen in corruptieonderzoeken voor.
Het is lang niet zeker welke rol Jermak precies speelt in dat corruptiedossier, maar zijn betrokkenheid moet blijkbaar groot genoeg geweest zijn om ontslag te nemen. President Zelensky laat ondertussen weten dat zijn ontslag wordt aanvaard, en dat er een bredere herschikking van zijn kantoor zal plaatsvinden.
