Smartphones, laptops, tablets, smartwatches… Schermen maken een groot deel uit van ons leven. Maar tegelijk kunnen ze het evenwicht tussen ons online en offline leven verstoren. In de EDUbox Digitale balans ontdekken jongeren wat er gebeurt wanneer hun schermgebruik uit evenwicht raakt en hoe ze die balans opnieuw kunnen herstellen.
Onze digitale balans kan op verschillende manieren verstoord raken. Die verstoringen hebben niet alleen invloed op onze tijd, maar ook op onze concentratie, onze relaties en ons welbevinden. Wie of wat brengt ons uit balans? En hoe krijgen we zelf meer grip op ons schermgebruik?
De EDUbox Digitale balans: De impact van schermen op jouw welbevinden helpt jongeren de controle over hun digitale tijd terug te nemen. Het is een digitaal lespakket voor leerlingen van het secundair onderwijs, met video’s, opdrachten, nieuwe inzichten en een interactieve zelftest. Jongeren leren hun eigen schermgebruik beter begrijpen, ontdekken welke impact schermen kunnen hebben op hun welbevinden en maken een actieplan om hun huidige digitale balans te verbeteren.
Hoe is de EDUbox Digitale balans opgebouwd?
De EDUbox Digitale balans bestaat uit vijf delen, die leerlingen in twee lesuren kunnen doorlopen.
Deel 1: Achter de schermen
In het eerste deel maken leerlingen kennis met de begrippen schermtijd en digitale balans. Ze brengen hun eigen schermgebruik in kaart en ontdekken dat schermtijd niet per definitie negatief hoeft te zijn. Ze leren dat hun digitale balans verstoord kan raken door zes ervaringen: tijdverlies, afleiding, altijd 'aan’ staan, schermmoeheid, jezelf vergelijken met anderen, en negatieve online reacties. Vervolgens gaan ze dieper in op elk van deze verstoringen. In een video duidt professor Mariek Vanden Abeele (UGent) het onderscheid tussen afhankelijkheid en verslaving bij het gebruik van sociale media en games.
Deel 2: Verstoringen begrijpen
In het tweede deel onderzoeken jongeren drie oorzaken van deze verstoringen:
Technologie: Apps en platforms zijn ontworpen om onze aandacht vast te houden, bijvoorbeeld via meldingen en eindeloze feeds.
Je eigen gedrag: Ook onze eigen gewoontes, zoals de smartphone meenemen naar bed, kunnen de balans verstoren.
Je omgeving: Vrienden, school en samenleving verwachten dat we altijd bereikbaar zijn, waardoor helemaal offline gaan bijna onmogelijk is.
In enkele video’s geeft dr. Marijn Martens (UGent) meer toelichting bij deze drie oorzaken. Daarnaast leren jongeren met welke ingrepen ze die oorzaken kunnen uitschakelen en hun balans kunnen herstellen.
Deel 3: Aan de slag
In deel drie maken de leerlingen een zelftest en stellen ze op basis daarvan een persoonlijk actieplan op. Zo bepalen ze zelf hoe ze de controle over hun smartphonegebruik kunnen terugnemen. Daarna volgt een klasgesprek om ervaringen te delen en samen te reflecteren op hun digitale gewoontes.
Deel 4: Meer dan een actieplan
In het vierde deel ontdekken jongeren manieren om hun acties breder te verspreiden en meer impact te maken. Ze leren hoe ze hun omgeving kunnen betrekken, actie kunnen voeren tegen grote techbedrijven en kritisch kunnen nadenken over hoe de samenleving met digitale apparaten omgaat. Zo zetten ze hun bewustwording om in concrete verandering.
Deel 5: Meer weten
Tot slot bundelen we een reeks verdiepende links, zorgvuldig geselecteerd voor jongeren die meer willen weten over het thema.
Laat je inspireren door enkele fiches uit de EDUbox:
Slide 13
Slide 15
Slide 17
Slide 29
Slide 37
Slide 39
Slide 55
Slide 60
Slide 65
Aan de slag met de EDUbox Digitale balans
De EDUbox Digitale balans is gratis beschikbaar in de catalogus als:
downloadbare pdf (voor zelfstandig groepswerk in de klas)
interactieve website (voor zelfstandig groepswerk in de klas)
Deze EDUbox is voorzien van een handleiding voor leerkrachten boordevol extra informatie, praktische tips, een oplijsting van de onderwijsdoelen en suggesties voor differentiatie.
Met de steun van sterke partners
De EDUbox Digitale balans is het resultaat van een samenwerking van VRT met Fonds Wetenschappelijk Onderzoek , imec , MICT , Universiteit Gent , Mediawijs , ERC , Universiteit Antwerpen , MIOS , Vlaanderen en Betternet . Dankzij hun expertise biedt dit lesmateriaal jongeren een stevige basis om meer grip te krijgen op hun digitale balans. De box kwam tot stand met de steun van de Europese Unie . De interactieve tool werd ontwikkeld door Tree company .
Meer lesmateriaal over onze digitale samenleving
We leven in een digitale samenleving waarin technologie en schermen diep verweven zijn met ons dagelijks leven. Die digitale realiteit vormt het vertrekpunt voor twee lespakketten: EDUbox Sociale media en de EDUbox Digitale balans .
De EDUbox Sociale media focust op de impact van de grote technologiebedrijven op de samenleving, terwijl de EDUbox Digitale balans ingaat op de impact van schermgebruik en technologie op ons persoonlijk leven. Samen vormen ze een tweeluik dat jongeren inzicht geeft in de kansen én uitdagingen van onze digitale wereld.
Blijf op de hoogte
Een overzicht van alle bestaande EDUboxen vind je in onze catalogus . Op deze plek kan je alle EDUboxen gratis downloaden of meteen gebruiken.
Zit je met vragen en wil je meer informatie? Mail ons op edubox@vrtnws.be.
Benieuwd wat EDUbox in de toekomst brengt? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief NWS voor het Onderwijs en volg 'VRT voor leerkrachten' op Instagram en Facebook .
