Polen haalt voor het eerst Russische drones neer: "Dichtst bij gewapend conflict sinds Tweede Wereldoorlog"

De eerste drone drong rond 23.30 uur gisteravond het Poolse luchtruim binnen, de laatst rond 6.30 uur vanmorgen. In die tijdspanne van 7 uur werd het Poolse luchtruim in totaal 19 keer geschonden. Polen zette F-16's in om de drones die een directe bedreiging vormden, neer te schieten.

Poolse onderzoekers zoeken nu naar drones en brokstukken van neergeschoten drones op het eigen grondgebied. Intussen zouden er al 7 drones en onderdelen van 1 raket zijn gevonden.

Polen kreeg vannacht ook hulp van andere NAVO-lidstaten. Nederlandse F-35's hielpen bij het neerschieten van drones. Sinds 1 september helpen die F-35's in het kader van een NAVO-opdracht bij het bewaken van het luchtruim boven Oost-Europa. Daarnaast werden ook een Italiaans radarvliegtuig en een tankvliegtuig van de NAVO ingezet. Duitse Patriot-luchtafweersystemen werden in een alarmfase geplaatst, maar kwamen niet in werking. De operatie was een primeur: het is de eerste keer sinds de start van de oorlog in Oekraïne dat een NAVO-lid Russische drones neerhaalt.

Of Rusland de drones met opzet naar Polen heeft gestuurd of dat het om afgeweken drones gaat die Oekraïne als doelwit hadden, wordt nog verder onderzocht. Het westen van Oekraïne werd afgelopen nacht bestookt met meer dan 450 drones. Die laatste optie is dus zeker goed mogelijk. Oekraïne waarschuwde Polen ook over naderende drones. Ook Wit-Rusland zou Polen vannacht gewaarschuwd hebben.

Polen en ook Duitsland lijken er echter vanuit te gaan dat het wel degelijk om een geplande actie van Rusland gaat. "Er is absoluut geen reden om aan te nemen dat het hier om stuurfouten of soortgelijke incidenten gaat", zegt de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius. Maar volgens het Russische ministerie van Defensie was Polen geen doelwit van de aanval.

Hoe het ook zij, de reacties bleven niet uit. Verschillende Europese leiders veroordeelden de aanval en drukten hun solidariteit met Polen uit. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte hebben het over een "roekeloze" en "nooit vertoonde" schending van het Poolse luchtruim. Beiden kondigden aan dat de EU en de NAVO nog meer zullen investeren in de verdediging van de oostflank en de landen die aan Rusland grenzen.

De Poolse premier Donald Tusk hield vanmorgen een spoedzitting met zijn regering. "Dit gaat om een grootschalige provocatie van Rusland. We zijn klaar om op elke aanval en provocatie te reageren. De situatie is ernstig en het lijdt geen twijfel dat we ons op verschillende scenario's moeten voorbereiden."

Tusk heeft ook aan de NAVO gevraagd om Artikel 4 van het handvest van de militaire organisatie te activeren. Concreet houdt dat in dat Polen zich bedreigd voelt en de andere lidstaten vraagt om in spoed bijeen te komen. Dat is deze voormiddag ook gebeurd. Polen heeft de NAVO-bondgenoten op die vergadering om sterkere luchtafweer gevraagd.

Artikel 4 van het NAVO-handvest mag niet verward worden met Artikel 5, waarin staat dat een aanval op een lidstaat een aanval op alle lidstaten is. "We zijn niet in oorlog", benadrukt Tusk. Al meent hij wel dat zijn land zich "het dichtst bij een gewapend conflict bevindt sinds de Tweede Wereldoorlog". 

Het is niet de eerste keer dat Russische drones het NAVO-luchtruim schenden, sinds de start van de Oorlog in Oekraïne.

Dat een NAVO-lid nu voor het eerst gereageerd heeft om de drones neer te halen, is wel "ongekend", zegt Polen-correspondent Christiaan Paauwe in De Ochtend. "Volgens Polen was er een dusdanige dreiging voor burgers dat ze besloten hebben om de drones uit de lucht te schieten."

In 3 regio's werden inwoners opgeroepen om binnen te blijven. "Dat wekt toch wel de suggestie dat de dreiging tot diep in Polen aanwezig was." Ook het luchtruim boven 4 luchthavens was een tijdlang stilgelegd. 

Waarom die dreiging zo groot was, is niet duidelijk. "Het waren deze keer wel echt veel drones, dat hebben we nog niet eerder meegemaakt. Of misschien is het ook door de route die de drones gebruikten. Er zijn nog veel vragen die heersen."

Paauwe denkt dat het deze keer niet gaat om Russische drones die verkeerd zijn gevlogen. "Ik denk toch dat dit een poging is geweest van Rusland om te testen in hoeverre de NAVO zal optreden en in hoeverre Polen optreedt als ze dit doen. Dit is echt een testronde geweest om te kijken hoe ver ze kunnen gaan. Daar wordt nu verder over gespeculeerd."

Defensie-expert Jens Franssen is voorzichtiger en zegt dat het "mogelijk" om een test van Rusland gaat. "Je kan niet in het hoofd kijken van de mensen die die drones geprogrammeerd hebben", zegt hij in De Ochtend. "Sommige drones zijn naar Polen gevlogen en hebben nadien rechtsomkeer gemaakt richting Oekraïne. Dus het zou de bedoeling geweest kunnen zijn om eventueel tegen die Poolse grens of zelfs daarover te vliegen."

Al is er ook een andere verklaring mogelijk. "Vannacht is er opnieuw een aanval op Oekraïne geweest, met meer dan 450 drones. Omdat die aantallen zo groot zijn, kan het zijn dat er een paar drones de weg kwijt geraakt zijn en blind zijn doorgevlogen."

Het blijft dus onduidelijk of het een bewuste test was van Rusland. "We zullen het nooit zwart-op-wit weten. Maar voor alle duidelijkheid: een test is niet hetzelfde als een aanval op Polen. Dit is een test om te kijken hoe ver Rusland hiermee raakt." 

Vooral de reactie van Polen is verrassend, vindt Franssen. "Het is uitzonderlijk dat Polen, maar ook dat de NAVO, vliegtuigen laat opstijgen om Russische drones neer te halen. Wat dat betreft, is dit wel een serieuze escalatie."    

Zal die escalatie dan ook uitmonden in een oorlog tussen Rusland en de NAVO? "Dat zou zeer onlogisch zijn van Rusland om oorlog te gaan zoeken met de NAVO. Vanuit Rusland zullen ze de NAVO wel testen, zoals op dit ogenblik gebeurt, maar een Derde Wereldoorlog starten, is zeer onlogisch."