Minister-president Diependaele wil plafond op sociale voordelen, goed idee? "Er is eerder ondergebruik dan overgebruik"

In zijn Septemberverklaring sprak Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) over de uitbouw van een 'sociaal register', om een "duidelijk overzicht te krijgen van wie waar recht op heeft en welke steun hij of zij krijgt". Daar moet dan ook een plafond op komen, suggereert hij, want zo klinkt het in een interview: "sommige mensen stapelen de voordelen zo op dat ze meer inkomen hebben dan iemand die gaat werken".

Terechte bedenking, professor sociaal beleid Ive Marx (UAntwerpen)? Dat er een heel gamma bestaat aan sociale voordelen, is alvast een feit, reageert die in De Ochtend op Radio 1. "Mensen kunnen lagere tarieven krijgen voor elektriciteit, gas, water, internet, de trein, de bus. Voor bepaalde mensen is er een lagere zorgpremie, sommige mensen krijgen toeslagen op het Groeipakket."

Die voordelen komen van alle overheidsniveaus. "Maar veel mensen weten niet waar ze recht op hebben. Ik daag je uit om dat eens na te gaan en uit te zoeken waar je die voordelen dan moet aanvragen en welke procedures je moet volgen. Dat is een ontzagwekkend kluwen."

"En dat is allemaal prima als je internet hebt, de taal spreekt en al die begrippen begrijpt. Maar mensen die daar echt nood aan hebben, hebben vaak geen smartphone of geen internet. Dus het ondergebruik van die sociale voordelen is veel groter dan het overgebruik."

"Weet je, misschien moeten we dat idee van meneer Diependaele gewoon uitvoeren en een sociaal register proberen te maken", oppert Marx. "Dat zou als voordeel kunnen hebben dat mensen automatisch de dingen krijgen waar ze recht op hebben, zodat ze die niet moeten aanvragen. Dat zou heel gunstig kunnen zijn... maar ik weet niet of het een gunstig effect op de begroting zal hebben."

Hij vraagt zich ook af wat 'overgebruik' is. "Dat is niet zo gemakkelijk te bepalen. Uiteindelijk hebben die mensen daar recht op: dat is nu eenmaal vastgelegd in regels. Hoe wil men aan dat plafond geraken? Gaat men dan een sociale woning afnemen? Gaat men de toeslag in het Groeipakket afpakken?"

Marx vindt daarom een plafond een slecht idee. "Ik denk integendeel dat je die sociale voordelen net moet uitbreiden naar mensen die werken en toch moeilijk rondkomen. Dat zijn in Vlaanderen honderdduizenden mensen."

Als voorbeeld wijst hij naar het sociaal energietarief. "Dat is nu voorbehouden voor leefloontrekkers. En inderdaad, dat verhindert de overstap naar werk. Maar de oplossing is dan niet dat je dat afpakt van de leefloners, wel dat je mensen met lage, verdiende inkomens óók dat recht geeft."

Ook juridisch is zo'n sociaal register niet zo makkelijk te maken. "Die data zitten zoals gezegd op allerlei verschillende overheidsniveaus. Het moet juridisch ook mogelijk zijn om die gegevens uit te wisselen. Misschien hebben bepaalde agentschappen momenteel geen toegang tot bijvoorbeeld federale belastinggegevens. Dat zal een behoorlijke ingreep in de regelgeving vergen."

Technisch ziet hij minder problemen. "De capaciteit van technologie is de laatste jaren enorm toegenomen. Ook om mensen automatisch toe te kennen waar ze recht op hebben. Dus daarover zou ik zeggen: waar een wil is, is een weg."