Het Al Shifa-ziekenhuis in Gaza-stad is niet gespaard gebleven van het oorlogsgeweld. De site werd al meerdere malen gebombardeerd en Israëlische grondtroepen zijn het gebouw nu zelfs binnengevallen. Waarom speelt het ziekenhuis zo'n belangrijke rol in dit conflict?
In het hart van Gaza én van het conflict: waarom zo hard wordt gestreden om het Al Shifa-ziekenhuis
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het Al Shifa-ziekenhuis is niet alleen het grootste medische complex van de Gazastrook, het is ook het oudste van de regio. Volgens de Hamas-regering werd het opgericht in 1946, toen de Gazastrook nog Brits mandaatgebied was. Het werd Dar Al-Shifa genoemd, wat "huis van genezing" betekent.
Wat is het belang van het Al Shifa-ziekenhuis?
Als grootste en belangrijkste medische centrum van de Gazastrook is het Al Shifa-ziekenhuis van onmiskenbaar belang voor de regio. Het bestaat uit drie gespecialiseerde faciliteiten: chirurgische ingrepen, interne geneeskunde, en verloskunde en gynaecologie.
De afgelopen weken is het Al Shifa-ziekenhuis een noodzakelijke levensader gebleken voor de slachtoffers van het oorlogsgeweld. Het heeft een capaciteit van ongeveer 700 patiënten, maar op dit moment zouden er volgens een rapport van Artsen Zonder Grenzen zeker 5.000 behandeld worden. Daarnaast doet het dienst als schuilplaats voor duizenden mensen die hun woning zijn kwijtgeraakt bij de bombardementen.
Binnen de muren van het hospitaal doen zich volgens lokale bronnen schrijnende taferelen voor: het medisch personeel wordt overspoeld met gewonde patiënten, maar voor veel mensen zijn geen bedden beschikbaar. Zij moeten noodgedwongen op de grond behandeld worden. Door een gebrek aan medicijnen en beperkte stroomvoorziening kunnen veel patiënten niet of onvoldoende behandeld worden.
Waarom wordt het ziekenhuis aangevallen?
Volgens het Israëlische leger (IDF) is het Al Shifa-ziekenhuis een van de belangrijkste uitvalsbasissen van Hamas, de terroristische Palestijnse organisatie die sinds 2007 aan de macht is in de Gazastrook. Het IDF beweert dat Hamasstrijders zich schuilhouden in een netwerk van tunnels onder de medische site én dat raketten afgevuurd worden van op locaties in en rond het ziekenhuis.
Met foto's, video's en grafische illustraties probeert het Israëlische leger die beweringen kracht bij te zetten. In een video staaft het leger zijn uitspraken met bewijs dat - naar eigen zeggen - op inlichtingen gebaseerd is. Onder het ziekenhuis zou een netwerk van tunnels, vergaderzalen en andere faciliteiten van Hamas liggen, zo toont de video.
De bewijzen die Israël levert zijn moeilijk te controleren. Op andere beelden uit het hospitaal die door het Israëlische leger verspreid worden, zijn ook wapens te zien. Maar het blijft onduidelijk of die door Hamas zijn achtergelaten. Israël beweert ook dat op satellietbeelden de ingang van een tunnelnetwerk te zien is, maar ook hier is onduidelijk of die bewering klopt.
Volgens de Verenigde Staten zouden de beweringen van het Israëlische leger wel kloppen. Het land beweert dat het inlichtingen kon verzamelen waaruit bleek dat Hamas zich inderdaad schuilhoudt onder het ziekenhuis en de patiënten en zorgverleners als "levend schild" gebruikt.
En ook nu Israëlische grondtroepen voet aan grond hebben gezet in het Al Shifa-ziekenhuis, verspreidt het Israëlische leger video's die de bewering moeten staven dat het ziekenhuis door Hamasstrijders als uitvalsbasis gebruikt wordt. Uit dat bewijsmateriaal zou moeten blijken dat wapens aangetroffen werden in het hospitaal, maar het is erg moeilijk die claims onafhankelijk te verifiëren.
Mag Israël zomaar ziekenhuizen bombarderen?
Volgens het internationaal humanitair recht, inclusief de Conventie van Genève, is het verboden om opzettelijk scholen en ziekenhuizen te bombarderen. Die wetten moeten burgers en burgerinfrastructuur tijdens een conflict beschermen.
Die bescherming is niet absoluut. Een school of ziekenhuis kan in sommige gevallen zijn beschermde status verliezen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer een school of ziekenhuis door gewapende groeperingen gebruikt wordt voor militaire operaties, maar dat betekent geen carte blanche voor willekeurige aanvallen. In zulke gevallen moet de aanvaller de nodige voorbereidingen treffen om leed bij de bevolking tot een minimum te herleiden.
Ook moeten aanvallen nog steeds voldoen aan strenge eisen van proportionaliteit. Dat betekent dat de verwachte militaire voordelen van de aanval groter moeten zijn dan de negatieve impact op de bevolking en civiele infrastructuur. Schendingen van deze regels kunnen oorlogsmisdaden zijn en kunnen leiden tot vervolging onder internationaal recht.
Het is niet onwaarschijnlijk dat Hamas tunnels heeft lopen onder het ziekenhuis. "We weten dat Hamas zich bewust schuilhoudt tussen burgers, dat is gedocumenteerd", zei Jens Franssen, defensiespecialist bij VRT NWS, daarover in "De ochtend" op Radio 1. "In 2014 gebruikten ze bijvoorbeeld scholen als mortierposten."
We weten ook dat Hamas over een uitgebreid ondergronds tunnelnetwerk (heeft) beschikt, met lange gangen en ruime kamers. Israël heeft in het verleden delen van dat netwerk vernietigd. Hoe groot het vandaag nog is, is niet duidelijk.
Hoe moet het verder met het hospitaal?
De vooruitzichten van Al Shifa zijn allesbehalve rooskleurig. Sinds gisteren zou het ziekenhuis zonder stroom zitten, zegt het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid en de directie van het ziekenhuis. Al zou vandaag een eerste vrachtwagen met brandstof de grensovergang bij Rafah overgestoken hebben. Het kan wel nog enkele dagen duren vooraleer de brandstof het Al Shifa-hospitaal bereikt.
Ook andere medische instellingen melden voorraadproblemen en elektriciteitstekorten als gevolg van de gevechten. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft gemeld dat sinds de opflakkering van het conflict op 7 oktober 36 gezondheidsinstellingen, waaronder 22 ziekenhuizen, zijn beschadigd, waarvan slechts enkele nog operationeel zijn.
Ook het lot van veel patiënten op de intensieve zorg blijft onzeker. In het ziekenhuis bevinden zich ook ongeveer 40 mensen die aan dialysemachines zijn aangesloten. In couveuses liggen ook 36 te vroeg geboren baby’s, waarover eveneens grote zorgen bestaan.
