"Je verwacht in zo'n crisis wel dat de Amerikaanse president achter zijn bondgenoten staat." Dat zegt Ruslandkenner Jan Balliauw, nadat de NAVO opnieuw is samengekomen door Russische schendingen van het NAVO-luchtruim. Volgens Balliauw wil Rusland het bondgenootschap - en vooral de relatie met de VS - testen. "Maar Europa en de VS leven op dit moment in een andere wereld."
Blijft NAVO overeind onder Russische druk? "Bondgenootschap steunt op VS, maar Trump is onbetrouwbaar"
Joppe De Hert
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Rusland heeft de afgelopen weken meerdere keren het NAVO-luchtruim geschonden, onder meer boven Polen, Roemenië en Estland.
Estland riep artikel 4 van het NAVO-verdrag in en NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte reageerde met "een stevige verklaring", maar er werden geen extra maatregelen genomen.
De spanningen tussen Europa en Rusland nemen toe, terwijl de eensgezindheid binnen de NAVO onder druk staat door onduidelijkheid over de Amerikaanse steun, onder president Trump.
De spanningen tussen Europa en Rusland blijven toenemen, nu Poetin 3 keer het NAVO-luchtruim heeft geschonden in 2 weken tijd. Eerst met drones boven het Poolse en Roemeense luchtruim en vorige vrijdag nog met 3 gevechtsvliegtuigen die "traag" boven Estland vlogen. En dan is er nog de onduidelijkheid over de drones boven de luchthavens van Kopenhagen en Oslo.
Vandaag vond een nieuw NAVO-overleg plaats, op vraag van Estland. Het land voelt zich bedreigd en riep daarom Artikel 4 van het NAVO-verdrag in. "Dat blijft uitzonderlijk", zegt Jan Balliauw, Ruslandkenner bij het Egmontinstituut, in Terzake.
"Sinds het ontstaan van de NAVO is dat artikel nog maar 9 keer ingeroepen. Al was de laatste keer nog maar 2 weken geleden, bij de schending van het Poolse luchtruim."
"Stevige" verklaring van Rutte
De secretaris-generaal van NAVO, Mark Rutte, kwam na dat overleg met een "stevige verklaring", volgens Balliauw. "Vooral in taal, want er zijn geen extra maatregelen genomen tegenover de laatste zitting. Hij maakte wel duidelijk dat ze alle middelen zullen gebruiken om het grondgebied te verdedigen."
De landen aan de oostflank van Europa willen gewelddadiger antwoorden. Onder meer Polen zegt bij de volgende schending van Rusland het toestel neer te schieten. "Maar bij Rutte staat de rem op. Hij wil juist niet de indruk geven dat elke schending zou leiden tot het neerhalen van een Russisch gevechtsvliegtuig."
"Hij predikte de kalme vastberadenheid. Rutte zegt dat alle bedreigingen geëvalueerd worden en dat commandanten de bevoegdheden hebben om op te treden als er dreiging is."
Is die dreiging ook bij ons van tel, met Brussel als hoofdkwartier van de NAVO? "We zitten redelijk ver van het spanningsveld, maar het lijkt verder dan het is. De Russische kruisraketten hebben een reikwijdte van 1.500 kilometer en kunnen dus ook op onze infrastructuur afgevuurd worden."
"Al wil dat niet zeggen dat er een Russische aanval komt. Maar op dit moment zouden we daar weinig aan kunnen doen, buiten wat gevechtsvliegtuigen inzetten. Daarom besliste de regering ook om in te zetten op meer luchtafweer."
NAVO heeft Trump nodig
Rutte wil Polen nog niet volgen in een gewelddadiger signaal. Trump volgt dan weer wel de Poolse reactie. Op een persmoment met Oekraïens president Zelensky kreeg hij de vraag of NAVO-landen Russische vliegtuigen moeten neerschieten wanneer ze hun luchtruim betreden. Daarop antwoordde Trump, "Ja, dat vind ik."
Even later werd hem gevraagd of de VS dan NAVO-landen zou bijstaan. Daarop antwoordde hij dat het afhangt van de omstandigheden.
"Je moet opletten met wat Trump zegt", waarschuwt Balliauw. "Want eigenlijk zegt hij: 'Ja, maar.' Terwijl je eigenlijk in zo'n crisis verwacht dat een Amerikaanse president achter zijn bondgenoten staat."
Jan Balliauw: "Rusland wil relatie van de NAVO met de VS testen"
Ook oud-secretaris-generaal van de NAVO, Jaap de Hoop Scheffer, zei in De Ochtend dat Trump het bondgenootschap moet steunen en moet bellen naar Poetin om te stoppen. "Maar dat zien we niet gebeuren", aldus Balliauw. "Dat is ook wat Rusland probeert te testen. In hoeverre verhindert de ruis tussen Europa en de VS de samenhang van de NAVO?"
Op de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties was Trump nochtans lovend over de NAVO, die "nog nooit zo sterk is geweest". "Maar hoe werkt die samenwerking in momenten van crisissen? Trump is eigenlijk onbetrouwbaar en de NAVO steunt op de VS. Zij moeten de lead nemen."
Relatie tussen Europa en VS
Op die Algemene Vergadering gaf Trump een uitzonderlijk lange speech. "Hij was ongeremd, week af van zijn tekst en gaf de langste speech ooit van een president op de VN." In zijn betoog viel hij onder meer de laksheid van de VN aan. "Maar hij heeft min of meer een punt, want de VN is de laatste jaren verlamd door de rivaliteit tussen de grootmachten."
Wat Balliauw vooral opviel, was hoelang Trump sprak over "het dubbele probleem" van Europa. "Hij zei onder meer dat de Europese landen naar de hel gaan door de ongecontroleerde migratie en dat Europa het slachtoffer is van - volgens hem de grootste oplichterij ooit - de klimaatcrisis."
"Het maakt duidelijk dat Europa en de VS onder Trump in een totaal andere wereld leven. Dat ondermijnt toch de natuurlijke bondgenootschap tussen Europa en de VS die er al is sinds de Koude Oorlog."
