Het antibioticagebruik van Belgen stijgt weer tot het niveau dat we voor de coronacrisis haalden. Dat melden de Onafhankelijke Ziekenfondsen. Belgen nemen dagelijks zo'n 17,8 dagdoses per 1.000 inwoners. We gebruiken de medicatie dus te veel en te vaak, en dat zorgt voor meer antibioticaresistentie. Maar wat is dat? En wat kunnen we ertegen doen?
We gebruiken weer evenveel antibiotica als vóór de coronacrisis (en dat is slecht nieuws)
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Aan het begin van de 'World AMR Awareness week', vragen de Onafhankelijke Ziekenfondsen om extra maatregelen te nemen om antibioticaresistentie (AMR) in te perken. Ze zijn bezorgd over het antibioticagebruik bij de Belgen, dat weer tot hetzelfde niveau stijgt als voor de coronacrisis.
Tijdens de covidperiode gebruikte de Belg opmerkelijk minder antibiotica. Dat was een broodnodige evolutie. Volgens onafhankelijk ziekenfonds Helan is dat het gevolg van uitgestelde zorg tijdens de lockdown, betere hygiëne en de strenge regels rond social distancing. Artsen gingen vaak ook uit van een coronabesmetting als je ziek langskwam, waardoor ze geen antibiotica voorschreven.
België slaagt er dus niet in die daling verder te zetten, integendeel. Het is nog onduidelijk waarom het antibioticagebruik nu weer stijgt.
Wat is antibioticaresistentie (AMR)?
Alexander Fleming ontdekt in 1928 penicilline, de werkende stof in de meeste antibiotica. Voortaan hoeft een infectie niet meer dodelijk te zijn, want antibiotica doden de bacteriën die de infectie veroorzaken.
Goed nieuws dus, maar Fleming waarschuwt meteen ook voor het grote nadeel verbonden aan zijn ontdekking: antibioticaresistentie. Bij overmatig of verkeerd gebruik van antibiotica, worden bacteriën er resistent tegen. De medicatie die bacteriën normaal moet doden, werkt dus niet meer tegen een infectie.
Antibiotica doden bovendien niet enkel de slechte bacteriën die infecties veroorzaken, ze vernielen ook de goede bacteriën in ons lichaam. Denk aan de bacteriën in onze darmflora, die we nodig hebben om eten te verteren.
Hoe verspreidt die resistentie zich?
Het is niet de mens die resistent wordt aan antibiotica, wel de bacterie zelf. En die bacteriën verspreiden zich, net zoals alle andere bacteriën. Hoe vaker we antibiotica nemen, hoe meer resistente bacteriën zullen circuleren.
Ze zijn overal. We geven ze door van mens op mens, maar ook dieren en planten kunnen de bacteriën doorgeven. Ze zitten in ons drinkwater, in onze woning, op onze toiletten en in onze ziekenhuizen.
En ja, ze zitten ook in ons eten. Antibiotica worden regelmatig gebruikt in landbouwbedrijven om ziektes te voorkomen. Daardoor komen resistente bacteriën dus ook op ons bord terecht.
Daarnaast geven bacteriën hun resistente eigenschappen ook door aan elkaar. Dat zorgt ervoor dat bacteriën op termijn resistent kunnen zijn aan meerdere antibiotica.
Waarom is het gevaarlijk?
Wanneer bacteriën resistent zijn aan antibiotica, kan je ze niet meer inzetten om infecties te bestrijden. De arts kan dan nog een ander antibioticum voorstellen. Dat werkt dan vaak gerichter, maar veroorzaakt ook meer en ernstigere bijwerkingen.
Hoe vaker een arts moet overschakelen naar dat tweedelijnsantibioticum, hoe groter de kans dat bacteriën op termijn resistent zullen worden voor meerdere antibiotica.
AMR is dus een uitdaging voor de volksgezondheid. Niet enkel ernstige ziektes kunnen niet langer eenvoudig en doeltreffend behandeld worden, ook eenvoudige infecties worden onbehandelbaar op termijn.
Antibiotica worden ook ingezet bij chirurgische ingrepen en transplantaties. Hoewel het vaak gaat over routine-ingrepen, zullen die ook riskanter worden door antibioticaresistentie.
Volgens het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) sterven jaarlijks zo'n 35.000 mensen in Europa aan een infectie waarop antibiotica geen vat meer heeft.
De Wereldgezondheidsorganisatie gaat verder en schat dat tegen 2050 jaarlijks 10 miljoen mensen zullen overlijden aan infecties die niet meer behandeld kunnen worden met antibiotica.
Wat kunnen we er tegen doen?
België heeft al een plan om antibioticaresistentie in te perken: het 'One Health AMR actieplan '. Dat is een overkoepelend plan, dat zich toespitst op zowel de mens, dieren, planten en het milieu.
Op vele vlakken zijn we dus al aan de slag, maar de Onafhankelijke Ziekenfondsen vragen om nog meer inspanningen, omdat België slechts 1 van de 5 opgestelde doelstellingen behaalt.
Helan benadrukt dat voorschrijvers van antibiotica verder ondersteund moeten worden, zodat ze gematigd blijven voorschrijven. Burgers moeten in eerste instantie proberen om infecties tegen te gaan, maar zeker ook geïnformeerd worden over ongepast gebruik van antibiotica en de gevolgen daarvan.
