Brazilië herdenkt bestorming overheidsgebouwen door aanhangers Bolsonaro: "We mogen onze samenleving nooit meer laten ophitsen"

Op 8 januari 2023, een week na de eedaflegging van Luíz Inácio Lula da Silva als nieuwe president, bestormden duizenden aanhangers van de vorige president, Jair Bolsonaro, drie overheidsgebouwen in Brasilia: het parlementsgebouw, het presidentiële paleis en het Hooggerechtshof.

Ze betwisten dat Bolsonaro in oktober 2022 de presidentsverkiezingen had verloren en eisten dat het leger tussenbeide zou komen. Naar het voorbeeld van de bestorming van het Capitool in de VS, twee jaar eerder, drongen ze overheidsgebouwen binnen en richtten er heel wat schade aan het interieur en kunstwerken aan. Bolsonaro was toen zelf niet in het land, enkele dagen voor de eedaflegging van Lula vertrok hij naar de VS. Aanwezig moeten zijn bij de machtsoverdracht, kon hij naar eigen zeggen niet verdragen.  

Vandaag, een jaar later, wordt in het Braziliaanse parlement een herdenkingsplechtigheid gehouden onder de noemer "Onwankelbare democratie". Die vindt plaats in een zaal waar geregeld recepties plaatsvinden en die tijdens de bestorming vernield werd door de aanhangers van Bolsonaro.

Tijdens de ceremonie zullen een aantal kunstwerken getoond worden die een jaar geleden beschadigd werden en intussen gerestaureerd zijn, zoals een bekend wandtapijt. Ook een replica van de grondwet uit 1988, die uit het gebouw van het Hooggerechtshof werd ontvreemd, krijgt haar oude plek terug. Even werd gevreesd dat ze gestolen was, maar ze werd enkele dagen na de bestorming teruggevonden in een van de musea van het gebouw.

De plechtigheid, in aanwezigheid van de verantwoordelijken van de belangrijkste instellingen van het land, moet de nationale eenheid benadrukken. Intussen is het publieke debat in Brazilië inderdaad al wat minder hard in vergelijking met een jaar geleden. Toch blijft het land redelijk gepolariseerd en is die nationale eenheid nog veraf.

Dat blijkt onder meer uit het feit dat verschillende kopstukken van rechts die ook uitgenodigd waren, hun kat sturen naar de plechtigheid, onder wie de machtige gouverneur van São Paulo. Zij vinden de herdenking een "belachelijke verspilling van energie en belastinggeld".

Hoewel er geen grote demonstraties worden verwacht, zijn toch zo'n 2.000 politieagenten opgetrommeld om de rust te bewaren rond de overheidsgebouwen in de hoofdstad.

Huidig president Lula drukte zijn landgenoten aan de vooravond van de herdenking in een videoboodschap op het hart dat 8 januari 2023 "nooit vergeten" mag worden. "De dag dat onverantwoordelijken een poging tot staatsgreep ondernamen in dit land. Maar de drie machten bleven overeind en de democratie heeft gewonnen."

Lula is ervan overtuigd dat zijn land erin kan slagen om de rest van deze 21e eeuw geen staatsgreep meer te hoeven meemaken. "We verschillen niet van elkaar, we zijn Brazilianen. We zullen niet meer toelaten dat onze samenleving naar zo'n moment opgehitst wordt."

"En morgen, als deze droevige periode een jaar oud is, zullen we luid en duidelijk roepen: vrijheid, vrijheid, spreid jouw vleugels over ons. En lang leve de democratie", klonk het.

Na de bestorming werden zo'n 1.500 betogers opgepakt, van wie zo'n 400 nog altijd in de cel zitten. Een dertigtal mensen is al veroordeeld, de zwaarste straf bedroeg 17 jaar cel. Ook tegen Bolsonaro loopt nog altijd een gerechtelijk onderzoek naar zijn rol als mogelijke aanstoker van de bestorming.

In een interview eind vorige week maakte Lula nog eens duidelijk dat Bolsonaro volgens hem "rechtstreeks verantwoordelijk" is voor wat er een jaar geleden is gebeurd. "Hij heeft dit op een laffe manier gepland, maar zich verborgen in het buitenland."

Zelf blijft Bolsonaro zijn betrokkenheid ontkennen. "De manifestanten die naar Brasilia trokken, deden dat na een oproep op sociale media die niet de onze zijn, voor een actie die we van bij het begin veroordeeld hebben", is zijn argumentatie. Volgens Bolsonaro was de bestorming "niet het gedrag van rechts, maar een valstrik van links".

Intussen heeft het hoogste electorale hof in Brazilië wel al beslist dat Bolsonaro tot 2030 niet aan verkiezingen mag deelnemen. Die veroordeling heeft niet zozeer met zijn rol bij de bestorming te maken, maar wel met het verspreiden van valse informatie.

Al voor de presidentsverkiezingen van oktober 2022 beweerde hij dat het elektronische kiessysteem fraudegevoelig was. Ook na de verkiezingen bleef hij over fraude spreken. En ook al kon hij geen bewijzen voorleggen, zijn aanhangers geloofden hem, wat uiteindelijk tot de gebeurtenissen van een jaar geleden heeft geleid.