Een aantal Europese landen vraagt om de start van de nieuwe zogenoemde 'koolstoftaks' - officieel ETS2 - met minstens drie jaar uit te stellen. Die regeling zou ervoor zorgen dat verwarmen met gas en rijden op benzine of diesel geleidelijk duurder wordt, om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. De Europese Commissie wil van geen uitstel weten, maar denkt wel aan extra tegemoetkomingen om de hogere kosten op te vangen.
Hoeveel duurder worden autorijden en verwarmen met gas? Europa stelt nieuwe 'koolstoftaks' liever niet uit
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Enkele Europese landen willen een uitstel van de zogenaamde 'koolstoftaks' met 3 jaar, naar 2030
Een koolstofprijs onder het systeem van ETS2 zou het duurder maken als je je huis verwarmt of als je rijdt met fossiele brandstoffen
De Europese Commissie stelt liever niet uit maar wil wel tegemoet komen om mechanismen in te bouwen zodat de prijsstijging binnen de perken blijft
Intussen komt het Europese klimaatbeleid steeds meer onder druk te staan
ETS2, wat is dat ook alweer?
ETS2 werd in 2023 al goedgekeurd, en moet in principe in 2027 ingaan als nieuw onderdeel van het klimaatbeleid. Het is een uitbreiding van ETS1, de Europese koolstofmarkt die eerder werd ingesteld.
Dat zogenoemde emissiehandelsysteem (zie onder) was vooral bedoeld voor de energie-intensieve industrie - denk aan cement of staal - en de energiesector. Ook de commerciële luchtvaart ging voor een deel mee in het bad. En sinds begin vorig jaar doet ook de scheepvaart mee.
ETS2 trekt het systeem door naar transport en woningen. Het richt zich op de uitstoot door het gebruik van benzine, diesel, stookolie of aardgas. Zo zouden niet enkel meer de bedrijven of energiecentrales, maar ook de consumenten zelf een rechtstreekse impact voelen, bijvoorbeeld wanneer ze hun auto voltanken of hun factuur krijgen voor de verwarming.
Onder meer met de opbrengst van ETS2 wordt een Sociaal Klimaatfonds gespijsd, waarbij lidstaten geld krijgen om de overgang sociaal correct te houden en bij te sturen waar nodig.
Verhandelen van emissierechten? De vervuiler betaalt
Het principe is eenvoudig: de uitstoot door fossiele brandstoffen wordt geregeld via emissierechten in een handelssysteem (in het Engels Emission Trade System (ETS) of emissiehandelsysteem). Het werkt volgens het principe van 'de vervuiler betaalt', want het aantal emissierechten wordt stelselmatig beperkt, zodat ze duurder worden.
Hoe meer een bedrijf uitstoot, hoe meer rechten het zal moeten kopen en hoe duurder uitstoot wordt. De achterliggende bedoeling is om alles langzaam te vergroenen en Europa zo op weg te zetten richting klimaatneutraliteit rond 2050, nu de klimaatcrisis steeds meer impact heeft.
Hoeveel duurder wordt het leven met ETS2, als je niet kan omschakelen?
Volgens Bloomberg zou de prijs voor de uitstoot van een ton CO2 in 2029 naar zowat 150 dollar kunnen klimmen. Dat is 80 procent meer dan de prijs die bedrijven en energiecentrales momenteel betalen.
Volgens een impactstudie van het Federaal Planbureau eerder dit jaar zou aardgas 16 procent duurder worden, stookolie 21 procent en benzine en diesel ongeveer 10 procent. Het kan gezinnen die fossiele brandstoffen blijven gebruiken, 250 tot 400 euro extra per jaar kosten. Huishoudens met een laag inkomen, alleenstaanden en eenoudergezinnen zouden de impact het hardst voelen.
Een studie van het Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek VITO kwam uit op een mogelijke meerkost tot 650 euro voor wie niet overschakelt of kan overschakelen. VITO riep daarom de overheid op tot bijkomend beleid voor beter geïsoleerde huizen, en om het mensen aantrekkelijker te maken om zonnepanelen en/of een elektrische warmtepomp te plaatsen.
Wie vraagt uitstel en waarom?
Cyprus, Hongarije, Slovakije en Polen hebben intussen een brief opgesteld. Ze vragen Von der Leyen om ETS2 met minstens 3 jaar uit te stellen tot 2030. Het is nog onduidelijk of (en hoeveel) andere landen op die kar zouden springen.
In de brief zeggen ze erg bezorgd te zijn over de mogelijke prijsimpact van ETS2. Volgens hen betekent uitstel geen verzwakking van de ambitie, maar levert het meer tijd op om bijvoorbeeld sociale klimaatplannen uit te rollen.
Eerder dit jaar had een ruimere groep landen, met onder meer ook België, Duitsland en Spanje, om extra maatregelen gevraagd om geen al te onvoorspelbare prijzen te hebben. Een uitstel hoefde voor hen echter niet.
Hoe kan de EU de gemoederen sussen?
Op de bijeenkomst van milieuministers vandaag zal de EU-commissaris voor Klimaat Wopke Hoekstra een antwoord formuleren op de bezorgdheden.
De Commissie is niet gewonnen voor uitstel. Ze vindt dat het in ieders belang is om op een ordentelijke manier te starten met ETS2, en dus aan de timing vast te houden. Ze denkt wel aan bepaalde tegemoetkomingen. "Het gaat dan om enkele technische ingrepen om een plafond te zetten op de stijging van de prijs van emissierechten", zegt Europakenner Rob Heirbaut. Dat moet landen meer zekerheid geven dat er geen al te hoge prijsstijgingen komen.
Tegelijk wordt bekeken of lidstaten al een voorschot kunnen krijgen op de opbrengst van ETS2, net om de lage inkomens en de middenklasse beter te beschermen tegen hogere facturen voor verwarming of transport.
Iedere EU-lidstaat krijgt een deeltje van de koek uit dat Sociaal Klimaatfonds. Voor België zou het om 1,66 miljard euro gaan. Het leeuwendeel, ruim 43 procent, moet naar Vlaanderen vloeien.
Staat het Europese klimaatbeleid onder druk?
Het verzet tegen ETS2 is niet nieuw, maar komt opnieuw naar boven aan de vooravond van een Europese top later deze week. Die gaat onder meer over concurrentievermogen (en hoe dat te rijmen is met het klimaatbeleid), en komt op een moment dat de Europese Unie steeds meer verdeeld raakt over een sterk klimaatbeleid.
Enkele weken geleden werd geen overeenstemming gevonden over de 90 procent uitstootvermindering tegen 2040, die de Commissie eerder voorstelde. Te veel landen aarzelen nog of zijn tegen.
De discussie daarover werd naar de Europese top van deze week getild. Het gevolg was wel dat de EU geen precieze Europese klimaatdoelstelling voor 2035 kan voorleggen op de klimaatconferentie in Brazilië (COP30). Die gaat over 3 weken van start.
Europa moet in Belém in principe een internationale voortrekkersrol voor klimaatbeleid gaan spelen nu de VS heeft afgehaakt onder president Trump. Die positie lijkt nu al verzwakt, wat er ook wordt beslist later deze week. De ontwikkelingslanden, de grootste slachtoffers van de klimaatcrisis, moeten ontgoocheld toekijken.
Met ook nog andere discussies in de achtergrond (zoals een mogelijk uitstel van het verbod op de verkoop van auto's op fossiele brandstoffen in 2035), komt het klimaatbeleid van de EU onder steeds grotere druk. Volgens de Europese groenen is deze week zelfs een "make or break"-moment voor het Europese klimaatbeleid.
