Keuzestress op Open Monumentendag? Dit zijn onze tips

Nieuwe plekken ontdekken of bekende gebouwen met nieuwe ogen bekijken: dat is het doel van Open Monumentendag. Erfgoed dat soms letterlijk achter de hoek ligt en waar we trots op mogen zijn, vindt Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts (N-VA). “Fier op dat van hier” is voor hem de slagzin van deze Open Monumentendag, met als thema 'In stijl'.

De 37e editie van de Open Monumentendag is te beleven in bijna 200 steden en gemeenten. Er zijn alles samen meer dan 1.100 activiteiten. Voor elk wat wils, zegt coördinator Griet Langbeen: "Architectuurwandelingen over 1 of meerdere stijlen, met gidsen die daar alles over weten. Militair erfgoed zoals forten en citadels. Of voor wie rust zoekt: ook parken en tuinen zijn vaak architecturaal heel doordacht."

Het hele programma van Open Monumentendag vind je hier . Je kan verfijnd zoeken per locatie of soort activiteit, bijvoorbeeld voor kinderen. Of checken of een erfgoedplek toegankelijk is voor een rolstoelgebruiker. We lichten er enkele bijzondere plekken uit, per provincie.

• Antwerpen is gaststad van deze Open Monumentendag en zet onder meer een groot aantal kerken in de kijker. Om de toren van de Sint-Pauluskerk te beklimmen moest je vooraf reserveren, maar je kunt de prachtkerk in restauratie wel gewoon bezoeken, en van heel dichtbij 2 topstukken van Rubens van Van Dyck bewonderen. 

Architecte Stefanie Reyskens is verantwoordelijk voor de restauratie én ze is ambassadeur van Open Monumentendag, die ze "een hoogdag" noemt. "Zowel professionals als vrijwilligers in de erfgoedsector proberen vandaag de verhalen achter de stenen te vertellen." Over haar eigen realisaties zegt ze: "Het is leuk om een juweel te geven aan de Antwerpenaar wanneer de steigers verdwijnen."

• Het Instituut voor Tropisch Geneeskunde in Antwerpen: je komt er doorgaans enkel voor een prik als je naar verre oorden trekt, maar het gebouw op zich is een bezoek meer dan waard. In art deco, een stijl die 100 jaar oud is. 

• Hotel Dumont in Antwerpen was de statige 19e-eeuwse privéwoning van mijnbouwkundige André Dumont. Nu is het de stek van Literatuur Vlaanderen en Iedereen Leest. Architecten vertellen je meer over de restauratie en je kunt ook genieten van poëzie tijdens het 1e Zeppelin-festival, als ode aan Paul van Ostaijen.

• Alvorens de Bourlaschouwburg wordt opgeknapt, mag je er nog een blik voor en achter de coulissen werpen, inclusief de authentieke theatermechaniek. In de chique foyer kun je een stoomcursus Vlaamse Gebarentaal volgen door Serge Vlerick, een van de hoofdrolspelers van [meeuw], een voorstelling van Olympique Dramatique.

• In Mechelen is na de bibliotheek Predikheren ook de aanpalende Predikherenkerk gerestaureerd, waarbij alle laagjes geschiedenis zichtbaar zijn gebleven. Je kunt er terecht voor een uitgebreid programma met veel muziek, dans en woordkunst.

• ‘Torenhoog in de lage Kempen’ is een initiatief van 8 gemeenten (Beringen, Bocholt, Halen, Hamont-Achel, Heusden-Zolder, Houthalen-Helchteren, Leopoldsburg, Lummen en Tessenderlo-Ham). Sommige kerktorens kun je beklimmen, zoals die van de mijnkathedraal in Beringen, en in alle kerken krijg je een stempel op een soort pelgrimskaart. Daarmee maak je kans op een ballonvaart.

• In Maaseik heropent de schatkamer van Sint-Catharina . Wie afdaalt in de crypte van de kerk ontdekt waar het over gaat: fijn zilverwerk en zeldzame relieken. Dat eeuwenoude verleden wordt op een nieuwe manier verteld.

• In de abdij van bij Hasselt kun je de restauratie het hele weekend van dichtbij bekijken, op diverse locaties van de site.   

• Art deco bestaat 100 jaar. Om te ervaren hoe kleurrijk en speels art-decohuizen kunnen zijn moet je in de Mgr. Stillemansstraat in Sint-Niklaas zijn: een weelde aan glas-in-loodramen, kunstig smeedwerk, creatieve baksteen.  Aan de ramen hangen foto's van hoe het er binnen uitziet en via een QR-code kun je ook binnenpiepen in sommige woningen. Vlakbij is de Broederschool , en dan vooral de majestueuze inkomhal, een aanrader: een explosie van kleur (zie foto bovenaan dit artikel).

• In Mariakerke ligt de Modelwijk uit de jaren 50, met modernistische inslag. Je kunt een fietsroute volgen langs bijzondere woningen. Plannetje af te halen in het infopunt in de Minard-schouwburg in Gent, die trouwens ook een bezoek meer dan waard is.  

• Nog in Gent zet de gerestaureerde en herbestemde Leopoldkazerne de deuren open, meer bepaald het nieuwe hotel JAM dat daar is gevestigd. Openbaar vervoer naar en in Gent is aanbevolen, want het is daar zondag ook het ‘Gent 10 mijl’-loopevenement.

• In Lokeren kun je uitzonderlijk binnen in een Duitse schietstand uit de Tweede Wereldoorlog. De mastodont ‘Siebels’ aan de Molsbergen is uniek in ons land. Je ontdekt de geschiedenis via foto’s en allerlei andere getuigenissen. 

• In Leuven is de universiteit dit jaar 6 eeuwen jong. Een nieuw fietsparcours leidt je langs historische plekken die verbonden zijn met het verleden en de toekomst van de universiteit. Op de campus Arenberg kun je je vergapen aan de oude machines van het ‘Thermotechnisch instituut ’: vroeger didactisch materiaal voor ingenieursstudenten. Voor de gelegenheid worden sommige ervan weer aangezwengeld.  

• In Diest kun je een devotieroute lopen, langs kerken, kapellen en het begijnhof. Daar zet de eigenaar van de vroegere pastorie de tuindeur open. Je vindt er een zeldzame treurginkgo , de dikste en mooiste boom van zijn soort in het land.  

• Rond de Maagdentoren in Zichem vieren ze vandaag Torenfeesten , met veel muziek en zelfs riddergevechten. De Maagdentoren was van strategisch belang in de Tachtigjarige oorlog (16e-17e eeuw) tussen de Spaanse troepen en de opstandige Nederlanden.   

• Touwen, toptechniek en teamwork: dat zijn de 3 T’s van Monumentenwacht , die soms halsbrekende toeren uithaalt om gebouwen te inspecteren. Je kunt ze aan het werk zien aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Kortrijk.  

• Het Begijnhof in Brugge, een van de meest gefotografeerde plekjes van ons land, blijft een stille oase in de stad, al 800 jaar. Dat achteeuwenfeest wordt dit jaar gevierd. De expo ‘Beschermd en geborgen’ vertelt je de geschiedenis van deze 'stad van vrouwen' en blikt ook vooruit naar de toekomst. Zuster Stephanie is 1 van de ambassadeurs van Open Monumentendag.  

• Over naar de kust. In De Panne kun je binnenkijken in modernistische huizen zoals woning Kamba  en Villa Nano-Nanine  of in belle-epoquehuizen zoals woning Cocquelicot  en woning Le Nid . Bijzonder: het zijn vrije interieurbezoeken (en misschien zul je dus wat moeten aanschuiven).

• In Ieper is de Menenpoort onlangs gerestaureerd. De ontwerper van dat bouwwerk en van veel Britse soldatenbegraafplaatsen was sir Reginald Blomfield. Je kunt een interactieve stadswandeling maken door de ogen van Blomfield, met aandacht voor zijn stijl, symboliek en visie op herdenking. Of een kopje thee drinken in Blomfield's, de tearoom die de Commonwealth War Graves Commission heeft geopend.