Het waterkanon schiet met scherp in politiek Antwerpen

Al van voor de zomervakantie, met de rel over de Israëlische vlag aan de Antwerpse stadhuisgevel, was het duidelijk: het conflict in Gaza weegt zwaar op de Antwerpse politiek en de samenhang binnen de bestuursmeerderheid. N-VA en Vooruit konden alleen maar hopen dat een bestand in Gaza ook de spanningen in Antwerpen zou doen de-escaleren.

Dat bestand is er intussen en het wordt min of meer gerespecteerd. De gijzelaars zijn vrijgelaten en de hulpverlening aan de noodlijdende bevolking is deels hervat. En ook in eigen land kwam er een forser standpunt naar Israël toe, met onder meer een strenger toezicht op de uitvoer van goederen die een mogelijk militaire toepassing zouden kunnen hebben.

Maar die ontwikkeling heeft het conflict in Gaza niet kunnen evacuëren van het Schoon Verdiep en de onmiddellijke omgeving. Maandagavond voerde de Antwerpse Coalitie voor Palestina al voor de 20e (!) keer actie aan het Antwerpse stadhuis.

De coalitie bundelt vooral middenveldorganisaties en enkele verenigingen met christelijke inspiratie en de vredesgedachte in hun DNA, zoals Pax Christi en Broederlijk Delen. Hun eis is al 20 weken dezelfde: de coalitie wil dat Antwerpen en zijn haven alle banden met Israël doorknipt.

De actie vindt niet toevallig plaats op een maandagavond. Want elke laatste maandag van de maand komt de Antwerpse gemeenteraad samen. En dan maken de betogers wat meer kabaal zodat ze ook hoorbaar zijn in de raadszaal. De manifestanten hadden hun vaste stek naast het stadhuis, waar ook andere protestacties plaatsvinden.

Maar de aandacht voor de maandagacties begon na de zomer wat te tanen. Daarom werd er extra gemobiliseerd en werd er ook al eens op de Grote Markt verzameld wat dus nooit wordt toegelaten.

Tegelijk voerde het Vlaams Belang in commissie en raad de druk op en eiste dat burgemeester Els van Doesburg (N-VA) zou ingrijpen. Ook binnen haar eigen partij is er een grote sympathie voor de joodse gemeenschap in de stad en er is dus ook minder begrip voor de eisen van de betogers.

De spanning neemt dan snel toe. Elke week staat er meer politie rond de betogers, al snel ook met helmen, schilden en lange wapenstokken. Ze werden verbannen naar het Steenplein waar ze natuurlijk helemaal in de vergeetput dreigden te belanden. Dat pikten ze niet, ze keerden terug naar hun oude stek naast het stadhuis. Wat dus niet mocht en toen kwam het waterkanon in actie en de rest is geschiedenis.

Anno 2025 wordt alles gefilmd én gedeeld én van commentaar voorzien. Voordat het water is opgedroogd, wordt de perceptie al gecreëerd. En wat is die? Dat het waterkanon wordt ingezet tegen zo'n 150 betogers, onder wie ook aardig wat pensioengerechtigden. Dat er geduwd en gedreigd wordt, ook tegen militanten van vredesorganisaties.

En ja, natuurlijk halen die beelden niet alleen de sociale maar ook de reguliere media en worden ze de opener van het tv-journaal. Daarna volgen ook de reacties en opvallend weinig applaus. En dan staat de burgemeester plots wat alleen in het oog van de storm.

Ze koos ervoor om zich publiek te verdedigen in een duidingsmagazine. In Terzake haalde ze 2 argumenten aan. De dialoog met de actievoerders was moeilijk, zoniet onmogelijk en alle bemiddelingspogingen bleken vruchteloos.

Het andere argument is dat van het veiligheidsrisico. Horecabezoekers met gezondheidsproblemen zouden in de problemen kunnen komen als de hulpverleners tijd zouden verliezen door de betoging. Tja, wie al eens op een maandagavond in november over de Suikerrui wandelt, zal vaststellen dat de weinige horeca die geopend is, geen stormloop aan klanten moet trotseren. Bovendien lijkt het eerder onwaarschijnlijk dat vredesactivisten een ziekenwagen zouden tegenhouden.

Els van Doesburg weet wellicht zelf maar al te goed dat dit geen topmoment was in haar nog prille loopbaan als burgemeester. Temeer omdat ze nog maar in augustus had gezegd dat een dergelijk scenario niet voor herhaling vatbaar was, toen het harde politieoptreden tijdens de bomenkap ook al uitgegroeid was tot een groot item in de media. Nu moet de Raad van State zich nog uitspreken over het recht om te betogen. En ook hier zou de burgemeester wel eens ongelijk kunnen krijgen.

Natuurlijk was de oppositie er als de kippen bij om de burgemeester te herinneren aan haar woorden van toen. Tot wellicht zijn eigen verbazing kreeg Bogdan Van den Berghe (Groen) alle microfoons onder de neus.

De grootste oppositiepartij, PVDA, doet er alles aan om zich niet te identificeren met de Antwerpse coalitie en was daarom misschien wat later maar zeker niet minder scherp in haar reactie. Peter Mertens: “Dit was onnodig en buitensporig geweld tegen mensen die hun democratisch recht op protest uitoefenden.”

Ook CD&V schaarde zich achter het protest. "Dit zijn erg zware middelen om in te zetten tegen vreedzame betogers", vond Pieter De Cock. 

Maar net zoals met de vlag in juni, de bomenkap in augustus en de luchthaven in oktober, is er maar 1 partij die echt gewrongen zit in deze zaak en dat is Vooruit.

Vooruit wil nu dringend overleg met de burgemeester want 'dit scenario is niet voor herhaling vatbaar.' Maar geen van de kopstukken wou iets kwijt voor camera of microfoon. Dus wil de partij de spanning niet opdrijven maar mist op die manier wel een kans op profilering.

En dat gebeurt allemaal in het eerste jaar van de zes jaren waarin deze coalitie samen moet besturen. Het wordt voor de kopstukken van Vooruit nu al bang achterom kijken of de ingekrompen achterban nog wel mee is. Kritische stemmen laten zich nog niet horen maar of dat zo zal blijven is nog maar de vraag. Er zijn altijd wel vroegere zwaargewichten die 'hun gedacht wel eens willen zeggen'.

Ook in het dossier van het M HKA, het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen, zit de partij moeilijk. Dat het nieuwe gebouw er niet komt, kan je nog verkopen als een daad van goed bestuur in besparingstijden. En ook als een steek aan de N-VA die graag de credits wou opstrijken van een nieuwe landmark in de stad.

Maar dat ook de museumfunctie en de collectie zou verdwijnen heeft een sneeuwbal van emoties en reacties in beweging gezet. En die pijlen zijn gericht op het beleid van de minister van Cultuur. Caroline Gennez (Vooruit) zal toch meer dan één helpende hand moeten uitsteken om haar partijgenote Lien Van de Kelder in Antwerpen niet alleen achter te laten.

En dan moet het boek van Jinnih Beels over haar politieke leven in Antwerpen nog komen. Dat is voor over 2 weken.