Gelekte telefoongesprekken tussen Amerikaanse en Russische onderhandelaars leggen bloot hoe amateuristisch de entourage van Donald Trump te werk gaat in de zoektocht naar een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne. En ze zetten extra twijfels bij de geschiktheid van Poetinbewonderaar Witkoff als bemiddelaar.
"Iedereen doet maar wat": de chaotische zoektocht van het Witte Huis naar een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne
Freek Willems
Gepubliceerd:
In het kort:
Gelekte telefoongesprekken en informatie van anonieme bronnen suggereren dat een Russisch document deels of grotendeels aan de basis lag van het Amerikaanse 28 puntenplan.
Een van de telefoongesprekken legt ook de onderhandelingstactiek van de Amerikaanse gezant Steve Witkoff bloot.
De totstandkoming van het Amerikaanse plan wijst er op hoe chaotisch het Witte Huis te werk gaat, zegt Jan Balliauw.
De kans dat Poetin het plan - of de herwerkte versie ervan - aanvaardt, schat Balliauw heel klein in.
Midden vorige week bracht de Amerikaanse nieuwssite Axios naar buiten dat de Verenigde Staten in samenspraak met Rusland een 28 puntenplan hadden opgesteld dat een einde zou moeten maken aan de oorlog in Oekraïne.
Groot was de verbazing in Oekraïne en Europa, want wat als een Amerikaans vredesplan werd verkocht, bleek wel heel erg tegemoet te komen aan de Russische voorwaarden om de gevechten te stoppen. Bovendien voerde de Amerikaanse president Trump de druk op Oekraïne op om het voorstel te aanvaarden.
Nu blijkt uit gelekte telefoongesprekken en informatie van anonieme bronnen dat het Amerikaanse plan minstens voor een deel of mogelijk zelfs grotendeels gebaseerd is op een document dat adviseurs van de Russische president Vladimir Poetin aan de entourage van Trump hebben bezorgd.
Informeel aan VS bezorgd
Het Britse persagentschap Reuters vernam van 3 anonieme bronnen dat de Russen hun document midden oktober aan de Verenigde Staten hebben bezorgd, vlak na de ontmoeting tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in het Witte Huis in Washington. Die ontmoeting vond plaats op 17 oktober.
Waarom en in welke mate de regering-Trump het Russische document gebruikt heeft om haar eigen 28 puntenplan op te stellen, kon Reuters niet achterhalen.
Maar dat de Verenigde Staten bij de totstandkoming van dat 28 puntenplan vooral met Rusland overlegden en amper of zelfs niet met Oekraïne (laat staan met Europa), blijkt ook uit een gelekt telefoongesprek tussen Trumps gezant Steve Witkoff en Joeri Oesjakov, de belangrijkste adviseur van Poetin voor buitenlands beleid. De 2 mannen bellen geregeld met elkaar, onder meer op 14 oktober. Het Amerikaanse persagentschap Bloomberg kreeg een opname van dat gesprek in handen.
"We hebben een 20 puntenplan voor Trump opgesteld met 20 punten voor vrede en ik denk dat we misschien hetzelfde met jullie kunnen doen", suggereert Witkoff in dat gesprek van iets meer dan 5 minuten aan Oesjakov, verwijzend naar het plan van Trump over een staakt-het-vuren in de Gazastrook en de vrijlating van de gijzelaars.
In een ander telefoongesprek waarvan Bloomberg eveneens een opname in handen kreeg, tussen Oesjakov en de Russische gezant Kirill Dmitriev, stelt Dmitriev aan Oesjakov voor om op een informele manier een document aan de Verenigde Staten te bezorgen. Ook al nemen de Verenigde Staten het document niet volledig over, Dmitriev is ervan overtuigd dat ze op zijn minst een plan zullen opstellen dat er heel dicht bij aansluit.
Ook Bloomberg kon niet achterhalen wat er precies in het Russische document stond en in welke mate het 28 puntenplan van Trump erop gebaseerd is. Maar een uitspraak van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio doet vermoeden dat de inbreng van Rusland heel groot was.
Senatoren uit zowel de Democratische als Republikeinse partij zeiden afgelopen zaterdag dat Rubio tegen hen gezegd had dat het 28 puntenplan geen Amerikaans plan was, maar een Russisch wensenlijstje. Zowel het Witte Huis als het ministerie van Buitenlandse Zaken ontkende daarna echter dat Rubio het plan zo omschreven had.
Hoe dan ook zou het 28 puntenplan op zijn minst deels zijn opgesteld tijdens een ontmoeting tussen Witkoff en Dmitriev in oktober in Miami, een ontmoeting waarover Dmitriev zelf communiceerde. Ook Trumps schoonzoon en adviseur Jared Kushner zou daarbij geweest zijn.
Veel respect voor Poetin
Het gelekte telefoongesprek tussen Witkoff en Oesjakov zet ook extra twijfels bij de geschiktheid van Witkoff als bemiddelaar tussen Rusland en Oekraïne. Opnieuw blijkt hoezeer hij Poetin bewondert. Witkoff vertelde Oesjakov dat hij heel veel respect heeft voor Poetin en dat hij ervan overtuigd is dat Rusland altijd al een vredesakkoord wilde. Een mening die allicht weinig Europese leiders met hem delen.
"We weten dat Witkoff Poetin erg graag mag", zegt Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp in De Ochtend. "Dat is misschien ook niet de beste insteek als je hard wil onderhandelen."
Witkoff stelde in het gesprek met Oesjakov ook voor dat Poetin Trump zou opbellen, vóór het bezoek van Zelensky aan het Witte Huis, op 17 oktober. Hij adviseerde ook dat Poetin Trump zou feliciteren met het Gaza-akkoord, om hem zo gunstig te stemmen. "Vanaf dan zal het een echt goed gesprek worden", zei Witkoff volgens Bloomberg. Trump neemt Witkoff dat overigens niet kwalijk. Een normale onderhandelingstactiek, reageert hij op het gelekte telefoontje, "dat is wat een dealmaker doet".
Oesjakov vroeg Witkoff of een telefoongesprek tussen Poetin en Trump wel "nuttig" zou zijn, waarop Witkoff benadrukte dat het dat zeker zou zijn. En zo geschiedde. Op 16 oktober, een dag voor het bezoek van Zelensky, belden Trump en Poetin - op vraag van Poetin - 2,5 uur met elkaar. Poetin begon het gesprek met felicitaties voor het Gaza-akkoord. Om vervolgens Trump nog eens te herinneren aan het Russische standpunt over de oorlog.
Trump omschreef het gesprek later als "zeer productief". Hij kondigde ook aan dat er plannen waren voor een nieuwe ontmoeting tussen Trump en Poetin in Boedapest.
Een opvallende bocht, alweer, want in de dagen voor het gesprek met Poetin had Trump zijn frustraties over Poetin nog openlijk kenbaar gemaakt. "Ik weet niet waarom hij deze oorlog voortzet, hij wil hem gewoon niet beëindigen", zei Trump op 14 oktober, de dag dat Witkoff en Oesjakov elkaar spraken aan de telefoon. Trump overwoog zelfs even om Tomahawk-kruisraketten aan Oekraïne te leveren, waarmee de Oekraïners tot diep in Rusland zouden kunnen toeslaan.
In de ogen van Rusland en Poetin had Witkoff dus gelijk: het telefoongesprek met Trump was wel degelijk nuttig geweest.
Terugkerend patroon
Na de bekendmaking van het Amerikaanse 28 puntenplan trokken Rubio en andere hooggeplaatste Amerikanen naar Genève om daar met Oekraïne aan een aangepaste versie van het plan te werken. Het resultaat is naar verluidt een 19 puntenplan, een stevig herwerkte en ingekorte versie van het oorspronkelijke plan. Volgens de Oekraïense viceminister van Buitenlandse Zaken is er maar "heel weinig overgebleven van de originele versie".
Het is een patroon dat we al vaker gezien hebben, zucht Ruslandkenner Jan Balliauw (Egmont Instituut). "Ik moet zeggen dat ik toch wel een beetje een déjà-vugevoel heb. We draaien in rondjes, we hebben dit al eerder meegemaakt", zegt hij in Terzake.
"De Amerikanen komen met voorstellen die ingaan op Russische eisen en Europa en Oekraïne worden er niet bij betrokken. Dan is het paniek en krijg je een inhaaloperatie om de schade te beperken. En dan kom je tot een tegenvoorstel dat dan weer voor Rusland niet meer aanvaardbaar is."
De hele totstandkoming van het 28 puntenplan geeft een nogal chaotische indruk, geeft Balliauw aan. "Het probleem was dat een bepaalde fractie binnen het Witte Huis dit plan heeft gepresenteerd, zonder dat andere fracties binnen het Witte Huis daarbij betrokken waren. Bijvoorbeeld Marco Rubio, die eigenlijk de centrale figuur zou moeten zijn om zoiets uit te werken, was blijkbaar niet op de hoogte."
"Dat duidt op chaos binnen het Witte Huis. Je hebt daar normaal gezien een 'policy process', een proces waarbij het beleid wordt uitgestippeld met alle geledingen van de Amerikaanse overheid, zoals het ministerie van Buitenlandse Zaken en het Pentagon. Maar dat is in het Witte Huis van Trump helemaal niet het geval. Iedereen doet maar wat."
Jan Balliauw: "We zien elke keer hetzelfde, we blijven in rondjes draaien"
Waarheen nu met dit plan?
Hoe knullig het Amerikaanse puntenplan ook tot stand is gekomen, Trump is ervan overtuigd dat een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne dichterbij is dan ooit tevoren. "Het oorspronkelijke vredesplan van 28 punten, dat door de Verenigde Staten werd opgesteld, is verfijnd met aanvullende input van beide kanten, en er zijn nog maar een paar punten van onenigheid", schrijft hij in een bericht op Truth Social.
Opvallend: Trump spreekt over "beide kanten". Dat Rusland na de bekendmaking van het 28 puntenplan en de herwerking tot een 19 puntenplan nog geen extra input heeft gegeven, ziet hij hier even over het hoofd. Ofwel heeft hij informatie die nog niet is bekendgemaakt.
Geert Groot Koerkamp: "Rusland heeft geen haast met dit vredesproces"
Jan Balliauw en Geert Groot Koerkamp temperen hoe dan ook de verwachtingen. "Poetin zag het oorspronkelijke plan als een basis voor verdere gesprekken. Maar dat plan is nu aangepast en gaat nu meer in de richting van Kiev. Dus het is te vermoeden dat Poetin dit niet meer als een basis voor verdere gesprekken zal zien", zegt Balliauw.
Dat komt onder meer "omdat Poetin denkt dat hij de oorlog hoe dan ook kan winnen". "Dat geeft hem de indruk dat als hij blijft doorvechten, hij uiteindelijk wel zal bereiken wat hij aan de onderhandelingstafel misschien niet kan bereiken."
Groot Koerkamp beaamt: "De insteek van Rusland is: we zullen sowieso onze doelen bereiken. Is het niet via de onderhandelingstafel, dan met militaire middelen. Wij zijn aan de winnende hand. Daar spreekt niet echt uit dat Rusland grote haast wil zetten met dit proces en de noodzaak voelt om zo snel mogelijk een einde te maken aan de gevechten in Oekraïne."
