Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor poging tot staatsgreep

De Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro (70) is door een meerderheid van het Braziliaanse Hooggerechtshof schuldig bevonden aan het plannen van een staatsgreep nadat hij de verkiezingen van 2022 had verloren.

De rechters zijn ook van mening dat Bolsonaro zich schuldig maakte aan deelname aan een criminele organisatie.

De uitspraak van 4 van de 5 rechters uit het Hooggerechtshof maakt van de 70-jarige Bolsonaro de eerste Braziliaanse oud-president die een veroordeling oploopt voor een aanval op de democratie.

Jair Bolsonaro, president van begin 2019 tot eind 2022, verloor in oktober 2022 de presidentsverkiezingen van Luiz Inácio 'Lula' da Silva en werd ervan beschuldigd dat hij een staatsgreep heeft beraamd om toch aan de macht te kunnen blijven. 

Volgens de aanklagers werden er plannen gesmeed om Lula te vergiftigen met chemicaliën en andere hooggeplaatste Brazilianen dood te schieten, onder wie Lula's vicepresident Geraldo Alckmin en Alexandre de Moraes. Hij hield als hoogste rechter van het Kiesgerechtshof toezicht op de verkiezingen van 2022. Als voorzitter van het Hooggerechtshof leidde hij overigens ook dit proces over de poging tot staatsgreep.

Volgens de kroongetuige in het proces gaf Bolsonaro persoonlijk de toestemming voor de moorden. Het hele plan zou echter in de prullenmand zijn beland, omdat Bolsonaro niet voldoende steun kreeg van het leger. De oud-president vluchtte uiteindelijk eind 2022 naar de Verenigde Staten, hoewel hij toen nog officieel in functie was. De eedaflegging van zijn opvolger woonde hij niet bij.

Bolsonaro is schuldig bevonden voor de 5 aanklachten: deelname aan een gewapende criminele organisatie, poging om de democratie met geweld af te schaffen, staatsgreep, schade aan overheidsgebouwen en schade aan beschermde culturele goederen.

Sommige aanklachten zijn gelinkt aan de rol van Bolsonaro bij de bestorming van overheidsgebouwen door zijn aanhangers, op 8 januari 2023 in Brasilia. Die bestorming was volgens de aanklagers een poging om een militaire interventie uit te lokken en zo de nieuwe president van de macht te verdrijven.

Bolsonaro riskeerde voor alle aanklachten samen 43 jaar cel. Uiteindelijk krijgt hij een gevangenisstraf van 27 jaar en 3 maanden, waarvan hij 24 jaar in een gesloten gevangenisregime zou moeten doorbrengen.

Bolsonaro kan nog in beroep gaan tegen de uitspraak van het Hooggerechtshof. Zijn advocaten hadden dat ook op voorhand aangekondigd. Bolsonaro is nu veroordeeld door 1 kamer van het Hooggerechtshof. Als hij in beroep gaat, belandt de zaak bij alle 11 rechters van het Hooggerechtshof.

"Maar wat je leest, volgens juridische experten, is dat dat allicht weinig zou veranderen aan de veroordeling zelf. Hooguit zou de straf misschien een beetje gemilderd worden", zegt VRT NWS-journaliste en Braziliëkenner Annelies Beck in De Ochtend. 

Maar medestanders van de oud-president zouden ook via het parlement willen proberen om amnestie te regelen voor Bolsonaro én zijn aanhangers die de overheidsgebouwen hebben bestormd, weet Beck. "Of ze hopen volgend jaar op een president uit het Bolsonaro-kamp, die dan gratie zou kunnen verlenen aan Bolsonaro."

In elk geval zal Bolsonaro volgend jaar zelf niet aan de presidentsverkiezingen kunnen deelnemen. In 2023 werd hij namelijk al eens veroordeeld in een andere zaak, waardoor hij zich tot 2030 niet verkiesbaar mag stellen.

Bolsonaro staat al geruime tijd onder huisarrest. Hij zal allicht pas naar de cel moeten als alle mogelijkheden om in beroep te gaan zijn uitgeput. Er bestaat ook een kans dat zijn straf wordt omgezet in huisarrest. Bolsonaro verkeert namelijk al geruime tijd in slechte gezondheid. Hij kampt nog altijd met de gevolgen van een messteek in de buik in 2018.

Het is nu ook de vraag hoe de Amerikaanse regering-Trump zal reageren. President Donald Trump noemde de vervolging van zijn politieke vriend Bolsonaro eerder al een "politieke heksenjacht". Hij voerde ook invoerheffingen van 50 procent in op Braziliaanse producten. Van verschillende rechters van het Hooggerechtshof werd ook hun visum ingetrokken.

Trump zegt nu in een eerste reactie verrast en niet blij te zijn met de veroordeling. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zegt dat de VS "gepast" zal reageren.