Roken en vapen op terrassen verboden vanaf 2027, ook rookkamers niet langer toegelaten 

Het rookverbod op terrassen was al beslist in het regeerakkoord van de federale regering. Maar er is nu ook een concrete datum. Vanaf 1 januari 2027 zal je op en in de buurt van terrassen niet meer mogen roken of vapen. Ook publieke rokersruimtes of rookkamers worden verboden. Denk hierbij aan rookkamers in de horeca of luchthavens, maar ook op plekken die focussen op rokers, zoals een sigarenclub of shishabar.

"Met deze maatregelen voorkomen we dat kinderen en volwassenen ongewild schadelijke sigarettenrook moeten inademen en zorgen we ervoor dat mensen niet in de verleiding worden gebracht om een sigaret op te steken. Zien roken, doet roken", zegt federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit).

Het aantal rokers in België daalt al jaren en steeds meer mensen beginnen er nooit aan, maar het moet nog beter, vindt Vandenbroucke. "Elk uur sterven in ons land bijna 2 mensen aan de gevolgen van roken."

Uit cijfers van gezondheidsinstituut Sciensano blijkt dat 12,8 procent van de Belgen dagelijks rookt. In 2018 was dat nog 15,4 procent en 24 procent in 2004. 

Tegelijk stijgt het gebruik van de e-sigaret. 6 procent van de bevolking (vanaf 15 jaar) vapet, tegenover 4 procent in 2018. De grootste toename zit in de groep van de 15- tot 24-jarigen. 17 procent vapet, 6 procent zelfs dagelijks.

"Vapen is geen onschuldig alternatief. Het is vaak een opstap naar of aanvulling op tabaksgebruik, zeker bij jongeren", zegt Vandenbroucke. "Als we een rookvrije generatie willen tegen 2040 moet ons land verder maatregelen blijven nemen."

"Door roken en vapen minder zichtbaar te maken in het openbare leven, beschermen we niet alleen de gezondheid van niet-rokers, we helpen ook wie worstelt met een verslaving door een extra drempel op te werpen (en de verleiding weg te nemen) en we 'denormaliseren' roken waardoor er minder mensen ooit zullen starten."

Wie wordt betrapt op roken op of rond een terras zal een boete krijgen. Ook horeca-uitbaters zullen "er alles aan moeten doen om het rookverbod te respecteren", klinkt het. Een uitbater zal aansprakelijk zijn bij onvoldoende signalisatie, (oogluikend) toestaan van roken en het "plaatsen van elementen die tot roken kunnen aanzetten", zoals asbakken bijvoorbeeld. 

"Daarom is het goed dat we het verbod pas laten ingaan op 1 januari 2027", zegt Vandenbroucke. "Zo heeft iedereen de tijd om zich goed voor te bereiden." Oorspronkelijk was het plan om het verbod al vanaf 2026 in te laten gaan.

"We verwachten dat horeca-uitbaters duidelijke signalisatie aanbrengen en hun klanten aanspreken als iemand een sigaret aansteekt. Als dat het geval is, zal de uitbater geen boete of sanctie riskeren."

Het rookverbod betekent vanaf 2027 ook het einde van shishabars, waar nu onder strikte voorwaarden wel nog mag worden gerookt in een rokersruimte. "Mensen beseffen niet genoeg hoe onwaarschijnlijk ongezond het is om met zijn allen waterpijp te roken in een bar", zegt Vandenbroucke. "Meer en meer landen in de wereld verbieden het om binnen te roken en dus ook niet meer in shishabars of sigarenclubs."

Nog opvallend: bij tijdelijke evenementen, zoals kermissen, festivals, kerstmarkten en braderieën, krijgen lokale besturen de mogelijkheid om "de maatregelen tijdelijk aan te passen in functie van het evenement, omdat de handhaving en controle dan niet vanzelfsprekend zijn". Ze kunnen met andere woorden beslissen om tijdens evenementen het rookverbod tijdelijk op te heffen.

"Het is een donkere dag voor de keuzevrijheid en de gastvrijheid van de horecasector", zegt CEO Matthias De Caluwe van sectorfederatie Horeca Vlaanderen. Hij is wel opgelucht dat uiteindelijk voor 2027 en niet 2026 is gekozen om de maatregel in te voeren. "Dat was veel te snel voor zo een ingrijpende maatregel", zegt hij. Daarnaast noemt Horeca Vlaanderen de plannen al "iets positiever" dan wat eerder voorlag, omdat een aantal aanpassingen zijn doorgevoerd.

Maar er zijn "absoluut nog verbeterpunten", aldus De Caluwe. "We hadden erop aangedrongen dat we geen terrasagent wilden spelen en vroegen een helder protocol met een oplijsting van wat de horecaondernemer moet doen. Die boodschap blijven we herhalen."

De horecafederatie vindt dat ondernemers zelf moeten kunnen kiezen of er gerookt mag worden op hun terras. "Toen het rookverbod binnen werd ingevoerd, had je nog het alternatief van het terras waar wel iedereen welkom was. Bij drinkgelegenheden maakt dat een fundamenteel verschil", aldus De Caluwe. "Men wil de sigaret uit het straatbeeld, maar met deze maatregel verdwijnt hij naar de overkant van de straat."

Horeca Vlaanderen hoopt in het parlement nog "een coalitie voor de keuzevrijheid en gastvrijheid" te vinden. "We zullen zien tot wat overleg nog kan leiden, maar we sluiten geen stappen uit", aldus De Caluwe. Wat die stappen kunnen inhouden, zegt hij niet.