Antibiotica worden steeds minder effectief. Dat blijkt uit onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie. In 2023 werd al 1 op de 6 bacteriële infecties veroorzaakt door bacteriën die bestand zijn tegen antibiotica, en het aantal stijgt jaar na jaar. Daardoor dreigen de belangrijkste antibiotica in sommige regio's onbruikbaar te worden.
In 5 jaar tijd is bijna de helft méér bacteriën resistent tegen antibiotica: beste behandelingen dreigen onbruikbaar te worden
Samenvatting:
Het aantal infecties met resistente bacteriën steeg tussen 2018 en 2023 met 40 procent.
Onnodig gebruik van antibiotica bij mensen en dieren draagt bij aan de groei van resistentie.
Het probleem is het grootst in armere landen. Maar resistente bacteriën kunnen ook naar onze streken reizen.
Daarom moet er vooral gewerkt worden aan betere diagnoses en gerichter gebruik.
Wereldwijd wordt 1 op de 6 infecties veroorzaakt door antibioticumresistente bacteriën. Denk maar aan de ziekenhuisbacterie, die ook bij ons levens eist. Bovendien groeit het probleem. Tussen 2018 en 2023 steeg het aantal met maar liefst 40 procent.
Daarvoor waarschuwt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nadat die 23 miljoen bacteriële infecties heeft onderzocht in 104 landen. Met statistische modellen werd vervolgens berekend hoeveel van die infecties veroorzaakt werden door bacteriën die bestand zijn tegen 22 verschillende soorten antibiotica.
Die resistente bacteriën kunnen in het totaal 93 verschillende soorten van infecties veroorzaken van de bloedbaan, het spijsverteringssysteem, de urinewegen of de voortplantingsorganen.
Beste behandeling wordt onbruikbaar
Bacteriën kunnen bestand worden wanneer antibiotica onnodig gebruikt worden. Denk aan een patiënt die antibiotica voorgeschreven krijgt zonder dat hij of zij die echt nodig heeft, of aan de grootschalige veeteelt, waar antibiotica nog vaak breed en routinematig wordt ingezet. Maar ook wanneer je een antibioticakuur niet helemaal uitdoet, kan dat resistentie kweken.
Dat leidt ertoe dat de meest aangewezen behandeling niet meer werkt, wanneer je besmet raakt met zo'n resistente bacterie.
"Dokters moeten dan afwachten op basis van testen welke antibiotica wel nog effectief kunnen zijn", legt microbioloog Hans Steenackers (KU Leuven) uit. "Dan kan het dat de patiënt geen orale antibiotica meer kan innemen, via de mond dus, maar dat het intraveneus zal moeten (via een infuus, red.)."
"In het ergste geval gaat het om pan-resistente bacteriën die resistent zijn tegen al onze antibiotica. Dan kan een infectie zelfs helemaal niet behandeld worden met antibiotica."
Vooral bacteriën met complexere celwanden en celmembranen, de zogenoemde gram-negatieve bacteriën, worden sneller resistent. "De antibiotica raken minder gemakkelijk binnen in die bacteriën. Het gaat dan vooral om klebsiella, salmonella of e-coli."
Dat zijn bacteriën die van nature voorkomen in de ingewanden, in de mond of op de huid, maar die potentieel dodelijke longaandoeningen, wondinfecties, darminfecties of ontstekingen van de urinewegen kunnen veroorzaken.
Vooral in armere landen
Het probleem van resistentie groeit wereldwijd, maar is niet overal even groot. Vooral de lage- en middeninkomenslanden krijgen ermee te maken.
Het gaat in de eerste plaats om Zuid-Oost Azië en de landen ten oosten van de Middellandse Zee (waaronder Egypte, Israël, de Palestijnse gebieden, Syrië, Jordanië, Libanon, en delen van Cyprus en Turkije). Daar wordt al 1 op de 3 bacteriële infecties veroorzaakt door resistente bacteriën. Afrika doet het iets beter, met 1 op 5. Dat is evenwel nog altijd slechter dan het wereldwijde gemiddelde.
Rijkere landen blijken dan weer beter gewapend. In Europa gaat het 'slechts' om 1 op de 10 bacteriële infecties.
"Er zijn vooral grote problemen in gebieden met een minder sterk uitgewerkt gezondheidssysteem", ziet Steenackers. "Dat kan het gevolg zijn van minder sterke klinische praktijken of hygiëne. Of het kan zijn dat men zich minder bewust is van het belang om minder antibiotica te gebruiken, en dat er bijvoorbeeld minder sterke aanbevelingen worden uitgevaardigd aan dokters of veeartsen."
"In Europa is het gezondheidssysteem sterker uitgewerkt. Daardoor komt er minder antibioticumresistentie voor."
"Anderzijds kennen resistente bacteriën geen grenzen. Door reizen kunnen ze zich verspreiden over de wereld. Stammen die ontstaan in gebieden met een minder hoogstaand zorgsysteem, kunnen zich verspreiden naar andere gebieden. Dat vereist zeker onze aandacht."
Minder en gerichter antibiotica gebruiken
Wat kunnen we daartegen doen? "De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft daar een aantal duidelijke richtlijnen voor opgesteld. Eerst en vooral moet er nog veel meer onderzoek gedaan worden naar antibioticumresistentie. Meten is weten. Dan kan men ook beter gericht ingrijpen."
"Daarnaast moet er in gebieden met een zwakker gezondheidssysteem nog sterker ingezet worden op een betere hygiëne, en moeten antibiotica er minder en gerichter gebruikt worden. De diagnoses moeten ook beter, zodat de infectie beter opgevolgd en behandeld kan worden."
"En ten slotte is het heel belangrijk dat we blijven investeren in onderzoek naar alternatieven voor antibiotica, nieuwe types van behandelingen die minder vatbaar zijn voor resistentie."
