Btw-verhoging ligt nog altijd op tafel bij begrotingsgesprekken: doen of toch maar beter uitkijken?

De belasting op toegevoegde waarde, kortweg btw, is een heffing van de overheid op de verkoop van producten en diensten. Je betaalt btw op wat je in de supermarkt koopt, maar ook als je je dak laat repareren of je haar laat knippen bij de kapper. Noem het een soort consumptiebelasting voor de klant.

Wie btw hoort, denkt daar misschien nog automatisch '21 procent' bij. Maar dat klopt niet helemaal. Op heel wat categorieën producten en diensten geldt een verlaagde btw van 12, 6 of uitzonderlijk zelfs 0 procent.

Zo betaal je maar 12 procent btw op sociale woningen, maar ook op margarine of pesticides. 6 procent btw geldt onder meer op hotels en campings, woningrenovaties, geneesmiddelen, drinkwater, fruit en groenten en kunstvoorwerpen. Op kranten en weekbladen betaal je zelfs geen btw.

Om het gapende gat in de begroting te dichten, kijkt de regering naar besparingen, maar ook voor een (kleiner) stuk naar extra inkomsten. Het idee is om een 'harmonisering' te doen van de verlaagde btw van 6 en 12 procent naar een tarief van 9 procent. Dat zou op het einde van de rit voor een gemiddelde btw-verhoging zorgen en dus voor extra belastinginkomsten.

Het idee is op zich niet nieuw. Johan Van Overtveldt, N-VA-minister in de regering-Michel, heeft het 10 jaar geleden al eens overwogen, huidig minister van Begroting Vincent Van Peteghem (CD&V) nam het idee vorige legislatuur ook al op in zijn eigen 'blauwdruk' voor een grootschalige fiscale hervorming en het werd ook al vermeld in de fameuze 'supernota' van Bart De Wever tijdens de regeringsformatie.

Dat hangt volledig af van hoe consequent je die btw-tarieven gelijktrekt. Ter illustratie: in 2024 haalde de federale overheid in totaal net geen 40 miljard euro uit de btw. "Mocht je echt álles aan het standaardtarief van 21 procent belasten, zouden die inkomsten verdubbelen", weet Bart Van Craeynest, hoofdeconoom van werkgeversorganisatie Voka.

Premier De Wever zou voor een harmonisering van de lagere btw-tarieven, met wellicht nog een hoop uitzonderingen, rekenen op een bedrag tussen de 1,5 en de 3 miljard euro. Van Craeynest denkt op zijn beurt dat 1 miljard euro "haalbaar" moet zijn. 

Van Craeynest sleept wat met de voeten. "Ik vind dat het gros van het geld gezocht moet worden bij besparingen. Maar er valt iets voor te zeggen als je echt vindt dat er meer inkomsten nodig zijn. Arbeid en kapitaal zijn al zwaar belast in ons land, terwijl dat voor consumptie eerder gemiddeld is."

"Ik denk dat deze regering, als ze de begroting wil saneren, geen dogma's mag hebben en naar alle opties moet durven kijken, ook naar de btw dus", reageert professor macro-economie Selien De Schryder (UGent). "Het kan bijvoorbeeld passen in het verhaal om de belastingen te verlagen op arbeid en te verschuiven naar consumptie."

Het verklaart waarom binnen de regering stemmen opgaan om tegelijk met een btw-verhoging ook de aangekondigde verlaging in de personenbelasting te vervroegen. Onder meer CD&V en MR vragen dat. Normaal gezien stond het zwaartepunt van die hervorming gepland voor 2029.

André Decoster, professor economie aan de KU Leuven, vindt die manier van werken maar bedenkelijk. "Als je met een btw-verhoging de belastingdruk op arbeid wilt verlagen, had je beter een fatsoenlijke, doordachte fiscale hervorming gedaan, in plaats van dit soort bricolage. Dus dat argument zou gewoon een rookgordijn zijn voor het feit dat je gewoon de inkomsten van de overheid wilt verhogen."

Op zich is een btw-harmonisering voor dat laatste geen slecht middel, zegt hij. "Al die verschillende btw-tarieven, of ze nu ontstaan zijn uit lobbying of uit een herverdelingsargument, zijn zeer inefficiënt en hebben een gigantische administratieve kostprijs. Dat gelijktrekken, zou veel opleveren." 

De Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB), waarin vakbonden en werkgevers zetelen, waarschuwt daarvoor. "Een winkelkar met voeding zal in plaats van 106 euro na een hervorming 109 euro kosten voor dezelfde kar", klinkt het daar. Voor iemand met een lager inkomen is zo'n prijsverhoging natuurlijk een grotere horde om te nemen.

Decoster spreekt dat zeker niet tegen, maar wil dat argument wel nuanceren. "Je zou tegelijk ook kunnen zeggen dat íédereen btw betaalt, dus ook pakweg mensen met een managementvennootschap of meer vermogende mensen. Dat is toch minder het geval met de personenbelasting."

Dat gezegd zijnde, benadrukt hij dat de meeste economen de btw sowieso "niet het beste herverdelingsinstrument" vinden. "Daar zijn andere middelen voor." Bovendien is het ook nog niet duidelijk of je een hogere of lagere btw überhaupt in de prijs zou voelen. "Franse studies hebben al ernstige vraagtekens geplaatst bij de impact van zo'n maatregel voor de eindklant. Dus dat effect zou je hier ook eerst grondig moeten bestuderen."

Ook daar is de CRB bezorgd over. Bart Van Craeynest van Voka verwijst in die context naar de sector van de bouw. "Die heeft het al moeilijk genoeg. Een btw-verhoging van 6 naar 9 procent voor renovaties zou extra pijnlijk zijn."

Zo mogelijk nog bezorgder is hij over de automatische indexering van de lonen, die je (in theorie) zou versnellen als bepaalde consumptieproducten duurder worden. "Dan komt de factuur van de btw-verhoging grotendeels op de schouders van de bedrijven terecht. En onze concurrentiepositie staat al onder druk."

Hij vermoedt dat premier De Wever precies daarom het idee van een indexsprong heeft gelanceerd. "Doen we dat niet, dan schieten we onszelf gewoon in de voet", waarschuwt Van Craeynest. "Wat je wint met een btw-verhoging verlies je dan aan economische groei en dus aan toekomstige belastinginkomsten." 

Decoster haalt zelf zijn schouders op: "Voka wil gewoon lagere reële lonen. Ik dacht nochtans dat dit een oefening was om het begrotingstekort kleiner te maken? Daarover moet de regering duidelijk zijn."

Of zo'n indexsprong er komt, is op dit moment zeer onzeker: veel appetijt is er alvast niet voor bij de andere regeringspartijen. Maar helemaal van tafel is het idee nog niet, horen we.