Waarom was verdachte van moorden in Roeselare vrij, na veroordeling voor geweld tegen vrouw en kinderen?

Het zijn gruwelijke feiten die zich afspeelden in Roeselare. Zondagochtend begint een man van 47 van Afghaanse afkomst aan een dodelijke raid door de stad. Pas laat op de avond wordt hij gevat. De vrouw van de verdachte (43), een kennis (45) en Jan Lanssens (67), een voormalige buurman, overleven het niet. 

Al snel blijkt dat de man geen onbekende is voor het gerecht. Meer nog, hij werd enkele dagen geleden veroordeeld voor geweld tegen zijn vrouw en kinderen. Wat we al weten over de feiten, de dader en de slachtoffers kan je lezen in dit artikel.

In het vonnis, dat VRT NWS kon inkijken, is er sprake van jarenlang fysiek en verbaal geweld tegen zijn vrouw en 3 kinderen. "Hij trok ze aan hun haren of sloeg ze in het gezicht", staat er te lezen. "Meestal met de hand, maar ook al eens met een riem, een plastic kabel of de oplader van een gsm."

Op 29 augustus 2024 bijvoorbeeld kwam de politie tussen na een telefoontje van de buren. Zijn vrouw verklaarde toen dat hij op haar hoofd, arm en hand had geslagen - verwondingen die ook duidelijk zichtbaar waren.

De man drukte in de rechtbank zijn spijt uit en betwistte de feiten niet. Volgens hem waren ze het gevolg van stress en een gevoel van machteloosheid. 

De rechter sprak over ernstige feiten. "De beklaagde schiep een klimaat van onzekerheid, stress en angst waarbij het slachtoffer wordt achtergelaten met fysiek leed, schaamte en veelal ook een gebroken zelfbeeld." 

Hij kreeg 1 jaar cel, waarvan de helft met uitstel, en een boete van 800 euro. Het openbaar ministerie had 1 jaar effectief gevraagd, de maximumstraf voor de feiten waarvoor hij vervolgd werd. De rechter sprak een straf uit met uitstel en hield daarbij rekening met zijn blanco strafblad en het feit dat hij binnenkort aan het werk zou gaan.

Daarvoor zijn verschillende verklaringen. Zo was de beroepsprocedure van deze zaak nog niet afgerond. De verschillende partijen hebben na een vonnis 30 dagen de tijd om beroep aan te tekenen. Die periode loopt dus nog en het parket bekijkt of ze dat gaan doen. In afwachting is het vonnis nog niet definitief.

Daarnaast worden gevangenisstraffen van 6 maanden of minder in de praktijk niet uitgevoerd. Dat heeft te maken met de overbevolking in de gevangenissen. Ook met de nieuwe noodwet is dat nog steeds zo. Straffen tussen 6 maanden en 3 jaar worden wel (gedeeltelijk) uitgevoerd. 

En een onmiddellijke aanhouding bevelen na een uitspraak, kan pas vanaf een gevangenisstraf van 3 jaar, op enkele uitzonderingen na. Kortom, ook na bevestiging van het vonnis, is de kans heel klein dat de man naar de gevangenis gestuurd zou zijn voor de feiten van intrafamiliaal geweld. Mogelijk zou hij wel een enkelband gekregen hebben. 

"Eigenlijk kan je niet zeggen dat de rechter hier een fout heeft gemaakt. De wet laat niet toe om zwaarder te straffen", zegt VRT NWS-journalist Caroline Van den Berghe. "Maar je kan je afvragen of voor dit soort feiten, zwaar intrafamiliaal geweld, de wet niet moet worden veranderd."

"Het is ook niet zo dat een gevangenisstraf absolute veiligheid biedt", zegt Veerle Cielen, eerste substituut-procureur des Konings bij het parket van Limburg. "De mensen die in de gevangenis zitten, komen ook vrij en wat dan? Op dit moment zijn er heel weinig middelen om zorg te verlenen binnen en buiten de gevangenis."

Cielen is niet betrokken bij de zaak in Roeselare, maar kent als referentiemagistraat partnergeweld de problematiek goed. Ze pleit ervoor om meer in te zetten op begeleiding, zowel voor slachtoffers als daders. "Wij zien dat heel veel verdachten problemen hebben met alcohol of agressie. Hen gewoon in de gevangenis zetten, die trouwens al overbevolkt zijn, gaat die problematiek niet verhelpen."

Er werd geen contactverbod opgelegd door de rechter. Daar was ook niet om gevraagd op het proces. Tijdens het onderzoek was dat contactverbod er wel, net zoals begeleiding door een justitieassistent, en de man had ook enkele maanden een enkelband.

De rechtbank van eerste aanleg in West-Vlaanderen schrijft vandaag in een persmededeling dat het contactverbod wel degelijk nog van kracht was afgelopen weekend, omdat het vonnis nog niet definitief is. Volgens onze informatie wordt een uitspraak in de praktijk vaak gezien als het einde van de maatregel. 

"De partner van de man en de kinderen waren niet aanwezig in de rechtszaal. Zij hadden kunnen aandringen op een contactverbod", zegt Van den Berghe. "Op het proces is gesproken over het herstellen van het contact tussen de gezinsleden, of om dat toch te proberen."

De precieze omstandigheden in deze zaak zijn nog onduidelijk, maar Cielen zegt dat het vaak voorkomt dat slachtoffer en verdachte zelf weer contact zoeken.

"Het klinkt misschien onbegrijpelijk, maar het gebeurt dat het slachtoffer en de verdachte zich verzoenen kort na de feiten. Dan heeft een contactverbod weinig zin. Soms moeten we dat doen voor de veiligheid. Maar we merken dat in veel zaken die wij op zitting brengen de koppels terug verzoend zijn."

Opmerkelijk is ook dat er geen voorwaarden waren gekoppeld aan de straf met uitstel, zoals verplichte begeleiding bijvoorbeeld, of een cursus agressiebeheersing. Nochtans had de verdediging daar zelf om gevraagd. Volgens de rechter was het niet werkbaar omdat de man, die zo'n 10 jaar in ons land was, niet of nauwelijks Nederlands spreekt.

In het vonnis wordt onder meer verwezen naar een verslag van de justitieassistente waarin staat dat de man "de Nederlandse taal onvoldoende machtig is om constructief te communiceren".

"Dat komt regelmatig voor", zegt magistrate Veerle Cielen. "Bij de justitiehuizen zijn geen anderstalige cursussen. Soms kan men mensen doorverwijzen naar een anderstalige psycholoog of arts, maar die zijn ook niet in groten getale voorhanden. Daarom is het zo belangrijk er bij de integratie van nieuwkomers heel sterk ingezet wordt op taal."

Cielen benadrukt dat er wordt gezocht naar oplossingen, maar dat is niet eenvoudig. "Er wordt wel degelijk in gesprek gegaan met mensen, maar als de wil of het probleeminzicht er niet zijn, dan is het heel moeilijk om met hen te werken. Dat is al een eerste voorwaarde. En als ze dan de taal niet spreken, dan is het ook zeer moeilijk."

Uiteindelijk komen we opnieuw uit bij een vraag voor meer middelen. "Samen met heel veel anderen zijn we daarvoor vragende partij", zegt Cielen.

De magistrate denkt daarbij aan opleidingen voor politieagenten die in eerste instantie met de problematiek in aanraking komen om risicofactoren te kunnen detecteren. "We hebben ook nood aan goede wettelijke kaders voor informatiedoorstroming. En we hebben nood aan psychiaters voor psychiatrische analyses en goede betaling voor die psychiaters, want nu moeten we vaak heel lang wachten op een verslag en dat is echt dramatisch."