Hij werd gepasseerd toen Trumps nieuwste vredesplan voor Oekraïne op papier werd gezet, maar hij leidde daarna de onderhandelingen om dat plan bij te sturen. Hij combineert 2 extreem belangrijke functies voor het buitenlands beleid terwijl hij in grote dossiers soms opvallend onzichtbaar blijft. President Trump spot met hem, maar zwaait hem op andere momenten lof toe. En het lijkt allemaal van hem af te glijden. Wat te denken van Marco Rubio, Trumps adviseur voor nationale veiligheid en minister van Buitenlandse Zaken?
Het raadsel Rubio: hoe de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken tegelijk machtig en onbeduidend is
Paradoxaal genoeg heeft Marco Rubio de voorbije week de aandacht naar zich toe getrokken door in eerste instantie op een zijspoor te zijn beland. Het is inmiddels duidelijk dat het zogenoemde vredesplan van president Trump voor Oekraïne uit de koker kwam van Trumps speciale gezant Steve Witkoff, die zich op zijn beurt verregaand liet inspireren door de Russische vertegenwoordiger Kirill Dmitriev.
Rubio probeerde zich aanvankelijk zelfs van het plan te distantiëren door het, tegenover een groepje senatoren, een 'Russisch verlanglijstje' te noemen. Toen die uitlatingen werden gelekt naar de pers moest hij dat weer nuanceren. Het illustreerde zijn hoogst ongemakkelijke positie in de regering-Trump.
Niettemin liet hij zich niet uit het lood slaan en nam hij -naar buiten uit tenminste- de touwtjes weer in handen.
Op papier een Kissinger
Dat Rubio niet betrokken was bij de opmaak van het vredesplan is des te verbazender als je bedenkt welke topjobs hij combineert.
Rubio werd door Trump aangesteld als minister van Buitenlandse Zaken, wat op zich al een uiterst belangrijke functie is. Vaak overschaduwt een Amerikaanse buitenlandminister de vicepresident, en is hij of zij na de president de meest zichtbare en bekendste beleidsmaker van de hele ploeg.
Sinds 1 mei is Rubio bovendien ook Trumps Nationale Veiligheidsadviseur (National Security Advisor of NSA). Die stoel was vacant na het vertrek van Mike Waltz, die in verlegenheid was gebracht door uitgelekte whatsapp-berichtjes en weggepromoveerd werd naar de Verenigde Naties.
Anders dan de minister van Buitenlandse Zaken, die kantoor houdt op het State Department in de wijk Foggy Bottom (op zo'n 2 kilometer van het Witte Huis), werkt de NSA in het Witte Huis zelf. Zijn kantoor ligt vlak bij het Oval Office, wat hem of haar geprivilegieerde toegang geeft tot de president. De vraag is uiteraard hoe Rubio die 2 jobs kan combineren en of hij voldoende fysiek aanwezig kan zijn in het Witte Huis om zijn rol als NSA naar behoren in te vullen.
Hoe dan ook, door die 2 cruciale posities gelijktijdig te bezetten, treedt Rubio in de voetsporen van de man die als de grootste, slimste en belangrijkste minister van Buitenlandse Zaken wordt beschouwd van de laatste 50 jaar: Henry Kissinger.
Op papier is Rubio een uitzonderlijk zwaargewicht. In de praktijk zijn daar veel twijfels over.
Falende coördinatie
Dat Rubio pas laat op de hoogte was van de inhoud van het vredesplan voor Oekraïne, zegt veel over het gebrek aan coördinatie en communicatie in de regering-Trump. En laat coördinatie nu net één van de opdrachten zijn van de NSA.
Doorgaans zal de NSA beleidsbeslissingen inzake buitenland en defensie stapsgewijs voorbereiden, via vergaderingen van -eerst- medewerkers/specialisten van topministers (het interagency-proces), later de adjuncten (het deputies committee) van die ministers en tenslotte de ministers zelf (de principals). Als die het eens zijn over mogelijke opties leggen ze die voor aan de president.
Met het recente vredesplan voor Oekraïne is dat gebruikelijke traject duidelijk niet gevolgd. Het plan werd uitgewerkt door Trumps gezant Steve Witkoff en schoonzoon Jared Kushner, na overleg in Miami met de Russische vertegenwoordiger Kirill Dmitriev, nota bene een man die op de sanctielijst van de VS staat.
Zelfs al stond het Witkoff vrij om te onderhandelen en opties uit te tekenen, het feit dat het plan voortijdig gelekt werd en Trump al meteen liet verstaan dat dit te nemen of te laten was, laat uitschijnen dat er in die cruciale dagen geen normaal overleg van de principals geweest is. Witkoff kon Trump doen geloven dat een doorbraak nu echt nakend was, in de lijn van het Gaza-akkoord, en Trump hapte toe.
Rubio werd daarbij op 2 manieren gepasseerd. Als NSA was hij niet tijdig op de hoogte en ontglipten hem overzicht en controle. En als minister van Buitenlandse Zaken moest hij toezien hoe Trump een diplomatieke opdracht van eerste orde plots doorspeelde aan de Minister van het Leger Dan Driscoll. Want Driscoll mocht in Kiev het plan gaan uitleggen aan Zelensky.
Dik vel
Toch zou Rubio Rubio niet zijn als hij niet meteen monter aan de slag was gegaan. Alsof er niets gebeurd was, spinde hij het verhaal dat het vredesplan met input van beide kanten (Oekraïne en Rusland) was uitgewerkt. En hij trok naar Genève als chef van de Amerikaanse onderhandelingsdelegatie die met een Oekraïens team aan tafel ging zitten.
Het plan-Witkoff werd herwerkt tot het veel minder op maat van Rusland was geschreven, al blijven een aantal heikele kwesties voorlopig nog onopgelost en al is de kans zeer groot dat Moskou het nu weer zal afwijzen.
Marco Rubio heeft een olifanten- en een eendenvel: weinig lijkt hem te raken en alles glijdt van hem af. Dat Donald Trump hem tijdens zijn eerste voorverkiezingscampagne in 2016 graag beschimpte en uitlachte ("Little Marco") lijkt hij al lang vergeten. Dat Trump hem sinds zijn aantreden dit jaar beurtelings prijst voor zijn slimheid en bekwaamheid en op andere momenten lichtjes de spot met hem drijft, in wat antropologen een geladen joking relationship zouden noemen, dat laat hij niet aan zijn hart komen.
Rubio hoorde de president ooit luidop verklaren dat hij een goede opvolger zou kunnen zijn, op gelijke hoogte met JD Vance. Of Trump dat nu meende of niet, Rubio kan maar hopen dat het in zijn voordeel kan werken.
Opportunisme of overtuiging?
In de discussie over Oekraïne heeft Marco Rubio de voorbije week wel degelijk een corrigerende rol gespeeld. Voorlopig gaat de vlieger van Steve Witkoff niet op.
Voor Kiev en voor Europa is Rubio daardoor tot op zekere hoogte de adult in the room van Trumps tweede ambtstermijn: de man die de wispelturigheid en balorigheid van de president in redelijkere banen kan leiden. Want Rubio heeft, op sommige momenten, toch nog steeds het oor van de president. En tegenover Rusland en China heeft Rubio, als senator, altijd een harde koers bepleit.
Tegelijk geeft de minister de indruk van verregaand opportunisme: hij laat geen gelegenheid voorbijgaan om Trump te danken en te loven. Zijn loyaliteit is bovendien koel en rücksichtlos. Hij werkt bereidwillig mee aan het harde (en hoogst omstreden) antidrugsbeleid in de Caraïben, door drugskartels de stempel te geven van terreurgroepen en zo een schijnbaar wettelijke basis te verlenen aan de bombardementen op drugsboten.
Hij was het ook die met de Salvadoraanse president Bukele een overeenkomst onderhandelde over de uitwijzing en detentie in El Salvador van illegale migranten. En tegenover Israël en het conflict in Gaza volgde hij hondstrouw de lijn van de president, eerder low profile dan opvallend.
Rubio is een Trumpiaanse hardliner, deels uit overtuiging en deels uit opportunisme. Tegelijk is hij veel minder MAGA en minder transactioneel ('voor wat hoort wat') in zijn visie op het buitenlands beleid. Daardoor blijft hij toch een buitenbeentje en een raadsel in de regering-Trump: machtig op papier, maar nooit zeker van zijn invloed.
Voor buitenlandse gesprekspartners -bondgenoten of rivalen- is dat een verwarrend uitgangspunt. Voor de VS doet het de vraag rijzen waar Rubio op uit is en hoe lang hij nog loyaal in team-Trump zal blijven meedraaien.
