Waarom het lijkt alsof de regering-De Wever het protest van de vakbonden gewoon naast zich neerlegt

"Ik zou niet zeggen dat ze helemaal niet meer naar elkaar luisteren. De banden zijn er nog. Maar in het verleden hadden vakbonden en politieke partijen elkaar wat meer nodig dan vandaag", zegt Nicolas Bouteca, professor politicologie aan de UGent, in onze nieuwspodcast 'Het Kwartier'. "Dat betekende ook dat partijen wat meer openstonden voor kritiek vanuit de vakbondswereld."

"Vroeger hadden partijen bij die vakbonden een vast arsenaal aan kiezers. Zij wisten: de mensen die lid zijn van het ABVV stemmen bijvoorbeeld ook voor Vooruit (of een van de voorgangers van die partij, red.)." 

Vandaag is dat wat twijfelachtiger. "Kiezers zijn 'volatieler' geworden, zoals dat heet. Ze twijfelen meer tussen partijen en zijn echt consumenten geworden. Een lid van ABVV zal niet alleen meer voor Vooruit stemmen, maar misschien ook eens voor PVDA, Groen of misschien zelfs Vlaams Belang."

"Dat betekent dat partijen ook wat minder luisteren naar die vakbonden omdat ze er ook wat minder op kunnen rekenen."

Bouteca denkt van wel. "Denk aan het ACV, dat vandaag minder rekening houdt met de partij CD&V, die toch tot dezelfde (katholieke, red.) zuil behoorde. ACV staakt dus ook tegen regeringen waarin de CD&V zit. Hetzelfde geldt voor ABVV: ook de socialistische vakbond staakt en betoogt tegen regeringen waar hun bevoorrechte partij deel van uitmaakt."

Vroeger was dat wel anders. "In de jaren 60 werd bijvoorbeeld de Eenheidswet (met grote sociaal-economische, fiscale en bestuurlijke ingrepen, red.) gestemd. Het ACV zei toen: 'Wij staken niet tegen de regering, omdat wij tot de zuil behoren van de partij die de premier levert.'"

"Die onderhandelingen van de jaren 80 - CVP-premier Wilfried Martens deed dat in het Ardense dorpje Poupehan - vonden plaats binnen de katholieke zuil", weet Bouteca. "Dat 'middenveld' werd toen nog erg geapprecieerd door de traditionele partijen."

"Vandaag zijn die traditionele partijen - de socialisten, liberalen, christendemocraten - veel minder belangrijk geworden. De grootste partijen zijn nu de N-VA en de MR, rechtse partijen die veel minder belang hechten aan de mening van dat middenveld. Zij zijn voorstander van wat men noemt 'het primaat van de politiek': de politiek moet beslissen, niet pakweg de voorzitter van ACV."

"Zij wijzen erop dat zij, als verkozenen in het parlement, het democratische recht hebben gekregen van de burger om beslissingen te nemen over sociaal-economische thema's."

Bouteca knikt. "Dat betekent natuurlijk niet dat de regering daar helemaal geen rekening mee zou houden. Maar die partijen hebben bijvoorbeeld wel een regeerakkoord gesloten, waarin ze grote afspraken gemaakt hebben. Die afspraken zorgen voor stabiliteit in de regering."

"Ingaan op allerlei straatprotesten zou heel moeilijk zijn, want dat zou dan die evenwichten binnen de regering in gevaar brengen. De links en rechtse partijen binnen de regering hebben nu eenmaal een andere visie op dat sociaal protest."

"Vakbonden zijn vandaag op zoek naar manieren om te wegen op het beleid", oppert Bouteca. "Ook om nieuwe leden aan te trekken: het is niet zo makkelijk meer om mensen te overtuigen om lid te worden van de vakbonden."

"Maar zij zijn nog altijd van nut, omdat zij nog altijd dingen op de agenda zetten die anders misschien niet meer op de agenda zouden komen. Kijk naar het gastcollege van Bart De Wever aan de UGent. Hij schetste daar een wat rechtser scenario, zullen de vakbonden zeggen, om de welvaartsstaat te redden."

Vakbonden zullen een tegenverhaal brengen. "Ook zij willen de welvaartsstaat redden. Maar ze zullen andere oplossingen aandragen die De Wever niet vernoemt. Denk maar aan een miljonairstaks. Denk aan het verminderen van subsidies voor fossiele brandstoffen als diesel."

"Op die manier hebben zij wel nog impact", vindt Bouteca. "Al is het maar omdat ze alternatieven aanbieden voor het discours dat op dit moment overheerst in de Wetstraat."