Dit zijn de "anonieme bomma's" van de vondelingenschuif nu er weer een baby is gevonden: "We oordelen niet, we luisteren alleen"

25 jaar bestaat de vondelingenschuif in Borgerhout intussen. Het is geen project van de Belgische overheid, wel een initiatief van 2 vrouwen achter de vzw Moeders voor Moeders, die het luik eigenhandig installeerden. "Mijn collega Monique (Verdickt, red.) hoorde op het nieuws hoe in Hamburg een vondelingenschuif werd geopend. 'Dat moeten we in ons land ook hebben', zei ze. Diezelfde avond nog stapte ze in de auto richting Duitsland", vertelt Katrin Beyer (71).

"Heel impulsief", geeft ze toe. "Een beetje Robin Hood. Monique is de motor, ik ben de rem. Zij zet alles in beweging, ik ben de diplomaat. Maar we hebben het wel klaargekregen. Een jurist in familierecht gaf ons de nodige uitleg en we namen een schrijnwerker en alarminstallateur onder de arm. Zonder er op voorhand ook maar een woord over te reppen, hebben we de schuif geopend. Wat er nog niet is, kan je makkelijk tegenhouden, maar zodra iets bestaat…"

Het nieuws sloeg destijds in als een bom. "En dat begreep ik. Onbekend is onbemind. Plots moest toenmalig burgemeester Leona Detiège voor een heleboel camera’s haar mening verkondigen. De weken nadien passeerde zowat elke mogelijke inspectie om ons de duivel aan te doen: hygiëne, brandveiligheid, voedselveiligheid… (lacht). Gelukkig waren we sterk genoeg om dat te trotseren."

Het zou – "gelukkig", aldus Beyer – duren tot 2004 vooraleer ze zich ook daadwerkelijk over de eerste vondeling moesten ontfermen. 

"Marie. Zij werd echter niet ín het luik gelegd: haar moeder belde ons tijdens de bevalling omdat ze niet de middelen had om tot aan de schuif te raken. Een vrijwillige dokter, Monique en ik gingen meteen naar haar thuis, maar door medische redenen moest ze naar het ziekenhuis. Ik bezocht haar elke dag en vroeg of ze haar baby wilde zien en vasthouden. Uiteindelijk besloot ze zelf voor haar kind te zorgen. We hebben haar – op haar vraag – een periode begeleid, maar later verdween ze alsnog met de noorderzon."

Na Marie volgden Thomas, Michaël, Adriaan, Pieter…

"Ik ken ze stuk voor stuk bij naam. Een vondeling die me méér is bijgebleven dan de rest? Neen. Elk verhaal is uniek, elk verhaal is onvergetelijk. We krijgen zowat wekelijks vals alarm, maar als er die zeldzame keren dan toch een kind in de schuif ligt, verandert alles. Dat zijn intense momenten vol adrenaline. Het voelt ook telkens zo bitterzoet: je denkt meteen aan een mama die pas bevallen is, zonder medische hulp (dat zien we aan de navelstreng), die met lege handen naar huis gaat, maar die toch zo wijs is geweest om een veilig plekje voor haar baby te zoeken."

Het zijn de gesprekken met zulke moeders die Beyer het meest beklijven. Wie een kind in de vondelingenschuif legt, kan een envelop meenemen waarin een puzzelstukje zit. Daarmee kan ze zich later identificeren, mocht ze zich bedenken. Wettelijk gezien hebben vrouwen die afstand doen van hun kind 6 maanden de tijd om op hun beslissing terug te komen.

"Als een mama zich via onze noodlijn bekendmaakt, ben ik alleen nog maar daarmee bezig. Ik leef op haar ritme. Belt ze ’s nachts dat ze spijt heeft van haar beslissing, dan stel ik voor om samen naar de politie te stappen en een oplossing te zoeken. Belt ze overdag dat het niet haalbaar is haar kind te onderhouden, dan verzeker ik haar dat haar baby in een gouden mandje terecht zal komen. Ik oordeel noch stuur. Ik ben een anonieme bomma die luistert en hooguit mogelijke suggesties doet. Een enorm privilege."

Beyer hekelt dat vrouwen die gebruikmaken van de vondelingenschuif als slechte moeders worden bestempeld. "Ik kan je verzekeren: zij zien hun kinderen doodgraag. Verschillende vrouwen wisten niet dat ze zwanger waren, werden plots overmand door buikpijn én door paniek – een slechte raadgever. Sommigen kwamen vanuit diep in Wallonië, bloedend, naar Borgerhout om er zeker van te zijn dat hun kind goed terecht zou komen. Dat doen enkel goede, verantwoordelijke moeders."

Een 5-tal vrouwen werd door de jaren heen daadwerkelijk weer met hun baby herenigd, de meeste vondelingen werden geadopteerd. In beide gevallen laat Moeders voor Moeders de begeleiding los zodra de knoop van hereniging of adoptie is doorgehakt. "Onze vingers jeuken soms, maar zelf nemen we geen contact meer op. Dat is niet makkelijk, maar het is niet onze taak om ons daarin te blijven mengen."

Het doet de vzw dan ook deugd wanneer in de omgekeerde richting moeders of zelfs vondelingen zelf contact opnemen. "Zo was er een jongen die de medewerker wilde zien die hem uit het luik had gehaald. Dat was 'zijn' mevrouw. We proberen deze kinderen op zulke momenten te verzekeren dat hun moeder hen destijds heel graag zag. Ook adoptieouders zijn soms benieuwd naar de eerste uren van hun kind. Hen ontmoeten is veel intenser dan we op voorhand hadden ingeschat."

Beyer is intussen 71, haar kompaan Verdickt 78. Tot vandaag blijven zij de drijvende krachten achter het project. Gaandeweg groeide er wel een samenwerking met politie en parket, maar de werking steunt nog altijd volledig op vrijwilligers. Van overheidswege kwam er geen enkel voorstel om het initiatief over te nemen of om elders in het land een vondelingenluik te openen.

"In 2017 klopte Mathilde Pelsers bij ons aan. Zij wilde in Evere, Brussel, een vondelingenschuif installeren. We gaven haar de nodige tips en drukten haar op het hart: open het luik in alle stilte, net zoals wij dat hebben gedaan. 'Zodra iets bestaat', weet je wel. Helaas kreeg de lokale politiek er toch lucht van en verbood de burgemeester van Evere het project. Mathilde is intussen overleden, een tweede vondelingenschuif is er nooit gekomen."

In België begaat een vrouw die haar kind achterlaat – ook in een vondelingenluik – een misdrijf. In Duitsland wordt er een verschil gemaakt of een kind veilig dan wel onveilig wordt achtergelaten. Een terecht verschil, vindt Beyer.

"De Belgische politiek maakt haar handen er echter liever niet aan vuil. Ze meent dat 'de rechten van een vondeling worden ontnomen', omdat het nooit zijn vader of moeder zal kennen. Dat is toch ook zo wanneer een bewust alleenstaande moeder gebruikmaakt van een spermadonor? Bovendien heeft een baby die in een struik wordt achtergelaten lak aan zulke rechten. Verzeker eerst het recht op leven, denk ik dan."

"Anonieme bomma" Beyer denkt voorlopig niet aan stoppen, maar ze beseft dat het ooit zo ver zal komen. "Onze kinderen hebben het luik van dichtbij meegemaakt, hebben alle vondelingen geknuffeld en waren betrokken in onze verhalen en contacten met biologische mama's." Het ziet er dan ook naar uit dat de jongere generatie de fakkel over zal nemen. "Andere vrijwilligers zullen de vondelingenschuif moeten voortzetten, anders is het ermee gedaan. Een hart op de juiste plaats, een gezonde dosis empathie en een luisterend oor zijn daarvoor de noodzakelijke attributen."