Onderzoeksrechter die moest onderduiken slaat alarm in open brief: "Dat we evolueren naar een narcostaat is niet overdreven"

De anonieme open brief is verschenen op de website van de Belgische hoven en rechtbanken  en is gericht aan de commissie Justitie. De auteur zegt dat ze vanuit de praktijk een beeld wil schetsen van de uitdagingen waarvoor we staan en concrete suggesties wil formuleren. 

Dat beeld is verontrustend. "Uitgebreide maffieuze structuren hebben zich verankerd, worden een parallelle macht die niet alleen de politie uitdaagt, maar ook het gerecht", schrijft ze. "De gevolgen zijn ernstig: evolueren we naar een narcostaat? No way, denkt u? Overdreven? Volgens onze drugscommissaris is deze evolutie ingezet. Mijn collega’s en ik delen dat aanvoelen."

Vervolgens schrijft de onderzoeksrechter dat een narcostaat wordt getypeerd door een illegale economie, corruptie en geweld. Voor die 3 zaken haalt ze voorbeelden aan die we in ons land hebben zien gebeuren de laatste jaren.

Die voorbeelden vult ze verder aan in De Ochtend, waar ze anoniem getuigt. "Miljarden die circuleren vinden via witwascircuits hun weg naar de reguliere economie. Soms zie je die witwascircuits in het straatbeeld, maar vaak zijn die ook verweven met bijvoorbeeld de vastgoedsector en de horeca en zijn die moeilijk te ontmantelen", zegt ze over de illegale economie. 

Corruptie ziet de onderzoeksrechter in welke mensen ze moet laten arresteren. "Sleutelfiguren binnen de haven, medewerkers van de douane en politie en zelfs medewerkers van justitie. We zien corruptie op vele niveaus."

Ook geweld is er aanwezig op 2 niveaus volgens haar.  "Geweld onderling in de vorm van represailles, denk aan moord en foltering. Maar er is ook geweld op straat waardoor ook onschuldige burgers soms slachtoffer worden." 

De briefschrijfster zegt dat ze zelf 4 maanden heeft doorgebracht in een safehouse. "In die omstandigheden is er geen overheid die ons contacteert, die actief een aanbod doet ter ondersteuning, er is geen compensatie, geen opvang voor familie en collega’s, geen verzekering voor alle schade. En daarna pik je de draad terug op als voorheen. 'It just comes with the job', lijkt mijn overheid te zeggen."

Ze ijvert voor op zijn minst een centraal aanspreekpunt voor alle bedreigde medewerkers van justitie. "Je moet in zo'n situatie zelf op zoek gaan naar wie je kan helpen en dan nog moet je verdedigen waarom je recht hebt op die hulp of bijstand." 

Een tekenend voorbeeld, is wanneer ze een alarmsysteem laat installeren bij haar thuis na haar tijd in het safehouse. "Ik heb daar echt voor moeten ijveren om die kosten bij justitie te kunnen leggen. Dat zouden ze budgettair toch eens moeten herbekijken."

Een rechterlijke macht die gebrekkig begint te functioneren, is een gevaarlijke aantasting van de democratie, luidt het. "Het wordt nu al moeilijker om rechters te vinden die in dergelijke zaken willen vonnissen. Er wordt vaak op de man in plaats van op de bal gespeeld, bijvoorbeeld soms via wrakingsverzoeken. Collega’s laten zich vervangen voor zaken waarin de dreiging duidelijk aanwezig is."

"Hoelang gaat het duren vooraleer een collega zich voor zijn eigen veiligheid genoodzaakt ziet een procedurefout uit de hoed te toveren om zijn handtekening niet onder een veroordeling te moeten zetten?"

Ze wil wel benadrukken dat zij en haar collega's geëngageerd zijn en blijven. "Maar een bange rechter kan geen goede rechter zijn. Een bange rechter kan de burger niet beschermen als die rechter moet vrezen voor zijn eigen veiligheid. Dan gaat hij terughoudend zijn in onderzoeken en vonnissen en dat kan niet." 

De onderzoeksrechter haalt 5 punten aan die op korte termijn gerealiseerd kunnen worden: wetgeving die toelaat om anoniem te werken, een vast aanspreekpunt voor bedreigde magistraten, een verzekering voor alle fysieke en materiële schade, het afschermen van privéadressen en een kordate aanpak van communicatie vanuit de gevangenis. 

"Alle inspanningen van politie en justitie ten spijt, we slagen er niet meer in de burgers en onszelf te beschermen." 

"Dit is geen klaagzang, wij vragen evenmin applaus of lof. Wij vragen een overheid die verantwoordelijkheid neemt voor de bescherming van haar eigen fundamenten", besluit de onderzoeksrechter. "De vraag is niet of de rechtsstaat bedreigd wordt. Dat is hij al. De vraag is hoe onze staat zich gaat verdedigen."

Annelies Verlinden, de minister van Justitie van ons land, begrijpt de grote zorgen van de onderzoeksrechter en zegt dat ze al actie heeft ondernomen en nog acties op de planning heeft staan om het veiligheidsniveau op te krikken voor de werknemers van justitie. 

"De rechtspraak in ons land is openbaar, maar we werken eraan om rijksregister, handtekening en naam te doen verdwijnen. Een aanpassing in de digitaliseringsoperatie van justitie, wordt uitgewerkt. Ook voor het gevangenispersoneel", zegt ze in De Ochtend. 

Ook wil ze werken aan de beveiliging van de gerechtsgebouwen. "De beveiliging bij de inkom is niet altijd overal verzekerd. We vragen daarom aan de politie om meer aanwezig te zijn in de gebouwen en we hebben al aangekondigd dat er een verdubbeling moet komen van het aantal scanstraten." 

In het algemeen laat Verlinden ook analyses maken van de veiligheidsrisico's en de bedreigingen waar magistraten mee te maken krijgen. "Dat is onaanvaardbaar. De mensen moeten hun werk kunnen blijven doen, maar enkel in veilige omstandigheden. We moeten daar een tandje bijsteken."