Ooit Crembo in het Cremlin, nu zwaar onder vuur: het hobbelige politieke parcours van CD&V-coryfee Pieter De Crem

"Je bent voor mij of je bent tegen. Daartussen ligt er weinig braak." Het zijn woorden die Pieter De Crem (63) in een oud kranteninterview uitspreekt, maar die nog altijd lijken te kloppen.

Iemand van de oude CVP-stempel, zo wordt hij meer dan eens omschreven. Dan gaat het vooral over zijn bestuursstijl als voormalig minister en als burgemeester: een ouderwetse, autocratische aanpak die nauwelijks tegenspraak duldt, gecombineerd met een verbaal vlotte, zelfzekere air van 'wie doet mij wat' en 'après nous le déluge'. 

Voor tegenstanders is dat ergerlijk, maar in Aalter blijft er duidelijk een kiespubliek voor. Na de gemeenteraadsverkiezingen van een klein jaar geleden kon Pieter De Crem opnieuw de burgemeestersjerp omgorden, zelfs al haalde CD&V er voor het eerst in een halve eeuw geen absolute meerderheid meer.

Het maakt dat er in Aalter 66 jaar lang een De Crem op de burgemeesterstoel zat. Pieter De Crems vader Jan leidde de gemeente in het Meetjesland tussen 1959 en 1994. Pieter nam het nadien zelf over. Geen wonder dat het gemeentehuis van Aalter lang met een knipoog 'het Cremlin' werd genoemd, een verwijzing naar het Russische regeringsgebouw in Moskou die niet alleen over de bouwstijl ging. 

In 2022, kort na de Russische inval in Oekraïne, laat De Crem weten dat dat misschien toch best moest ophouden. "Ik heb nooit wakker gelegen van de bijnaam", klinkt het dan, "maar met de huidige internationale situatie is het beter om die vergelijking nu niet meer te maken." 

Pieter De Crem is als jongeling duidelijk voorbestemd voor de politiek. Hij komt na zijn studies Romaanse filologie en Internationaal en Europees recht, eind jaren 80, al vrij snel op een CVP-kabinet terecht (dat van premier Wilfried Martens) en begint er aan zijn politieke carrière te bouwen. Met succes: op zijn 33e raakt hij midden jaren 90 verkozen in Aalter, volgt zijn vader op als burgemeester en belandt ook voor het eerst in de Kamer. 

In 1999 (herverkozen in de Kamer, ondanks de verkiezingsnederlaag van CVP) en 2000 (herverkozen in Aalter) volgt de definitieve bevestiging van de kiezer dat hij op zijn plaats zit. Hij maakt inhoudelijk deel uit van de rechterflank van de christendemocraten en vindt ook stilaan zijn thema: defensie. Als bevlogen CD&V-fractieleider maakt hij het minister van Defensie André Flahaut (PS) en bij uitbreiding de hele paarse regering soms bijzonder moeilijk.

Minister - van Defensie natuurlijk, wat anders? - wordt hij voor het eerst in 2007 in de interimregering Verhofstadt III. Hij blijft dat tot 2014, onder Leterme I, Van Rompuy, Leterme II en Di Rupo. Ook in die rol valt zijn vaak net iets te forse stijl op. Zo verwijt hij critici van Belgische troepen in Afghanistan op een bepaald moment zelfs "partner van de bommenleggers te zijn en van hen die de oren van meisjes afsnijden wanneer ze naar school gaan".

Hij slankt in die jaren het leger af, maar richt de blik volledig op de VS en op de NAVO. "Een kleine, betrouwbare partner" van die NAVO wil hij zijn, met een "echte krijgsmacht, geen humanitaire organisatie". 'Crembo' wordt hij daarom wat lacherig gedoopt, maar volgens tegenstanders is hij eerder "minister van Oorlog". Uit dat tijdperk dateren de vele foto's van De Crem in pantservoertuigen of straaljagers, bij troepen in het buitenland en op militaire luchthavens. 

Foutloos is zijn parcours zeker niet. Hij verklapt bijvoorbeeld langs zijn neus weg dat er in Kleine Brogel kernwapens liggen - een lapsus die hij nadien gewoon ontkent - en komt ook in het nieuws na een "stiepelzatte" nacht in een New Yorkse bar. Dat het Belgische barmeisje dat die episode uitbrengt nadien ontslagen wordt na een telefoontje vanop het kabinet van De Crem, wordt tot op heden hardnekkig tegengesproken.

Toch wordt 'Crembo' eind 2013 hier en daar getipt als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO, zeker als hij er de defensieminister met de langste staat van dienst wordt. Het zou voor hem de bekroning zijn van zowat 10 jaar dossiervreten op defensiethema's. Maar de job gaat in 2014 tot zijn grote ontgoocheling naar de Noor Jens Stoltenberg.

Niet de laatste tegenvaller dat jaar, want in de regering-Michel I moet hij de post Defensie afstaan aan N-VA en wordt hij 'slechts' staatssecretaris voor Buitenlandse Handel, bovendien een bevoegdheid die eigenlijk vooral bij de regio's ligt. Het lijkt een pure troostprijs te zijn en veel potten breekt De Crem dan ook niet.

"Wat doét die eigenlijk?", vraagt N-VA-voorzitter Bart De Wever zich op een bepaald moment luidop af over De Crem. "Ik vraag me af, en ik ben lang niet de enige: hoe vult die zijn dagen?" Bij Le Vif noemen ze hem een 'ambtenaar voor luxereizen'. De staatssecretaris doet weinig moeite om die sneue perceptie tegen te gaan. Parlementaire vragen krijgt hij niet, hij reist de wereld rond en gaat zelfs ongegeneerd een zesweekse cursus aan Harvard volgen.

Wanneer N-VA in 2018 uit die regering stapt, volgt tijdelijk eerherstel: hij wordt minister van Binnenlandse Zaken. Hij krijgt die rol ook in de regering-Wilmès in 2020, die vooral de net uitgebroken coronacrisis moet beheren. De Crem had 2 jaar eerder eigenlijk al aangekondigd te stoppen met de nationale politiek en dat zal echt zijn laatste wapenfeit zijn.

In de regering-De Croo krijgt hij namelijk geen plaats meer. Dat hij zich voordien kritisch heeft uitgelaten over die 'Vivaldi'-coalitie, zal ook niet geholpen hebben. Hij pleit passioneel voor een regering met N-VA. "Er loopt nog altijd een koude rilling over de rug van CD&V en Vlaanderen bij het horen van de term paars-groen", klinken zijn woorden dan, enigszins profetisch toch, de verkiezingsnederlaag van Vivaldi vorig jaar indachtig.

Ook net voor de verkiezingen van juni 2024 bewandelt hij nog eens de rechterbuitenbaan die hij o zo graag neemt binnen zijn partij. Zo herhaalt hij er dat hij het cordon sanitaire tegen Vlaams Belang contraproductief vindt, spreekt hij zijn liefde uit voor het oude kartel met N-VA en pleit hij tegen de uitbreiding van de abortustermijn en tegen een economisch centrumlinkse koers van zijn partij.

De Crem plooit zich tegenwoordig helemaal terug op 'zijn' Aalter. Maar ook daar is het tegenwoordig niet meer zo rustig. Het VRT-programma Pano onthult in het voorjaar samen met De Morgen dat niet-Belgen er veel langer moeten wachten op een inschrijving in de gemeente omdat ze eerst een woonstcontrole moeten ondergaan. Het systeem wordt door experten - en nu ook Audit Vlaanderen - bestempeld als onwettig en discriminerend.

De Crem noemt de regel tot grote ergernis van de CD&V-top aanvankelijk zelfs "geen pestbeleid, maar goed beleid". Onder druk van Vlaams minister van Binnenland en partijgenote Hilde Crevits (CD&V) moet Aalter de verordening deze zomer schrappen. Wat later volgt ook een tuchtonderzoek tegen De Crem. "Je bent voor mij of je bent tegen", ook dat lijken stilaan profetische woorden te worden.