Een parkeerplaats in Washington of een scheepswerf in Schotland: het Israëlische leger verspreidt 3D-video’s over zijn doelwitten met daarin elementen die helemaal niet van de inlichtingendiensten zelf komen. Dat heeft een internationaal collectief van journalisten ontdekt. "Interviews met soldaten tonen hoe het leger de esthetische waarde van de animaties belangrijker vindt dan de nauwkeurigheid ervan."
Israëlische leger gebruikt 3D-animaties die niet van inlichtingendiensten komen: "Stukje Schots museum in video's over Gaza"
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
In het kort
Het Israëlische leger gebruikt 3D-animaties in video's over doelwitten, maar heel wat elementen komen uit commerciële bibliotheken en musea, en niet van de inlichtingendiensten zelf.
Onderzoekers vonden in de helft van de 43 geanalyseerde video's onnauwkeurige of verzonnen details, zoals fictieve winkels en objecten uit een Schots museum. Dat gebeurt zonder bronvermelding.
Media die de beelden overnemen, vermelden niet altijd dat het over een 3D-animatie gaat van een van de strijdende partijen.
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het Uur van de Waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Sinds 7 oktober 2023 heeft het Israëlische leger tientallen 3D-video's gepubliceerd van zijn doelwitten. Het gaat doorgaans over vermeende terreurlocaties in Gaza, Libanon, Syrië of Iran.
Een bekend voorbeeld is de video die beweert te onthullen wat er zich onder het Al-Shifaziekenhuis in Gaza bevond. De video toont ondergrondse tunnels, bunkers en een commandocentrum van Hamas. De vormgeving is strak en in 3D.
"Recent is ontdekt dat die animaties vol zitten met allerlei 3D-artefacten die van elders komen", zegt journalist en factchecker Rien Emmery in de VRT NWS-podcast 'Het uur van de waarheid'. "Ze komen dus niet van het Israëlische leger, hoewel ze wel als dusdanig voorgesteld worden."
Fictieve commandoruimte en pizzeria’s
Maar vanwaar komen die elementen dan wel? Een internationaal collectief van journalisten van onder andere het Israëlische +972 Magazine, Local Call, onderzoekscollectief Viewfinder, het Zwitserse netwerk SRF en het Schotse medium The Ferret, analyseerde 43 video’s die het Israëlische leger sinds 7 oktober heeft geproduceerd.
Uit dat onderzoek blijkt "dat veel van deze animaties ernstige ruimtelijke onnauwkeurigheden of geprefabriceerde elementen bevatten", schrijven de journalisten van +972 Magazine . "Die elementen zijn niet afkomstig van de inlichtingendiensten, maar van commerciële bibliotheken, contentmakers en culturele instellingen."
Volgens de onderzoekers zitten in de helft van de onderzochte video’s beelden uit digitale bibliotheken die door videomakers wereldwijd kunnen worden gebruikt. Zonder bronvermelding.
In het voorbeeld van het Al-Shifaziekenhuis zijn de omliggende straten bijvoorbeeld gevuld met winkeletalages uit een commercieel 3D-pakket – compleet met fictieve handelszaken zoals 'Fabio's Pizzeria', 'Andre's Bakery' en 'Revolution Bike Shop'.
Bovendien merkten de journalisten op dat de zogenaamde commandoruimte van Hamas in de video niet uniek was.
Die was meer dan een jaar eerder al te zien in een andere animatie van het Israëlische leger, waarin een tunnel onder een school van de VN-hulporganisatie (UNRWA) in Gaza werd getoond.
Elektriciteitskast van een 3D-artiest
"Interviews met soldaten die betrokken waren bij de productie van deze video's tonen hoe het leger de esthetische waarde van de animaties belangrijker vindt dan de nauwkeurigheid ervan", schrijven de journalisten van +972 Magazine. "Verfraaiing was routine."
In totaal ontdekten de onderzoekers meer dan 50 verschillende elementen van externe makers. Die werden honderden keren getoond in animaties van doelwitten, van Gaza tot Iran.
Zo zagen de onderzoekers 3D-elementen van een parkeerplaats in de staat Washington, deeltjes van een scheepswerf in Schotland en fictieve winkeletalages die normaal voor videogames worden gebruikt.
Het Israëlische leger heeft ook gebruikgemaakt van 3D-elementen die het Scottish Maritime Museum online heeft gezet. Zo herkenden de journalisten werkbanken, kasten en een elektriciteitskast in de Israëlische video’s.
Die elementen zagen ze onder andere in een 3D-animatie van de Mushtahatoren in Gaza-Stad , kort na het bombardement ervan begin september.
In die 3D-video zitten onder andere een deel van een scheepswerf van het Scottish Maritime Museum, samen met nog andere elementen die gecreëerd werden door een 3D-artiest , zoals een elektriciteitsmeter.
Moet elk deel van een animatie waarheidsgetrouw zijn?
Maar het gaat natuurlijk om 3D-animaties: moet elk element daarvan waarheidsgetrouw zijn?
"Helemaal niet", Rien Emmery. "Iedereen weet bij 3D-animaties dat ze niet als 100 procent echt worden voorgesteld. Maar het wordt natuurlijk wel verkocht als gebaseerd op militaire informatie. En het wordt geplaatst in een bredere context waarbij je in het begin satellietbeelden ziet van een site die echt zijn, en daarna 3D-animaties van wat er zogezegd verstopt zit; en op het einde soms de video van het bombardement van de site."
"Er wordt in een hoek wel gezegd dat het een illustratie is, maar daar wordt weinig aandacht aan besteed, zeker als het tussen die andere beelden zit. Bovendien gaat het over plekken waar geen beelden van bestaan, omdat ze ondergronds zijn, geheim, of oorlogsgebied zonder journalisten. En nadien zijn ze kapot gebombardeerd, dus je kan niet controleren wat er was."
"Uit het recentste onderzoek is gebleken dat er zeker elementen en soms ook volledige huizen getoond werden die niet bestonden. Dus er zijn ook dingen verzonnen en ongekende details werden ingevuld. Het gaat dan bijvoorbeeld om elektriciteitskasten, tafels of hoeveel wapens er waren. Die elementen kon men zoveel dupliceren als men wou om het visueel impressionanter te maken."
Het gevaar zit er volgens Emmery in dat sommige media die video’s overnemen zonder te duiden dat het gaat over een video van een strijdende partij, als element in de informatieoorlog. "Het risico bestaat altijd dat deze video’s de mensen bijblijven. Er moet dus altijd duidelijk gemaakt worden dat het over animaties gaat, en dat het een claim is van een van de strijdende partijen."
In reactie op het internationale onderzoek stelt het Israëlische leger dat "beweringen over onnauwkeurigheden of het gebruik van 'overdreven' elementen de werkelijkheid niet weerspiegelen en eenvoudigweg ongegrond zijn" en dat "alle inhoud gebaseerd is op geverifieerde inlichtingen uit diverse bronnen".
