Kunnen of moeten ziekenhuizen en andere zorginstellingen Israëlische producten weren bij hun dagelijkse werking? Die vraag is een hot topic in de zorgsector, nu het Israëlische geweld tegen de Palestijnen maar blijft aanhouden. De Vlaamse koepelorganisatie Zorgnet-Icuro sleutelt aan een ethisch kader om zorginstellingen bij die dilemma's te ondersteunen.
Ziekenhuizen en artsen onderzoeken hoe ze Israëlische producten kunnen weren
"De zorgsector voelt zich hard aangesproken door wat er in Gaza aan het gebeuren is", vertelt Margot Cloet, CEO van het Vlaamse zorgnetwerk Zorgnet-Icuro. "Mensen wordt de toegang tot zorg ontzegd, ziekenhuizen worden gebombardeerd: dat leeft heel erg."
De koepelorganisatie onderzoekt daarom of ze een ethisch kader kan opstellen voor de aankoop van Israëlische producten. In de zorg zijn die nu eenmaal nog altijd zeer aanwezig. Teva is daar een bekende naam: het is dan ook een van de grootste producenten van generische geneesmiddelen.
Eerder waren er al oproepen, onder meer in Genk, maar ook vanuit de CD&V-fractie in het parlement, om de producten van Teva te weren. Maar veel zorginstellingen kijken vandaag al breder: ook binnen de medische hulpmiddelen en technologie zijn wel wat Israëlische bedrijven actief. Sommige ziekenhuizen proberen nu al, waar mogelijk, alternatieven te zoeken.
Juridische grenzen
Zorgnet-Icuro weegt nu verschillende mogelijke ingrepen tegen elkaar af. Dat kan gaan van het verplichten van het gebruik van alternatieve, gelijkwaardige geneesmiddelen van andere leveranciers tot het screenen van Israëlische bedrijven rond betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen of productie in bezette gebieden.
Toch botsen de Vlaamse ziekenhuizen en woonzorgcentra op juridische grenzen als ze op grote schaal Israëlische producten willen weren. Zo liggen heel wat aankopen vast met vaste contracten die via overheidsaanbestedingen zijn beklonken. Daar valt doorgaans niet onderuit te komen zonder zware schadeclaims en boetes te vermijden. "Dat gaat over gigantische bedragen", horen we in de sector.
We willen er vooral voor zorgen dat als we iets adviseren aan de sector het juridisch correct is en ethisch heel goed onderbouwd
Margot Cloet, CEO van Zorgnet-Icuro
Voor sommige producten zijn er bovendien extra dilemma's, zoals het gebrek aan alternatieven of het risico op bevoorradingsproblemen als ziekenhuizen massaal overschakelen. "De veiligheid van de patiënt blijft de eerste prioriteit", is daar de mantra.
Hulp van de overheid
Cloet kijkt daarom ook naar de overheid, om die keuzes makkelijker te maken. "De overheid zou mee een kader kunnen bepalen door bepaalde eisen juridisch of in omzetbrieven te verankeren. Denk bijvoorbeeld aan een verplichte check naar linken met het Israëlische regime."
Nog een stap verder zou een clausule zijn die Israëlische bedrijven uitsluit die actief zijn in bezette gebieden of die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen. Voor Russische bedrijven bestaan zulke Europese regels al.
Wanneer dat ethische kader voor de Vlaamse zorg er zou zijn, kan Cloet nog niet met zekerheid zeggen. "We bekijken dat in de komende dagen. We willen er vooral voor zorgen dat als we iets adviseren aan de sector het juridisch correct is en ethisch heel goed onderbouwd."
Vandenbroucke reageert: "Verschillende redenen waarom boycot Teva niet mogelijk is"
Volgens het kabinet van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke is een boycot van een Israëlisch farmabedrijf als Teva niet mogelijk. Zo verbiedt de VN expliciet het sanctioneren van (toegang tot) medicatie, vaccins en voeding. Ook zou een boycot van Teva patiënten in de problemen brengen, omdat voor bepaalde medicatie geen alternatieve leverancier beschikbaar is die hier dezelfde nodige volumes kan leveren.
Uit onderzoek blijkt ook, zo meldt het kabinet, dat Teva niet gelinkt kan worden aan mensenrechtenschendingen. Het bedrijf staat niet op de zwarte lijst van de VN van bedrijven die deelnemen aan de illegale bezetting en het wordt ook niet genoemd in het rapport van Francesca Albanese, de speciale VN-rapporteur voor Palestina. Dat maakt het juridisch bijzonder moeilijk om medicijnen van Teva van de markt te weren.
Individuele artsen zijn wettelijk gezien vrij in de middelen die ze gebruiken om een patiënt te behandelen, klinkt het nog, zolang hij of zij rekening houdt met relevante wetenschappelijke gegevens. De deontologische code zegt wel dat persoonlijke overtuigingen van de arts de kwaliteit van de zorg mogen niet beïnvloeden. Pas als de keuze voor een bepaald medicament geen enkele impact heeft op de kwaliteit van de zorg mag je andere overwegingen laten meespelen.
