Géén stappenplan om het gebruik van fossiele brandstoffen af te bouwen, en geen stappenplan tegen ontbossing. Wél meer geld voor kwetsbare landen om zich beter te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering. Er klonk applaus toen de slotverklaring van de 30e VN-klimaatconferentie werd aangenomen, want COP30 is dan toch afgesloten met een akkoord. Maar er is ook veel ontgoocheling, want het slotakkoord is al bij al zwak. Dit staat er (niet) in.
Wat staat er wel (en niet) in de slottekst? Géén stappenplan voor fossiele brandstoffen of ontbossing, wel geld voor kwetsbare landen
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Het slotakkoord van COP30 belooft 3 keer meer geld voor kwetsbare landen om zich beter te wapenen tegen de klimaatverstoring.
Maar fossiele brandstoffen zijn de grote afwezige in de slotverklaring. Het stappenplan om af te raken van olie, gas en steenkool is er niet in gekomen.
Ook over de strijd tegen ontbossing staat er geen sterke taal in.
Het COP-voorzitterschap belooft wel om apart aan 2 stappenplannen te werken voor de bossen en de uitstootreductie.
Een dag later dan voorzien kon COP-voorzitter André Corrêa do Lago plaatsnemen op het podium, met het hamertje in de hand, om de verschillende deelakkoorden te bekrachtigen. Ook de slotverklaring zelf werd goedgekeurd door de bijna 200 aanwezige landen.
Er klonk applaus, maar vooraf hadden heel wat landen zich ontgoocheld uitgelaten over de eindtekst. Voor het klimaat is het een zwak akkoord, zo blijkt. Maar er zijn lichtpunten.
Meer klimaatgeld voor kwetsbare landen
De armste en meest kwetsbare landen krijgen meer geld om zich te wapenen tegen een klimaatcrisis die zich steeds harder laat voelen. Denk aan intense(re) hittegolven, periodes van droogte, overstromingen, krachtigere tropische stormen, de stijging van de zeespiegel enz. Met het geld kunnen bijvoorbeeld betere waarschuwingssystemen op poten worden gezet, of betere dijken worden gebouwd.
Het budget voor die klimaatadaptatie moet verdrievoudigen tegenover 2025 (al is nog niet bekend om hoeveel het dan moet gaan). De streefdatum is ook verschoven naar 2035, terwijl de armere landen graag 2030 hadden gezien. Over meer geld voor arme landen was vorig jaar al een princiepsakkoord bereikt op COP29 in Bakoe, maar nu komt er dus een concreet vervolg, met een duidelijke verschuiving naar adaptatie.
Er staat ook dat de transitie rechtvaardig moet zijn. Er is een afspraak om sociale dialoog te integreren in klimaatplannen. Het gaat dan bijvoorbeeld om een goede sociale bescherming voor werknemers die hun job dreigen te verliezen door de transitie.
... maar geen stappenplan om af te raken van fossiele brandstoffen
De voorbije week was er spanning ontstaan over een concreet stappenplan om af te stappen van steenkool, olie en gas. Die zogenoemde 'roadmap' was een absolute must voor de Europese Unie en verschillende landen uit Latijns-Amerika. Het is uiteindelijk niet in de slotverklaring geraakt. De hete aardappel is van tafel geschoven en ondergebracht in een aparte zijdelingse tekst om de situatie te ontmijnen.
EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra kon nauwelijks zijn ontgoocheling verbergen. "We hadden graag meer gewild. Er is immers meer actie nodig in de strijd tegen de klimaatverandering", zei hij. Toch ging de EU uiteindelijk akkoord met de slotverklaring. "We hebben de eindtekst toch gesteund omdat het een stap in de juiste richting is. We moeten schouder aan schouder staan met de armste landen."
Dit akkoord is niet onze droom, maar beter een akkoord dan geen akkoord
Minister van Klimaat Jean-Luc Crucke
Ook voor Belgisch minister van Klimaat Jean-Luc Crucke had het veel meer mogen zijn wat de afbouw van de uitstoot (mitigatie in het jargon) betreft. "Ik moet eerlijk zijn: ik ben ontgoocheld", vertelde hij voor de VRT-camera. "Dit akkoord is niet onze droom, maar beter een akkoord dan geen."
Europarlementslid Sara Matthieu (Groen) zei teleurgesteld te zijn. "Dit gaat onder de lat door van wat we nodig hadden. 10 jaar na het klimaatakkoord van Parijs was er duidelijker taal nodig." Matthieu zegt dat Europa meer zal moeten investeren in klimaatdiplomatie om van COP31 een groter succes te maken.
Greenpeace laat weten dat "de hoge verwachtingen voor de klimaattop totaal niet ingelost zijn", terwijl Manuel Pulgar-Vidal, de voorzitter van COP20 in Peru, het had over een "ritje op een draaimolen vol illusies".
Kiki Berkers van 11.11.11 vindt dat België intussen zelf beter kan doen. "Je kan niet enkel hier in de zalen van Belém mooie woorden verkondigen, je moet het ook thuis toepassen. België moet zijn klimaatplan dringend opkrikken, fossiele subsidies uitfaseren en bijdragen aan die fossiele uitfasering in andere landen."
Belgische delegatie reageert teleurgesteld
....en weinig of niks over ontbossing
Ook over ontbossing staat weinig in de slotverklaring. Er staat gewoon in dat de ontbossing tegen 2030 moet stoppen. Dat is ongeveer hetzelfde wat op COP26 in Glasgow werd overeengekomen, 4 jaar geleden.
Ook hier is er geen stappenplan in de slottekst opgenomen, hoewel het met de ontbossing nog steeds de verkeerde richting uitgaat. Bossen slaan heel wat koolstof op een natuurlijke manier op en blijven daarom cruciaal.
"Dat er niks concreets staat in de slottekst, is voor een COP aan het Amazonewoud een ontgoocheling voor zowel de bossen als het klimaat", vertelde Damian Fleming van het Wereldnatuurfonds daarover aan de BBC.
Eerder had de Braziliaanse president Lula wél een apart fonds aangekondigd om bossen beter te beschermen: landen die erin slagen dat te doen, zullen met geld uit dat fonds gesteund worden. Het geld moet komen van vrijwillige bijdragen.
COP-voorzitter countert met 2 aparte stappenplannen voor de toekomst
Voorzitter Corrêa do Lago kondigde wel aan dat hij 2 zogenoemde roadmaps zal uitwerken: één voor ontbossing en één voor de transitie weg van fossiele brandstoffen.
Die overgang naar een wereld met minder uitstoot moet "op een rechtvaardige, eerlijke en ordelijke manier" verlopen, zei hij.
Hoe zit het met de anderhalve graad?
In de slottekst staan verschillende verwijzingen naar de anderhalve graad opwarming. Volgens het akkoord van Parijs moet de opwarming van de planeet "ruim onder de 2 graden" blijven en liefst op anderhalve graad.
10 jaar na Parijs vermeldt de slottekst dat het doel "bevestigd wordt". Maar anderzijds wordt verschillende keren gezegd dat het doel van anderhalve graad "binnen bereik" moet worden gehouden. Daarmee wordt impliciet gezegd dat de doelstelling minstens een tijdlang zal worden overschreden.
Dat kan realistisch gezien ook niet veel anders, omdat de wereld recordhoeveelheden broeikasgassen blijft uitstoten, ook 10 jaar na Parijs. En net om die reden was meer en meer concrete actie nodig om die uitstoot af te bouwen.
