Het grote drugsproces in Brussel leidde vorige week tot ongeziene taferelen. Advocaten die door de politie de zaal uit worden gesleurd, het parket dat een onderzoek start naar het gedrag van die advocaten, de advocaten die op hun beurt een onderzoek vragen naar het gedrag van de rechters… Hoe is het zover kunnen komen? We gaan stapsgewijs terug in de tijd om dat te begrijpen.
Vechtende advocaten, onderzoeken allerhande en een "minachtende rechtbank": hoe het grote drugsproces zo uit de hand kon lopen
Een paar uur eerder
Er hing al de hele dag iets in de lucht, die 18e september. ’s Morgens had advocaat Louis De Groote het woord gevraagd, om de omstandigheden aan te klagen waarin zijn cliënt (de man die de financiële en logistieke rechterhand van drugsbaron Flor Bressers zou zijn) het grote drugsproces moest bijwonen.
Hij deed dat tussen twee zeer potige, in het zwart geklede en gemaskerde politiemensen die hem geen seconde uit het oog verloren. Ook enkele andere advocaten vroegen het woord over een paar onderwerpen die volgens hen éérst moesten worden behandeld.
Alleen had de voorzitter daar geen oren naar. “We gaan luisteren naar het pleidooi van het federaal parket”. “Maar voorzitter, dit moet eerst behandeld worden.” Het viel op een koude steen. De voorzitter wendde zich af van advocaat De Groote en keek alleen naar de federaal procureurs. “Kijk mij aan, voorzitter! U geeft mij het recht niet om mijn punt te maken! U minacht mij!” probeerde De Groote nog, maar de voorzitter bleef strak naar het federaal parket kijken.
Daarop vroegen verschillende advocaten om de zitting stil te leggen, zodat de stafhouder, hun verantwoordelijke, kon komen bemiddelen. Ook dat negeerde de voorzitter. Waarop alle advocaten naar buiten stapten, net als hun cliënten.
Een deurwaarder verzamelt bewijsmateriaal
Vervolgens pleitte federaal procureur Marianne Cappelle voor een zowat lege zaal – behalve dan voor enkele journalisten, en ook een deurwaarder die intussen door de advocaten was opgeroepen om alles te noteren wat er gebeurde. Kwestie van bewijsmateriaal te hebben. Rond de middag volgde dan anderhalf uur bemiddeling door de stafhouder van de Nederlandstalige advocaten in Brussel.
Rond 15 uur zat iedereen opnieuw in de zaal. “Er staat plots veel politie hier achteraan. Misschien moeten ze de advocaten tegenhouden als die opnieuw buiten proberen buiten te stappen”, grapte ik nog tegen mijn collega Helen. Maar het bleek net omgekeerd te zijn. Want alsof er nooit een bemiddeling was geweest, herhaalde de voorzitter dat de advocaten later zouden mogen pleiten en dat het verder aan het federaal parket was.
Waarop Louis De Groote opnieuw het woord probeerde te nemen, en de voorzitter aan de politie beval om hem de zaal uit te zetten. Een kans die de advocaten niet lieten liggen: met geroep, getier en enig verzet tegen de politie werden De Groote en zijn collega Wahib el Hayouni naar buiten geduwd, terwijl andere advocaten “crapuul” en “smeerlappen” riepen richting de rechters en het federaal parket.
Een stukje toneel van de advocaten?
“Je beseft toch dat je hier een stukje toneel hebt gezien?” kreeg ik in de wandelgangen te horen. “Die advocaten waren net blij dat de voorzitter hen de kans bood om zoveel show te verkopen.” Dat zal allicht meegespeeld hebben – veel advocaten zullen dat soort incidenten met plezier uitbuiten. De vraag is dan ook of de voorzitter hen die kans niet te makkelijk heeft geboden, door de politie in te schakelen.
Bij enkele advocaten – degenen die zich eerder op de achtergrond houden – was te horen dat de voorzitter uiteraard zulke dingen mag doen. Maar dat hij zich misschien wat gedroeg als een leerkracht die de controle kwijt was over een moeilijke klas, en dat op een heel autoritaire manier probeerde recht te zetten.
De advocaten zeiden ook dat er tijdens de bemiddeling afspraken waren gemaakt, die prompt opzij waren geschoven. “En dat terwijl er andere mogelijkheden zijn”, merkten die advocaten op.
“De rechtbank zou de advocaten kort hun problemen uiteen kunnen laten zetten, en dan meteen een tussenvonnis vellen waarin ze al die zaken afsluit. Het zou een paar dagen in beslag nemen, maar daarna kan het proces tenminste écht beginnen. Dan heb je tenminste je punt kunnen maken. Dat is toch beter dan een rechtbank die de advocaten gewoon negeert. Maar goed, elke voorzitter heeft zijn eigen manier om daarmee om te gaan."
Ook koepelorganisatie advocaat.be sprak over een grens die overschreden was door de rechtbank.
Bovendien vonden verschillende advocaten de houding van de rechtbank wel opmerkelijk anders dan bij de start van het proces, drie dagen eerder.
Een paar dagen eerder
Het proces was maandagochtend gestart, vooral met vragen van advocaten om de zaak van hun cliënt in een apart proces te behandelen. De rechtbank hoorde het allemaal aan, en ging dan over tot de middagpauze. Waarna ze onaangekondigd en onverwacht een vonnis uitsprak waarin ze de meeste vragen afwees. Dat deed ook al wenkbrauwen fronsen, want andere advocaten hadden geen kans gekregen om zich daarover uit te spreken.
Waarna advocaat Hans Rieder een probleem met een cd-rom aankaartte: die cd-rom met bewijsmateriaal was vorige vrijdag plots onleesbaar. En nu, vier dagen later, bleken er wél gegevens op te staan. Hoe kon dat gebeuren? Het federaal parket kwam met een verklaring, voerde ook aan dat het materiaal op die cd-rom niet eens gebruikt zou worden als bewijs, maar Rieder vroeg én kreeg van de rechtbank twee dagen uitstel om alles eens goed te bestuderen.
Maar na die twee dagen kreeg Rieder dus niet de kans om het over die cd-rom te hebben. En ook enkele advocaten die maandag al vragen hadden willen stellen, zoals Louis De Groote, zagen op donderdag dus hun kans plots verkeken.
Rechtbank onder druk?
Sommige advocaten vragen zich af waarom de voorzitter op donderdag plots veel strenger leek dan op maandag. “Het lijkt te wijzen op de enorme druk waaronder de rechtbank altijd staat bij die zware processen van het federaal parket”, zeggen sommige advocaten. Maar misschien komt het ook omdat de rechtbank op haar hoede is voor de incidentrijke reputatie van sommige advocaten, waarmee ze enkele maanden eerder al kennis kon maken.
Een paar maanden eerder
Het proces had eigenlijk al moeten starten in oktober 2024. Maar nog voor het begonnen was, wraakte Hans Rieder al de rechtbank: omdat hij het niet eens was met de manier waarop die samengesteld was, en omdat hij het niet eens was met de verplaatsing naar Brussel. Die verzoeken werden afgewezen, waarna het proces in januari 2025 begon.
In januari trok Hans Rieder opnieuw van leer tegen de verplaatsing naar Brussel. Hij dreigde met een wraking, en werd uiteindelijk door de politie – ook toen al – de zaal uitgezet. Na een korte pauze liet Rieder zijn wrakingsverzoek vallen: “Ik vergeef u alles wat er is gebeurd, meneer de voorzitter. U was gesloten van geest, maar ik ben open van geest.”
Ik vergeef u alles wat er gebeurd is, meneer de voorzitter
Advocaat Hans Rieder in januari 2025
En daarmee was de toon alvast gezet voor wat er enkele maanden later zou gebeuren.
Een paar jaar eerder
De hele heisa is natuurlijk ook niet op dit proces ontstaan. Hans Rieder en zijn voormalige medewerker Louis De Groote hebben intussen een reputatie opgebouwd als advocaten die er alles aan doen om processen te vertragen, stil te leggen of zelfs helemaal te laten annuleren. Wat hun goed recht is uiteraard. Alleen worden hun wrakingsverzoeken en andere incidenten bijna steevast afgewezen.
Waarom ze dat doen? Zeker bij de hoofdbeklaagden kan meespelen dat ze inhoudelijk weinig te winnen hebben op dit soort processen: de onderschepte gesprekken in Sky ECC- of Encrochat-apps laten vaak weinig aan de verbeelding over. Dan rest je eigenlijk nog maar één optie: op zoek gaan naar bewijs dat je oneerlijk behandeld bent tijdens het onderzoek of het proces.
Als een Belgische rechtbank daar geen oren naar heeft, kan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens of het Europees Hof van Justitie later misschien wél nog oordelen dat je rechten geschonden zijn.
Persoonlijke conflicten spelen ook mee
Los van die wrakingsreputatie speelt er ook persoonlijke animositeit mee: op dit proces wordt het federaal parket vertegenwoordigd door Marianne Cappelle. En dat is niet alleen een magistrate met een stevige reputatie, ze heeft ook een geschiedenis met Hans Rieder.
In oktober 2014 schreeuwde de advocaat haar toe dat hij zijn toga zou uittrekken en haar zo hard zou uitschelden dat ze het psychisch nooit meer te boven zou komen. Cappelle diende daarvoor een klacht in, Rieder werd uiteindelijk schuldig bevonden, en voor zes maanden geschorst als plaatsvervangend rechter.
En wat nu voor de toekomst?
Op dit proces komt heel veel samen. Slechte persoonlijke relaties, drugscriminelen die er alles aan doen om hun veroordeling uit te stellen, advocaten die lijken te wachten op elk incident dat ze kunnen uitbuiten, en een rechtbank die die incidenten misschien net in de hand werkt door de manier waarop ze die probeert te voorkomen.
Er lopen nu zeven wrakingsverzoeken: zes tegen de voorzitter, één tegen de drie rechters samen. Bovendien loopt er dus ook een gerechtelijk onderzoek, waaruit de rechters als slachtoffers en de advocaten als verdachten naar voren zouden kunnen komen. Benieuwd of dit proces, met deze partijen, ooit nog op een rustige manier gehouden kan worden.
