De wereld kreeg in 2023 te maken met een absoluut record aan mariene hittegolven waarbij het zeewater veel warmer is dan normaal. 96 procent van de zeeën en oceanen was erdoor getroffen, en de mariene hittegolven duurden 4 keer langer dan het historische gemiddelde. Dat blijkt uit een nieuwe studie die in het vakblad Science is verschenen. De warmte van het zeewater heeft een grote invloed op het wereldwijde klimaat en op ons weer, maar heeft ook andere gevolgen.
Ongeziene stijging hittegolven in zeeën en oceanen in 2023: "Intenser, breder en 4 keer langer dan gemiddeld"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De temperaturen van het oppervlaktewater van de oceaan wisselen elk jaar, en vertonen daarbij ook hittegolven, zoals we die kennen op het land.
"Maar in 2023 was er een enorme, nooit geziene stijging in het aantal mariene hittegolven. Daarbij sneuvelden historische records qua duur, intensiteit en geografische spreiding", schrijven de auteurs in de nieuwe studie . Ze verwijzen naar de klimaatverandering, en waarschuwen tegelijk dat er misschien wel een kantelpunt aankomt.
Massasterfte en kans op intense stormen
Mariene hittegolven blijven niet zonder gevolgen. Ze zetten mariene ecosystemen onder druk, en kunnen massasterfte veroorzaken, of het verbleken van koraalriffen. Massasterfte of migrerende vissoorten kunnen dan weer gevolgen hebben voor de visserij en voedselvoorziening.
"Mariene hittegolven zijn wereldwijd een van de grootste bedreigingen geworden voor mariene ecosystemen", vertelt Ryan Walter, marien wetenschapper aan de California Polytechnic State University, aan Live Science. Een ander gevolg is de directe impact op het weer en het klimaat. Warmer zeewater kan intensere stormen veroorzaken, en hogere temperaturen op land.
4 keer langer in duurtijd
Voor de meest recente studie zijn satellietgegevens en gegevens over oceaanstromingen gebruikt. De mariene hittegolven duurden gemiddeld 120 dagen, wat 4 keer langer is dan het gemiddelde van de voorbije 4 decennia. 96 procent van de oceanen kreeg tijdens het jaar te maken met een mariene hittegolf. De voorbije 40 jaar was dat gemiddeld maar 73,7 procent.
Bij de (letterlijke) hotspots waren onder meer het noorden van de Atlantische Oceaan en het noordelijke, zuidelijke en tropische deel van de Stille Oceaan.
Meer invallende zonnestralen door minder bewolking, verzwakte winden en veranderingen in stromingen liggen volgens de onderzoekers aan de basis van de hoge cijfers. Die veranderende invloeden zijn dan weer in de hand gewerkt door de klimaatverandering.
Mogelijk komt er een kantelpunt aan, al is dat niet makkelijk om te voorspellen
Ryan Walter, marien wetenschapper
Omdat de veranderingen zo groot zijn, waarschuwen de onderzoekers voor een mogelijk 'tipping point' of kantelpunt dat kan worden bereikt. Een kantelpunt betekent dat het niet meer mogelijk is om terug te keren naar de oorspronkelijke toestand en dat je vanaf dan in een nieuwe realiteit leeft.
"Tipping points zijn moeilijk exact te bepalen. Maar als er 1 factor verandert, dan verandert er weer een andere", zegt Walter daarover.
El Niño? Ja, maar...
2023 was een jaar met het natuurlijke fenomeen El Niño. Daarbij welt warmer water op vanuit de diepere oceaan en komt het aan de oppervlakte. Het fenomeen doet zich voor in de Stille Oceaan ten westen van het Zuid-Amerikaanse continent.
El Niño heeft zeker een invloed gehad op de waarnemingen in 2023. Maar in het verleden zijn er nog verschillende El Niño's geweest - met een 'grote' in 2015-2016 - terwijl in 2023 toch heel wat records werden gebroken.
Wetenschappers wijzen erop dat de algemene klimaatopwarming nog altijd de hoofdspeler blijft. Daarom blijft het belangrijk om de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk te beperken.
Zeeën en oceanen blijven intussen warm
Dat El Niño maar een rol speelde in het geheel, bewijzen ook de voorlopige data voor dit jaar. Terwijl El Niño vorig jaar al uitdoofde, blijven de cijfers slecht. Meer nog, wetenschappers hadden een grotere afkoeling verwacht dan degene die zich voordeed.
Eerder dit jaar berichtten we over de mariene hittegolf in de Middellandse Zee. De temperatuur van het water vertoont er recordwaarden sinds het begin van de waarnemingen.
In juni was 72 procent van de zeeën en oceanen wereldwijd warmer dan normaal (referentieperiode 1993-2022). 20 procent beleefde een mariene hittegolf 'van hoge intensiteit', alleen al in juni. De eerste 6 maanden van 2025 was de oppervlaktetemperatuur van het zeewater wereldwijd de op een na hoogste, na 2024.
Ook de Noordzee is warmer dan gemiddeld - dat leidt onder meer tot meer pietermannen aan de kustlijn. Daardoor riskeer je een pijnlijke steek aan de waterlijn, iets wat watersandalen kunnen verhelpen. Van een heel andere orde is het in Californië. Daar zien ze door het opwarmende zeewater vaker giftige zeeslangen opduiken uit het evenaarsgebied.
