De VN-klimaatconferentie gaat de week van de waarheid in, en voor de eerste keer in 30 edities zijn de Verenigde Staten daar niet bij. Al leeft de vrees dat Trump de onderhandelingen misschien toch zal proberen te dwarsbomen, zij het dan vanuit Washington. Ondertussen kijkt China op de achtergrond toe, klaar om in het gat te duiken dat de VS laten vallen.
Het is de eerste klimaattop zonder Amerikanen: "Terwijl Trump woedeaanval krijgt, rolt rest van de wereld de mouwen op"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Amerikaanse president Trump weigert deel te nemen aan de COP omdat hij "de economische en nationale veiligheid van het land niet op het spel wil zetten voor vage klimaatdoelen".
Andere landen vrezen dat Trump de onderhandelingen alsnog zal proberen dwarsbomen vanuit Washington.
Liever geen Verenigde Staten dan een VS dat dwarsligt, klinkt het her en der.
Volgens sommige observatoren zou China wel eens deze COP in een beslissende plooi kunnen leggen.
Nee, de Verenigde Staten komen niet naar de VN-klimaatconferentie, bevestigde het Witte Huis op 31 oktober. President Trump zal "de economische en nationale veiligheid van het land niet op het spel zetten in naam van vage klimaatdoelen die andere landen vernietigen", zo klonk het.
Zo'n grote verrassing was dat nu ook weer niet. Trump laat er weinig twijfel over bestaan: hij gelooft eenvoudigweg niet dat het klimaat verandert. "De grootste oplichting ooit", zo noemde hij de klimaatcrisis in september nog.
Trump telt de dagen af tot januari. Dan zal hij de Verenigde Staten voor de 2de keer terugtrekken uit het hele COP-proces, de motor achter de VN-klimaatconferenties. Maar in afwachting daarvan stuurde hij dus ook al geen delegatie meer naar deze klimaatconferentie, die vandaag de slotweek in gaat.
Niet dat er geen Amerikanen op de COP zijn. Er zijn wel degelijk gouverneurs, parlementsleden, activisten en wetenschappers afgezakt naar de Braziliaanse stad Belém. Maar die hoeven geen enkele steun te verwachten vanuit hun moederland, ook niet van de Amerikaanse ambassade, betreurde de Democratische senator Sheldon Whitehouse in de krant The Guardian.
's Werelds 2de grootste uitstoter
Maar heeft de Amerikaanse onthouding ook reële gevolgen voor het succes van deze klimaatconferentie? Vorig jaar sloeg Trumps herverkiezing, een week voor de start van de COP in Bakoe, in als een bom. Het wierp meteen een schaduw over de onderhandelingen.
De Verenigde Staten zijn dan ook niet zomaar een machtig land. Geen enkel ander land heeft in de loop van de geschiedenis zo veel broeikasgassen uitgestoten, en die hangen vandaag nog altijd in de atmosfeer. Vandaag is de VS nog steeds 's werelds 2de grootste uitstoter, na China. De Amerikanen dragen dus een grote verantwoordelijkheid.
Ja, oud-president Obama gaf het klimaatakkoord van Parijs in 2015 een beslissend duwtje in de rug. Maar de Verenigde Staten trokken zich onder president George W. Bush terug uit het eerste wereldwijde klimaatakkoord, het Kyoto-protocol. En ook Trumps voorganger, de Democraat Joe Biden, zette in op olie en gas.
Toch is het "een keerpunt" als de VS niet naar de klimaatconferentie komt, erkende de Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra bij het persagentschap Bloomberg. "Als zo'n dominant land zegt: 'Ik laat het aan jullie over om de boel op te lossen', dan berokkent dat natuurlijk schade."
Afdreigen
De Amerikanen zijn niet alleen afwezig op deze COP. Bij aanvang leefde hier en daar de vrees dat Trump de onderhandelingen ook actief zou saboteren.
In oktober nog torpedeerde de VS een klimaatakkoord in de scheepvaart. De manier waarop heeft indruk gemaakt. In kringen van klimaatonderhandelaars valt te horen dat de Amerikanen toen diplomaten persoonlijk hebben afgedreigd.
In de Amerikaanse ambassade in Londen zou er gedreigd zijn met gevolgen voor de zakenbelangen van bepaalde landen. En familieleden van onderhandelaars zouden de VS niet meer binnen mogen. "Dat hadden ze nog nooit meegemaakt", vertelde een Europese functionaris in Politico.
Krijgen we ook zulke taferelen in Belém, wanneer het uur van de waarheid nadert? Volgens het persagentschap Reuters heeft de Europese Unie zich alvast voorbereid op verschillende scenario's, waaronder ook zo'n blokkade.
Met Trump "weet je het nooit", zei de Democratische senator Sheldon voor aanvang van de COP. "Ze kunnen zomaar op het laatste moment een vliegtuig vol klimaatontkenners en fossiele zakenlui naar Belém sturen."
Niet bindend
Al zou het ook kunnen dat Trump niet eens de moeite doet om de COP te dwarsbomen. De Verenigde Staten zijn heel het jaar weggebleven van de voorbereidende onderhandelingen, merkte ook de Belgische hoofdonderhandelaar Peter Wittoeck op, vlak voor hij naar Brazilië vertrok.
De COP is ook een ander beestje dan de scheepvaartonderhandelingen in Londen. Daar "was er volgens mij een heel directe link met de Amerikaanse economische belangen", meent Wittoeck.
"Een koolstoftaks in de scheepvaart zou Amerikaanse bedrijven financieel geraakt hebben. Dat is op de COP veel minder het geval. Een COP zit minder dicht op de realiteit, helaas misschien."
Peuter met woede-uitbarstingen
Intussen proberen alvast de Brazilianen, het gastland van de COP, de rug te rechten. "I think we're fine as we are", stelde de Braziliaanse hoofdonderhandelaar droogjes. Het lukt wel zonder Trump. "Zonder de VS bestaat de kans nog dat de wereld samenkomt in Belém", schreef iemand anders.
Dat sentiment leeft wel breder. Liever géén VS dan een VS die moeilijk komt doen.
"Volgens mij gaat het grote merendeel van de landen geen rekening houden met de afwezigheid van de regering-Trump", zegt Todd Stern, een voormalige Amerikaanse hoofdonderhandelaar, in The Guardian. "Die landen weten dat de klimaatverandering een feit is. Je moet maar uit het raam kijken om te zien dat het erger wordt."
In Brussel, tijdens een briefing die de Belgische COP-delegatie had georganiseerd, werd Trump zelfs vergeleken met een peuter. Hoogleraar internationale onderhandelingen Hayley Walker (IESEG), voor alle duidelijkheid zelf geen onderhandelaar, voedt er momenteel eentje op.
"De grootste uitdaging, dat zijn de woedeaanvallen", zo vertelde ze over haar zoontje. "Als hij over de rooie gaat omdat zijn ijsje te koud is, dan ga ik daar niet op in. Ik begin geen logische discussie over ijs. Ik begin gewoon over iets anders."
"Zo gaat het ook met Trump. Terwijl hij uitbarst, rolt de rest van de wereld de mouwen op om discreet aan het werk te gaan."
Springt China in het gat?
Sommige Amerikanen kijken met lede ogen toe hoe de VS hun plaatsje aan de tafel afstaan zoals de Californische gouverneur Gavin Newsom, een Democraat. Hij reisde wel af naar de COP en beschreef Trumps beslissing om de VS uit het Parijsakkoord terug te trekken als "doubling down on stupid" - dezelfde fout herhalen.
Newsom, die in Belém al campagne leek te voeren voor zijn presidentskandidatuur, ziet de energietransitie als een economische kans. Eentje waarin de Amerikanen een gat laten vallen. "Als Amerika niet oplet, is het de sigaar. De Chinezen nemen een voorsprong in de toeleveringsketens en op de markt."
Misschien wordt het wel China dat op deze COP het beslissende duwtje geeft. Het nieuwe klimaatplan dat de Chinezen in september presenteerden, ontgoochelde sommige observatoren weliswaar. Maar hoogleraar Hayley Walker zag hoe China zich al warm leek te lopen voor leiderschap tijdens de VN-onderhandelingen over een wereldwijd plastiekverdrag.
"China werkte daar echt mee. Het stelde zich veel minder hard op dan je misschien zou denken. Nu de Verenigde Staten het laten hangen, zijn ze helemaal klaar om het wereldleiderschap op te nemen. Ik zou zeggen: hou China maar in de gaten op de COP."
