Burgemeester als voogd en puzzelstuk voor het leven: dit gebeurt er met vondelingen in Antwerpen

Eind augustus werd in Antwerpen ook al een baby in het vondelingenluik gevonden. Wat is er sindsdien met het kind gebeurd? Katrin Beyer van vzw Moeders voor Moeders legt uit welke stappen een vondeling doorloopt.

Baby's die in het vondelingenluik achtergelaten worden, moeten nooit langer dan een kwartier wachten tot iemand komt kijken. Zodra het luik geopend geweest is - en dat kan 24/7 - gaat een alarm af en komt meteen iemand kijken. In de tussentijd kan het luik ook niet meer open.

"Vaak is het loos alarm, bijvoorbeeld omdat een nieuwsgierige het luik eens open gedaan heeft. Maar soms - zoals eind augustus - ligt er een baby'tje dat onze hulp nodig heeft. Dan schakelen we meteen over op een vast protocol", zegt Beyer.

Allereerst komt de arts van Moeders voor Moeders ter plaatse, om te kijken of het kindje helemaal gezond is. Vervolgens verwittigen ze de burgemeester van Antwerpen, die wordt aangesteld als voogd. Dat betekent dat het de burgemeester is die het kind een naam geeft en zal aangeven bij de burgerlijke stand. Zo werd Bart De Wever in 2021, toen hij nog burgemeester was, voogd van baby Finn. 

Daar stopt het niet, vertelt Beyer. "De voogd trekt zich verder ook alle juridische beslommeringen aan en verwittigt op zijn of haar beurt politie en parket. Er schiet meteen een hele ketting in gang waar onze vzw in principe niks meer mee te maken heeft."

"De baby zelf blijft nog even bij ons om te bekomen en de eerste zorg te krijgen, en gaat als alles goed loopt nadien naar kinderkribbe Good Engels. Daar wordt de baby omringd door drie kernverzorgers die een soort nucleair familietje vormen. Dat is heel belangrijk voor de binding van de baby."

In principe heeft de biologische moeder van het kind zes maanden de tijd om zich te bedenken. Als de ouders zich niet meer melden, komt het kind in een adoptiegezin terecht. Maar zo lang duurt het vaak niet eer een moeder zich bedenkt, aldus Beyer.

"Als een mama wil terugkomen op haar beslissing, doet ze dat vaak vrij snel, meestal binnen de 48 uur. Ze neemt dan contact met ons op via de noodtelefoon. Wij verwittigen opnieuw de voogd van het kind en nemen de tijd om te luisteren naar het verhaal van de moeder. We stellen haar gerust, vertellen haar dat haar kind op een veilige plek is en overlopen samen haar gedachteproces."

"Dat heeft tijd nodig. We zien dat mensen soms handelen uit pure paniek, en pas nadien beginnen na te denken. Als de ouders zich veilig en zeker genoeg voelen, gaan we met hen naar de politie. Daar kunnen ze zich identificeren en vervolgens herenigd worden met hun kind. Dat gebeurt in ongeveer een kwart van de gevallen."

Beyer benadrukt ook hoe moedig het is om als mama terug te komen op je beslissing. "In principe ben je in België strafbaar voor het achterlaten van een minderjarige, ook als dat op een veilige plek is. In Duitsland bijvoorbeeld ligt het anders: daar ben je niet strafbaar als je je baby achterlaat op een veilige plek zoals een vondelingenluik."

"Omdat hier geen verschil wordt gemaakt, is het extra moedig van moeders om zich alsnog te melden. Gelukkig tonen rechters en politie hun menselijke kant en worden die moeders niet beticht, maar ondersteund. Enkel moeders die hun kind op een onveilige plek achterlaten, riskeren vervolgd te worden."

Ook op latere leeftijd is hereniging nog mogelijk, vertelt Beyer. "In het vondelingenluik plakt een enveloppe. Daarin zit een brief met alle uitleg over wat met de baby gaat gebeuren, het nummer van de noodtelefoon, maar ook een helft van een kaart die we doormidden gescheurd hebben. De andere helft van die kaart gaat mee in het koffertje van de baby. Op die manier hebben de mama en haar baby een link." Al maakt lang niet iedereen daar gebruik van.

"We zien dat veel ouders de enveloppe laten liggen, waarschijnlijk uit paniek. Het gebeurt zelden dat we een moeder en haar kind herenigen op basis van de twee puzzelstukken."