Proces tegen Bolsonaro gaat laatste fase in: oud-president Brazilië riskeert tientallen jaren cel voor poging tot staatsgreep

Jair Bolsonaro, president van begin 2019 tot eind 2022, verloor in oktober 2022 de presidentsverkiezingen van Luiz Inácio 'Lula' da Silva en wordt er nu van beschuldigd dat hij een staatsgreep heeft beraamd om toch aan de macht te kunnen blijven. Naast Bolsonaro staan ook 2 voormalige ministers van Defensie terecht.

Volgens de aanklagers werden er plannen gesmeed om Lula te vergiftigen met chemicaliën en andere hooggeplaatste Brazilianen dood te schieten, onder wie Lula's vicepresident Geraldo Alckmin en Alexandre de Moraes. Hij hield als hoogste rechter van het Kiesgerechtshof toezicht op de verkiezingen van 2022. Als voorzitter van het Hooggerechtshof leidt hij overigens ook dit proces over de poging tot staatsgreep.

Volgens de kroongetuige in het proces gaf Bolsonaro persoonlijk de toestemming voor de moorden. Het hele plan zou echter in de prullenmand zijn beland, omdat Bolsonaro niet voldoende steun kreeg van het leger. De oud-president vluchtte uiteindelijk eind 2022 naar de Verenigde Staten, hoewel hij toen nog officieel in functie was. De eedaflegging van zijn opvolger woonde hij niet bij.

Concreet kijkt Bolsonaro tegen 5 aanklachten aan: deelname aan een gewapende criminele organisatie, poging om de democratie met geweld af te schaffen, staatsgreep, schade aan overheidsgebouwen en schade aan beschermde culturele goederen. Sommige aanklachten zijn gelinkt aan de vermoedelijke rol van Bolsonaro bij de bestorming van overheidsgebouwen door zijn aanhangers, op 8 januari 2023 in Brasilia. Die bestorming was volgens de aanklagers een poging om een militaire interventie uit te lokken en zo de nieuwe president van de macht te verdrijven.

Een panel van 5 rechters van het Hooggerechtshof zal zich de komende dagen buigen over het lot van de radicaal-rechtse oud-president. Naast De Moraes is daar ook een voormalige advocaat van de huidige sociaal-democratische president Lula en een voormalige minister van Justitie onder Lula's eerste ambtstermijn bij.

De uitspraak wordt tussen nu en 12 september verwacht. Bolsonaro riskeert voor alle aanklachten samen 43 jaar cel. Maar sommige analisten verwachten een iets lichtere straf. De maximumstraf in Brazilië bedraagt 40 jaar. Voor de poging tot staatsgreep alleen riskeert hij tot 12 jaar cel. 

Hoe dan ook pleit de voormalige president onschuldig voor alle aanklachten. Tijdens een van zijn verhoren gaf hij wel toe dat hij aan vergaderingen heeft deelgenomen waar naar manieren gezocht werd om de uitslag van de presidentsverkiezingen ongedaan te maken. Maar hij ontkent de moordplannen of de poging tot staatsgreep en zegt dat hij het doelwit is van politieke vervolging. "Ik ben altijd binnen de grenzen van de grondwet gebleven", luidt zijn verdediging.

Bolsonaro is vandaag niet aanwezig, volgens zijn advocaat omdat zijn gezondheid dat niet toelaat. Allicht zal hij zich ook de komende dagen niet (veel) laten zien. De oud-president verblijft momenteel onder huisarrest in een de klok rond bewaakt luxe-appartementencomplex in de hoofdstad Brasilia. 

Bolsonaro zou zich graag opnieuw kandidaat stellen voor de presidentsverkiezingen van eind volgend jaar. Maar niet alleen dit proces is een obstakel. Bolsonaro is in 2023 door het Kiesgerechtshof veroordeeld wegens machtsmisbruik en het verspreiden van desinformatie over de verkiezingen van 2022. Door die veroordeling mag hij tot 2030 niet aan verkiezingen deelnemen. 

Het proces tegen Bolsonaro zal allicht ook gevolgd worden in het Witte Huis. De Amerikaanse president Donald Trump voerde eind juli invoerheffingen van 50 procent in voor Braziliaanse producten, omdat er in zijn ogen geen einde kwam aan de "heksenjacht" tegen zijn politieke bondgenoot. De VS legde ook financiële sancties op tegen De Moraes.

In zijn openingsrede vandaag kwam De Moraes daar op terug. De rol van het Hooggerechtshof is om onpartijdig te oordelen, klonk het, "ongeacht bedreigingen of juridische stappen, en interne of externe druk negerend".